II OZ 409/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Teresa Kobylecka, po rozpoznaniu w dniu 26 kwietnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia P.-A. Fundacji "S. G." R. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia z 14 lutego 2017 r. sygn. akt II SA/Rz 1340/16 w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 26 października 2016 r. sygn. akt II SA/Rz 1340/16 stwierdzającego nieważność uchwały Rady Miejskiej w Sędziszowie M. z dnia 19 września 2016 r. Nr ... w przedmiocie odrzucenia wniosku o przeprowadzenie referendum gminnego postanawia: 1. uchylić zaskarżone postanowienie, 2. przywrócić P.-A. Fundacji "S. G." R. K. termin do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 26 października 2016 r. sygn. akt II SA/Rz 1340/16. Postanowieniem z dnia 14 lutego 2017 r., sygn. akt II SA/Rz 1340/16, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie po rozpoznaniu sprawy z wniosku P.-A. Fundacji "S. G.i" R. K. o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 26 października 2016 r., sygn. akt II SA/Rz 1340/16 stwierdzającego nieważność uchwały Rady Miejskiej w S. M. z dnia 19 września 2016 r., Nr ... w przedmiocie odrzucenia wniosku o przeprowadzenie referendum gminnego odmówił przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. W motywach rozstrzygnięcia Sąd I instancji podał, że wyrokiem z dnia 26 października 2016 r. WSA w Rzeszowie na skutek skargi P.-A. Fundacji "S. G.i" R. K., zw. dalej skarżącą lub stroną, stwierdził nieważność uchwały Rady Miejskiej w S. M. z dnia 19 września 2016 r. Nr ... w przedmiocie odrzucenia wniosku Fundacji o przeprowadzenie referendum gminnego. We wniosku z dnia 4 stycznia 2017 r. o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej reprezentujący Fundację pełnomocnik (radca prawny) wskazał, że odpis wyroku wraz z uzasadnieniem został doręczony jego mocodawcy 9 grudnia 2016 r., który jednak bez własnej winy uchybił 14-dniowemu terminowi do wniesienia skargi kasacyjnej, gdyż otrzymał błędne pouczenie o terminie wniesienia tej skargi; wskazano w nim, że skarga kasacyjna przysługuje w terminie 30 dni od dnia doręczenia orzeczenia z uzasadnieniem, podczas gdy termin ten zgodnie z art. 20 ust. 2 ustawy z dnia 15 września 2000 r. o referendum lokalnym wynosi 14 dni. O prawidłowym terminie Prezes Zarządu Fundacji – M. K. dowiedział się 4 stycznia 2017 r., kiedy zgłosił się do pełnomocnika celem zlecenia sporządzenia skargi kasacyjnej. Od tego dnia należy liczyć siedmiodniowy termin umożliwiający złożenie wniosku o przywrócenie uchybionego terminu. Wraz z wnioskiem o przywrócenie uchybionego terminu pełnomocnik skarżącego dokonał uchybionej czynności, tj. złożył skargę kasacyjną od wydanego w sprawie wyroku. Rozpoznając wniosek Sąd I instancji uznał, że nie zostały uprawdopodobnione okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminowi do wniesienia skargi kasacyjnej. Sąd argumentował, że zgodnie z art. 20 ust. 2 ustawy z dnia 15 września 2000 r. o referendum lokalnym (Dz. U. z 2016 r., poz. 400), skargę kasacyjną od wyroku sądu administracyjnego wydanego po rozpatrzeniu skargi na uchwałę organu stanowiącego jednostki samorządu terytorialnego odrzucającą wniosek mieszkańców w sprawie przeprowadzenia referendum wnosi się w terminie 14 dni. Wobec doręczenia skarżącej odpisu tego wyroku wraz z uzasadnieniem 9 grudnia 2016 r., termin ten upływał zatem 23 grudnia 2016 r. Nie budziło wątpliwości Sądu, że w piśmie przewodnim o doręczeniu odpisu wyroku zawarto błędne pouczenie, że termin ten, zgodnie z ogólną zasadą wynikającą z art. 177 § 1 p.p.s.a. - wynosi 30 dni, co pozwalałoby uznać, że zastosowanie się do niego i podjęcie przez Prezesa Zarządu Fundacji czynności