I GZ 104/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Zofia Przegalińska po rozpoznaniu w dniu 11 maja 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia "E." Sp. z o.o. w M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 20 lutego 2017 r. sygn. akt I SA/Wr 111/17 w zakresie umorzenia postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz odrzucenia skargi w sprawie ze skargi "E." Sp. z o.o. w M. na decyzję Dyrektora Izby Celnej we Wrocławiu z dnia [...] kwietnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 20 lutego 2017 r., sygn. akt I SA/Wr 111/17, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, działając na podstawie art. 249a w zw. z art. 258 § 4 oraz art. 220 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718; dalej p.p.s.a.), umorzył postępowanie w sprawie z wniosku "E." Sp. z o.o. z siedzibą w M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym (pkt I) oraz odrzucił skargę (pkt II). Sąd I instancji wskazał, że postanowieniem z dnia 19 października 2015 r. odmówił skarżącej spółce przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Sąd pierwszej instancji, rozpoznając wniosek skarżącej wziął pod uwagę, że ta uchyliła się od przedstawienia żądanych informacji. Postanowieniem z dnia 9 grudnia 2015 r. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie spółki na to postanowienia. Postanowieniem z dnia 14 marca 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odrzucił skargę skarżącej. Postanowieniem z dnia 31 maja 2016 r., sygn. akt I GZ 355/16, Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżone postanowienie, wskazując że spółka nie została prawidłowo wezwana do uiszczenia wpisu sądowego po prawomocnym rozpoznaniu prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 22 sierpnia 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu umorzył postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 27 października 2016 r. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżone postanowienie. Sąd drugiej instancji wskazał, że w sprawie nie został złożony kolejny wniosek o prawo pomocy. Ponadto zauważył, że nadal strona nie została prawidłowo wezwana do uiszczenia wpisu sądowego pomimo prawomocnego rozstrzygnięcia kwestii co do zwolnienia z kosztów sądowych. Mając na uwadze treść postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 października 2016 r. sędzia sprawozdawca zarządził ponowne wykonanie pkt I zarządzenia Przewodniczącego Wydziału I z dnia 10 czerwca 2015 r. o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi pełnomocnik wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Orzekając w sprawie Sąd podał, że złożony przez skarżącą wniosek o zwolnienie od kosztów jest kolejnym wnioskiem w sprawie, po wydaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu postanowienia z dnia 19 października 2015 r., które stało się prawomocne na skutek oddalenia zażalenia spółki przez Naczelny Sąd Administracyjny. Ponowienie wniosku oznacza, że obecne orzekanie w przedmiocie prawa pomocy polegać powinno na zbadaniu, czy zmieniły się okoliczności, które legły u podstaw poprzedniego rozstrzygnięcia. Stosownie do treści art. 165 p.p.s.a. postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Odstąpienie od oceny powziętej we wcześniejszym postanowieniu może zatem wchodzić w grę jedynie wtedy, gdy okoliczności stanowiące przesłankę danego rozstrzygnięcia uległy zmianie. Sąd uznał, że wobec wniosku skarżącej zastosowanie powinien znaleźć art. 249a p.p.s.a., który stanowi, że jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się. Niewątpliwie brak zmiany okoliczności faktycznych uzasadnia stwierdzenie, że rozpoznanie wniosku o prawo pomocy było zbędne. W efekcie, Sąd – na podstawie art. 249a p.p.s.a. – umorzył postępowanie w zakresie wniosku skarżącej spółki o zwolnienie jej od kosztów sądowych, o czym orzekł w pkt I postanowienia. W sprawie strona skarżąca wniosła skargę w piśmie z dnia 15 maja 2015 r., a następnie po uprawomocnieniu się postanowienia Sądu z dnia 19 października 2015 r. w przedmiocie prawa pomocy, skarżąca została ponownie wezwana do uiszczenia wpisu od skargi w terminie siedmiu dni, pod rygorem odrzucenia skargi. Wezwanie zostało skutecznie doręczone pełnomocnikowi strony a w zakreślonym terminie skarżąca nie uiściła należnego wpisu, składając kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy, którego rozpoznanie Sąd uznał za zbędne. Prawomocność postanowienia w przedmiocie kosztów sądowych oznacza obowiązek strony uiszczenia wymaganego wpisu. Od obowiązku tego nie zwalnia strony ponowne złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Ponowne złożenie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, nawet dokonane w terminie określonym w ponownym wezwaniu do uiszczenia wpisu wystosowanym do strony po wydaniu prawomocnego postanowienia, nie uchyla skutków tego prawomocnego rozstrzygnięcia na toczące się postępowanie. Odmienne postępowanie Sądu może prowadzić do uniemożliwienia prowadzenia postępowania wskutek rozpoznawania kolejnych wniosków strony o przyznanie prawa pomocy i skutkować nieuzasadnionym wydłużeniem postępowania, a nawet trudnością w jego zakończeniu orzeczeniem rozstrzygającym sprawę co do meritum. Z uwagi na powyższe, Sąd – na podstawie art. 220 § 3 p.p.s.a. – odrzucił skargę, o czym orzekł w pkt II postanowienia. Zażalenie na to postanowienie wniosła skarżąca Spółka, wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie: 1. art. 249a p.p.s.a. poprzez jego zastosowanie i umorzenie postępowania w