zmierzających do wniesienia skargi kasacyjnej 4 stycznia 2017 r. (a więc w 26 dniu od doręczenia) nie powinno skutkować negatywnymi konsekwencjami wynikającymi z faktu uchybienia rzeczywiście obowiązującego w tym zakresie terminu. Nie kwestionując faktu błędnego pouczenia ze strony Sądu przy doręczeniu odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem, Sąd zwrócił uwagę na okoliczność, że Prezes Zarządu Fundacji M. K. był osobiście obecny na posiedzeniu Sądu w dniu 26 października 2016 r., na którym ogłoszono wyrok i na którym strony działające bez fachowego pełnomocnika zostały prawidłowo pouczone o trybie sporządzenia uzasadnienia (tj. z urzędu) oraz możliwości zaskarżenia wyroku (tj. poprzez wniesienie w terminie 14 dni od daty doręczenia orzeczenia z uzasadnieniem skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego, za pośrednictwem Sądu wydającego wyrok, z zastrzeżeniem, że skarga ta powinna być sporządzona przez adwokata lub radcę prawnego). Sąd wywiódł, że pełnomocnik Fundacji akcentując we wniosku o przywrócenie uchybionego terminu fakt błędnego pouczenia zawartego w piśmie przewodnim o doręczeniu odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem, całkowicie pominął tę okoliczność. W ocenie Sądu, fakt powtórnego błędnego pouczenia nie może całkowicie dezawuować skutków pierwotnego prawidłowego pouczenia, tym bardziej, że strona skarżąca kasacyjnie nie wyjaśniła, dlaczego pominęła i nie zastosowała się do niego. W ocenie Sądu, bez znaczenia w tym względzie pozostaje, że jego uchybienie spowodowane zostało nieposiadaniem przez skarżącego wykształcenia prawniczego i występowaniem w sprawie bez profesjonalnego pełnomocnika. Zasadniczo bowiem tylko do takich osób – jeżeli są obecne na ogłoszeniu wyroku – jest kierowane pouczenie odnośnie zasad i trybu jego zaskarżenia. Tym samym, w ocenie Sądu, nie mogło to stanowić podstawy do skutecznego przywrócenia uchybionego terminu. Nieuwagi lub zaniedbania nie można bowiem kwalifikować jako braku winy (tak m.in. postanowienie NSA z dnia 24 marca 2011 r. II FZ 71/11, z dnia 7 października 2010 r. II OZ 969/10, z dnia 14 lipca 2010 r. II GZ 160/10, z dnia 21 kwietnia 2011 r. II FZ 153/11 i z dnia 1 grudnia 2009 r. II FZ 432/09). Sąd wskazał również, że w orzecznictwie sądowym i literaturze prawniczej przyjmuje się, iż przy ocenie, czy uchybienie terminu było zawinione, należy brać pod uwagę obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o swoje interesy. Skoro art. 86 § 2 P.p.s.a. stanowi, że we wniosku o przywrócenie terminu należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy po stronie zainteresowanego przywróceniem terminu, to należy uznać, że jakikolwiek stopień zawinienia strony w uchybieniu terminu (nawet lekkie niedbalstwo) powoduje niedopuszczalność jego przywrócenia. Przywrócenie terminu jest więc dopuszczalne wyłącznie w przypadku zaistnienia obiektywnych, występujących bez woli strony okoliczności, które mimo dołożenia przez stronę odpowiedniej staranności w prowadzeniu własnych spraw, udaremniły jej dokonanie czynności w terminie (por. postanowienie NSA z dnia 12 lutego 2015 r. I OZ 91/15). Zdaniem Sądu I instancji, warunki te nie zostały spełnione, gdyż jak już wskazano powyżej, wnioskujący o przywrócenie terminu nie odniósł się do tego, że przy ogłoszeniu wyroku zostało mu udzielone prawidłowe pouczenie co do terminu wniesienia skargi kasacyjnej. W ocenie Sądu, dla braku wywodzenia z niego skutków prawnych i przypisania Sądowi całkowitej odpowiedzialności za ponowne błędne pouczenie konieczne jest co najmniej uprawdopodobnienie, z jakich przyczyn skarżący wybrał dla siebie późniejsze "korzystniejsze" pouczenie, skoro pozostawało ono w wyraźnej sprzeczności