sprawie prawa pomocy, podczas gdy nie został rozpatrzony wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy, a co za tym idzie skarżąca nie wyczerpała drogi do uzyskania zwolnienia z kosztów sądowych; 2. art. 220 § 3 p.p.s.a. poprzez odrzucenie skargi kasacyjnej z powodu nieuiszczenia wpisu sądowego, w sytuacji gdy skarżąca nie wyczerpała drogi do uzyskania zwolnienia z kosztów sądowych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że Sąd I instancji ocenił wniosek spółki o przyznanie prawa pomocy w kontekście art. 165 p.p.s.a., zgodnie z którym postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Należy przy tym zwrócić uwagę, że ciężar wykazania zmiany okoliczności, zgodnie z ogólną zasadą wynikającą z art. 246 § 2 p.p.s.a. spoczywa na wnioskodawcy. Skoro spółka złożyła kolejny wniosek o przyznanie jej prawa pomocy, którego treść jest zbieżna z treścią uprzednio składanych wniosków rozpoznanych negatywnie, a postanowienia wydane w tym przedmiocie są prawomocne, to w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego prawidłowo Sąd I instancji uznał, że merytoryczne rozpoznanie takiego wniosku stało się zbędne i na podstawie art. 249a p.p.s.a. w tym zakresie umorzył postępowanie. Ponadto, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego spółka nie wykazała, aby w sprawie doszło do jakiejkolwiek zmiany stanu majątkowego w kontekście art. 165 p.p.s.a. w zw. z art. 246 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że po prawomocnym zakończeniu postępowania z wniosku o przyznanie prawa pomocy i odmowie zwolnienia strony z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania (poprzez oddalenie przez NSA zażalenia skarżącej na postanowienie o odmowie przyznania prawa pomocy) Sąd I instancji ma obowiązek stosownie do art. 220 § 1 p.p.s.a. ponownie wezwać stronę do uiszczenia wpisu od skargi, wyznaczając ustawowy termin do dokonania tej czynności oraz wskazując rygor jej niewykonania. Jeżeli natomiast strona po doręczeniu jej takiego wezwania, a przed upływem siedmiodniowego terminu do zapłacenia należnych kosztów postępowania, wystąpi do sądu z ponownym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, należy stanąć na stanowisku, że bieg terminu do opłacenia skargi nie zostaje przerwany. Prawomocność postanowienia w sprawie odmowy zwolnienia od kosztów sądowych oznacza obowiązek strony uiszczenia wymaganego wpisu (por. postanowienie NSA z dnia 10 lipca 2014 r., sygn. akt II OZ 667/14, postanowienie NSA z dnia 10 czerwca 2016 r., sygn. akt I GZ 379/16). Od obowiązku tego nie zwalnia strony ponowne złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy, do czego strona ma prawo w związku z art. 165 p.p.s.a. Ponowne złożenie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, nawet dokonane w terminie określonym w ponownym wezwaniu do uiszczenia wpisu wystosowanym do strony po wydaniu prawomocnego postanowienia odmawiającego zwolnienia od kosztów, nie uchyla skutków tego prawomocnego rozstrzygnięcia (por. postanowienie NSA z dnia 10 maja 2010 r., sygn. akt II FZ 115/10; postanowienie NSA z dnia 8 stycznia 2014 r., sygn. akt II GZ 761/13). Ponadto ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy, złożony w sytuacji gdy sąd prawomocnym postanowieniem ocenił, że skarżąca nie spełnia przesłanek zwolnienia jej z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania, nie przerywa biegu terminu do uiszczenia wpisu wskazanego przez sąd w wezwaniu do dokonania tej czynności oraz nie chroni strony przed skutkami niezastosowania się do treści wezwania we wskazanym przez sąd terminie. Dopiero bowiem wydanie przez Sąd prawomocnego postanowienia odmiennej treści w przedmiocie udzielenia stronie prawa pomocy skutkuje utratą mocy pierwszego postanowienia (por. postanowienie SN z dnia 24 kwietnia 1999 r. o sygn. I CKN 146/98, OSNC 1999/11/196). Jak słusznie wskazał Sąd I instancji, odmienne postępowanie sądu może prowadzić do uniemożliwienia prowadzenia postępowania wskutek rozpoznawania kolejnych wniosków strony o przyznanie prawa pomocy i skutkować nieuzasadnionym wydłużeniem postępowania, a nawet trudnością w jego zakończeniu orzeczeniem rozstrzygającym sprawę co do meritum. Należy także mieć na uwadze zasadę wyrażoną w art. 220 § 1 p.p.s.a. stosownie do której sąd nie podejmuje żadnej czynności w stosunku do pisma, od którego strona nie uiściła należnej opłaty. Zgodnie z art. 220 § 3 p.p.s.a. konsekwencją nieuiszczenia należnego wpisu od skargi jest odrzucenie tego środka zaskarżenia. Zatem prawomocne postanowienie sądu o odmowie zwolnienia strony z obowiązku ponoszenia kosztów oraz ponowne wezwanie do uiszczenia należnej opłaty nie zwalnia strony od skutków niezastosowania się do tego wezwania, pomimo wystąpienia z kolejnym wnioskiem w tym przedmiocie. W świetle przedstawionych okolicznościach Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że Sąd I instancji zasadnie umorzył postępowanie w zakresie kolejnego, tożsamego w swej treści wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych oraz odrzucił skargę spółki z uwagi na nieuiszczenie w wyznaczonym terminie wpisu od wniesionego środka zaskarżenia, pomimo prawidłowego pouczenia zawartego w przedmiotowym wezwaniu. Zarzut naruszenia art. 220 § 3 oraz zarzut naruszenia art. 249a p.p.s.a. sąd kasacyjny uznał zatem za nieusprawiedliwione. Na marginesie należy wskazać, że Spółka w zarzutach zażalenia oraz jego treści wskazała, że Sąd I instancji odrzucił skargę kasacyjną, a nie skargę. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.