z pierwotnym i chociażby dlaczego w stosownym czasie nie podjął żadnych kroków w celu upewnienia się, które z nich jest prawidłowe i wiążące. Sąd uznał, że przy ocenie winy strony lub jej braku w uchybieniu terminu do dokonania czynności procesowej należy brać pod rozwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły stronie dokonanie tej czynności w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub nie podjęciu przez stronę działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu. W związku z powyższym, na podstawie art. 86 § 1 w związku z art. 87 § 2 p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie odmówił przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Zaskarżonemu postanowieniu z dnia 14 lutego 2017 r., sygn. akt II SA/Rz 1340/16 skarżąca P.-A. Fundacja "S. G." R. K. zarzuciła: 1. naruszenie art. 86 § 1 w zw. z art. 87 § 2 p.p.s.a. poprzez odmówienie przywrócenia terminu do wniesienia środka zaskarżenia od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 26 października 2016r., sygn. akt II SA/Rz 1340/16, podczas gdy skarżąca uchybiła terminowi do złożenia wskazanego środka zaskarżenia bez swojej winy, a we wniosku o przywrócenie terminu uprawdopodobniła okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu, 2. naruszenie art. 140 § 1 p.p.s.a. poprzez jego błędne zastosowanie i nie udzielenie skarżącej prawidłowych wskazówek, co do terminu i sposobu wniesienia środka odwoławczego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 26 października 2016r., sygn. akt II SA/Rz 1340/16, co w konsekwencji doprowadziło do uchybienia terminu do wniesienia wskazanego środka zaskarżania przez skarżącą bez jej winy, 3. naruszenie art. 6 p.p.s.a poprzez jego niezastosowanie i nieudzielenie skarżącej występującej w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz niepouczenie skarżącej o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań, co w konsekwencji doprowadziło do uchybienia przez skarżącą bez jej winy terminu do wniesienia środka zaskarżenia od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 26 października 2016r., sygn. akt II SA/Rz 1340/16. W związku z tak sformułowanymi zarzutami skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Rzeszowie oraz o zasądzenie kosztów postępowania zażaleniowego, w tym kosztów zastępstwa przez radcę prawnego według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 86 § 1 p.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu. Natomiast w myśl art. 87 § 1 i 2 p.p.s.a. pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia. W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Przywrócenie terminu może nastąpić, gdy spełnione zostały łącznie 3 przesłanki: (1) wniosek o przywrócenie terminu został złożony w terminie 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu, (2) zainteresowany uprawdopodobnił, że uchybił terminowi bez swojej winy, (3) dopełniona została czynność, dla której określony był termin. Brak jednej z tych przesłanek uniemożliwia przywrócenie terminu. Brak winy w uchybieniu terminu powinien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy (por. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012, s. 270; M. Jagielska, A. Wiktorowska, P. Wajda [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Warszawa 2011, s. 409; postanowienie NSA z dnia 12 czerwca 2008 r., sygn. akt II OZ 580/08, postanowienie NSA z dnia 20 września 2013 r., sygn. akt II GZ 516/13, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl – zw. dalej CBOSA). Zatem jedną z zasadniczych przesłanek warunkujących uwzględnienie wniosku o przywrócenie terminu jest uprawdopodobnienie przez wnioskodawcę braku winy w uchybieniu terminowi (art. 87 § 2 p.p.s.a.). Aby uprawdopodobnić okoliczności uzasadniające wniosek o przywrócenie terminu, strona powinna uwiarygodnić swoją staranność przy prowadzeniu własnych spraw, jak również fakt, że przeszkoda, która spowodowała niedotrzymanie terminu była od niej niezależna. W przedmiotowej sprawie wniesiono skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 26 października 2016 r., sygn. akt II SA/Rz 1340/16 stwierdzającego nieważność uchwały Rady Miejskiej w S. M. z dnia 19 września 2016 r., Nr ... w przedmiocie odrzucenia wniosku o przeprowadzenie referendum gminnego. Przepis art. 20 ust. 2 ustawy z dnia 15 września 2000 r. o referendum lokalnym (Dz. U. z 2016 r., poz. 400), reguluje kwestię terminu do wniesienia skargi kasacyjnej odmiennie od ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.). Na podstawie tego przepisu skargę kasacyjną od wyroku sądu administracyjnego wydanego po rozpatrzeniu skargi na uchwałę organu stanowiącego jednostki samorządu terytorialnego odrzucającą wniosek mieszkańców w sprawie przeprowadzenia referendum wnosi się w terminie 14 dni. Postanowieniem z dnia 14 lutego 2017 r., sygn. akt II SA/Rz 1340/16, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie odmówił przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, gdyż jego zdaniem, nie zostały uprawdopodobnione okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminowi. Wskazać jednak należy, że w zaskarżonym postanowieniu Sąd I instancji nie kwestionował faktu błędnego pouczenia strony działającej samodzielnie o terminie wniesienia skargi wskazując, że w piśmie przewodnim o doręczeniu odpisu wyroku zawarto błędne pouczenie, że termin ten zgodnie z ogólną zasadą wynikającą z art. 177 § 1 p.p.s.a. - wynosi 30 dni. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, błędne pouczenie wystosowane do Fundacji przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wynikało z nieuwzględnienia przez Sąd I instancji modyfikacji w zakresie terminu wnoszenia skargi kasacyjnej w stosunku do rozwiązań przewidzianych w p.p.s.a. W ocenie NSA, wbrew stanowisku Sądu I instancji, błędne pouczenie strony działającej samodzielnie w postępowaniu sądowym (bez fachowego pełnomocnika) stanowi o braku zawinienia w dochowaniu terminu, a co za tym idzie wniosek strony o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej należało uznać za skuteczny. Wadliwe pouczenie strony w postępowaniu sądowym powoduje szereg nieodwracalnych konsekwencji, strona zaś działa w zaufaniu do Sądu, że informacje, które uzyskuje są wiarygodne. W przedmiotowej sprawie, strona miała prawo pozostawać w przekonaniu o tym, że uzyskana pisemna informacja jest prawidłowa. Błąd Sądu I instancji mógłby w przedmiotowej sprawie wpłynąć na brak urzeczywistnienia się prawa strony do sądu, rozumianego jako prawo do odpowiednio ukształtowanej procedury. Sąd miał obowiązek prawidłowo wskazać stronie właściwy termin do wniesienia skargi kasacyjnej. Konsekwencją niewywiązania się przez Sąd z tego obowiązku w sposób niepozostawiający wątpliwości jest konieczność przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, gdyż błędne pouczenie skarżącej, która zastosowała się do otrzymanego pisemnego pouczenia, nie mogło negatywnie wpłynąć na jej prawo do wniesienia skargi kasacyjnej. Podsumowując, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, zasadnicza przesłanka przywrócenia terminu, w postaci braku winy strony w niedokonaniu czynności w terminie, została spełniona a wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej należało uznać za uzasadniony. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 188 i art. 86 § 1 w zw. z art. 193 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji. ----------------------- 1