III SA/Gl 258/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Barbara Brandys-Kmiecik po rozpoznaniu w dniu 8 sierpnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 31 maja 2017 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi D. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji organu podatkowego I instancji i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania w kwestii wniosku o przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego. D. K. reprezentowany przez pełnomocnika K. K. pismem z dnia [...]r. wniósł skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. [...] r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji organu podatkowego I instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie [...] zł Strona skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu tego wniosku, zawartego na druku urzędowego formularza PPF, podano, że skarżący nie posiada żadnego majątku, ani źródeł utrzymania. Z żoną nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego, albowiem mieszka poza granicami kraju. Ponadto przed zawarciem małżeństwa D. i K. K. podpisali umowę majątkową małżeńską. W chwili obecnej żona wraz z małoletnimi dziećmi zamieszkuje u rodziców i pozostaje na ich utrzymaniu. Natomiast skarżący przebywa u przyjaciół i znajomych poszukując pracy. Wobec jego osoby prowadzone jest postępowanie egzekucyjne (vide: postanowienie z dnia 22 października 2013 r.), dlatego zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej. Referendarz sądowy pismem z dnia [...]r. wezwał pełnomocnika Strony skarżącej do przedłożenia szeregu dokumentów potwierdzających twierdzenia zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy. D.K. wezwano do: - wyjaśnienia kiedy wyjechał z kraju i gdzie aktualnie przebywa; - nadesłania dokumentów źródłowych wskazujących na wysokość uzyskiwanych poza granicami kraju dochodów (np. zaświadczenie o zarobkach bądź otrzymywanych zasiłkach, wydruk z konta bankowego, na którego środki te są przelewane bądź roczne rozliczenie uzyskiwanych dochodów składane do właściwego organu podatkowego), natomiast w przypadku pozostawania na utrzymaniu przyjaciół i znajomych należało przedstawić złożone przez te osoby pod odpowiedzialnością karną oświadczenia potwierdzające podane w tym zakresie dane; - przedłożenia dokumentów źródłowych wskazujących na ponoszone z tytułu koniecznego utrzymania wydatki w postaci rachunków, faktur VAT, dowodów wpłat uiszczanych opłat za czynsz, gaz, energię elektryczną, wodę, telefon itp., a w przypadku, gdyby wydatki te nie były ponoszone z uwagi na korzystanie z uprzejmości znajomych i przyjaciół nadesłanie stosownych oświadczeń w tym przedmiocie; - wyjaśnienia czy żona uzyskuje świadczenia rodzinne na dzieci, w tym świadczenie z rządowego programu rodzina 500+ na drugie dziecko, bądź inną pomoc wypłacaną z budżetu państwa, jeżeli tak należało przedłożyć dokumenty źródłowe potwierdzające tenże fakt; - nadesłania zaświadczenia wystawionego przez właściwy urząd pracy potwierdzającego, iż żona jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, a nadto zaświadczenia wystawionego przez ZUS potwierdzającego, iż za żonę nie są odprowadzane składki na ubezpieczenie społeczne; - złożenia oświadczeń członków rodziny bądź osób trzecich w przedmiocie udzielanej pomocy finansowej ze wskazaniem jej rodzaju i wysokości; - wyjaśnienia do kogo należą nieruchomości przy ul. [...]i przy ul. [...] oraz mieszkanie przy ul. [...]w C., a nadto kto pokrywa koszty ich utrzymania i w jakiej wysokości; - wskazania przy pomocy aktualnych dokumentów źródłowych na jakim etapie jest prowadzone postępowanie egzekucyjne i do jakich składników majątku zostało ono skierowane (w przypadku umorzenia prowadzonego w tym przedmiocie postępowania należało przedłożyć dokumenty źródłowe potwierdzające tenże fakt). W odpowiedzi na opisane wezwanie pełnomocnik D.K. w piśmie z dnia [...] r. wyjaśnił, że skarżący wyjechał z kraju w [...] r. i nie ma stałego pobytu, ani adresu zamieszkania. Nie uzyskuje żadnych stałych dochodów. Nie ma też konta bankowego, a te które posiadał zajęte są przez komornika. Działalność gospodarcza, którą prowadził jest zawieszona. Zamieszkuje grzecznościowo u znajomych, jego żona ma z nim kontakt sporadyczny. Wskazano także, iż K. K. (żona skarżącego) w chwili obecnej zatrudniona jest na ¼ etatu za wynagrodzeniem rzędu [...] zł. Ponadto na drugie dziecko otrzymuje świadczenie [...]. Dlatego też korzysta z pomocy finansowej swoich rodziców. W tym przedmiocie do akt sprawy przedłożono oświadczenie Z. K. i K.K. – rodziców K.K.. Postanowieniem z dnia 31 maja 2017 r. referendarz sądowy odmówił D. K. przyznania prawa pomocy. Stanowisko swoje uzasadnił tym, że Strona skarżąca nie wykazała w sposób wystarczająco przekonujący, że rzeczywiście spełnia przesłanki uwzględnienia jej wniosku. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem pełnomocnik skarżącej pismem z dnia [...] r. wniósł sprzeciw, żądając uwzględnienia swojego wniosku oraz zwolnienia od obowiązku uiszczania kosztów sądowych. W uzasadnieniu sprzeciwu strona polemizowała z ustaleniami dokonanymi w postanowieniu referendarza sądowego. Żona skarżącego – K.K. będąca jego pełnomocnikiem wyjaśniła, iż z uwagi na to że skarżący znajduje się obecnie za granicą to we wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazała na dokumenty źródłowe pochodzące z [...] roku, kiedy to skarżący przebywał jeszcze w Polsce. Stwierdziła, że nie była w stanie wcześniej zdobyć informacji dotyczących aktualnego zadłużenia jej męża tj. dokumentów z [...] roku stwierdzających aktualnie prowadzone wobec niego egzekucje jak również, dokumentów dotyczących umorzonych egzekucji. Do sprzeciwu dołączono dokumentację dotyczącą postępowania egzekucyjnego o sygn. [...] Sądu Okręgowego w C.. K.K. stwierdziła, iż jej maż zadłużony jest na kwotę: - należność główna: [...]zł - odsetki wyliczone na dzień [...]r. w wysokości [...]zł - dalsze odsetki w kwocie [...]zł - koszty sądowe (procesu, klauzuli, zastępstwa prawnego): [...] - kosztów egzekucji (opłata stosunkowa) w wysokości 15 % od wyegzekwowanego świadczenia [...]zł oraz vat [...]zł - koszty zastępstwa prawnego w postępowaniu egzekucyjnym: [...]zł - zwrot kosztów (zaliczek) poniesionych przez wierzyciela: [...]zł - pozostałe koszty (opłaty i wydatki gotówkowe) obecnie wynoszące [...]zł, co jej zdaniem wskazuje na to, że odmowa przyznania prawa pomocy była niezasadna. Następnie w kwestii przedstawienia oświadczeń osób trzecich udzielających pomocy skarżącemu, K.K. stwierdziła, że nie jest w stanie dostarczyć takich oświadczeń. Wyjaśniła, iż nie zna osób udzielających pomocy jej mężowi, a jej kontakt z mężem ma charakter sporadyczny, przy czym nie orientuje gdzie aktualnie przebywa D. K.. Wyjaśniła również, że wszelkie osoby udzielające pomocy jej mężowi robią to tylko i wyłącznie z pobudek grzecznościowych, a także pomoc ta ma charakter ograniczony i w żaden sposób nie jest sformalizowana. K.K. stwierdziła, że wysoce prawdopodobne jest, że osoby te odmówiłby złożenia oświadczenia o świadczeniu opisanej pomocy z obawy przed mieszaniem się w sprawy prywatne jej męża. Dodała, że ponadto nikt z osób wspierających mojego męża nie robi tego w sposób stały więc tym bardziej nikt nie chciałby składać jakichkolwiek oświadczeń do sądu. K.K. wyjaśniła, iż jest zatrudniona na ¼ etatu i jej wynagrodzenie wynosi [...] złotych miesięcznie, a że jest to niskie wynagrodzenie to nie podlega ono nawet egzekucji. Podkreśliła, że dodatkowo otrzymuje miesięcznie [...] zł na dziecko z rządowego programu 500 plus. Stwierdziła, że jej dochody stanowią niską kwotę, a wobec jej oraz jej rodziny toczy się szereg postępowań egzekucyjnych na kwotę niemalże [...] tys. złotych, a ponadto spłaca raty w kwocie [...] złotych miesięcznie na rzecz banku [...] S.A. z siedzibą w W., na podstawie wyroku z dnia [...] r. o sygn. akt [...] upr. K.K. podniosła, że nie zostają jej praktycznie żadne środki finansowe do życia. Wyjaśniła, że uzyskuje pomoc od rodziców, którzy ją utrzymują oraz u których mieszka. Podkreśliła, że nie prowadzi z skarżącym (mężem) wspólnego gospodarstwa domowego, a także ma z nim zawartą umowę o rozdzielności majątkowej. Jej zdaniem D.K. niema żadnego związku z kwestią jej dochodów oraz rachunków. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, iż w myśl art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm. - zwaną dalej P.p.s.a.) w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. poz. 658), rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 P.p.s.a.). Ustawa nowelizująca ten przepis weszła w życie w dniu 15 sierpnia 2015 r. Oznacza to, że obecnie sąd dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu i wypowiada się o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia lub zarządzenia, a nie jak dotychczas rozpoznaje wniosek o przyznanie prawa pomocy na nowo. Stosownie do art. 243 § 1 P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Należy zaznaczyć, D.K. działając przed pełnomocnika – K.K. (swoją żonę) składając wniosek o prawo pomocy, zażądał przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku złożonego przez Stronę skarżącą, należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli na zasadzie art. 245 § 3 P.p.s.a., mogącym obejmować zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w osobie radcy prawnego lub adwokata) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, iż sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż Strona skarżąca nie wykazała w sposób dostateczny, aby znajdowała się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W samym sprzeciwie zawarta została jedynie polemika z ustaleniami poczynionymi przez referendarza sądowego. Podtrzymano, że Skarżący wyjechał z kraju w [...] r. i nie ma stałego pobytu, ani adresu zamieszkania. Nie uzyskuje żadnych stałych dochodów. W szczególności wskazano, że pełnomocnik D. K. (jego żona) ma ze stroną skarżącą sporadyczny kontakt, a jej mąż korzysta z pomocy osób trzecich, jednak pomoc ta jest jedynie grzecznościowa, ma charakter ograniczony i nie jest sformalizowana. Wskazano, że skarżący jest osobą, wobec której toczy się postępowanie egzekucyjne o sygn. [...] Sądu Okręgowego w C. na kwotę: - należność główna [...] zł - odsetki wyliczone na dzień [...]r. w wysokości [...]zł - dalsze odsetki w kwocie [...]zł - koszty sądowe (procesu, klauzuli, zastępstwa prawnego): [...]zł - kosztów egzekucji (opłata stosunkowa) w wysokości 15 % od wyegzekwowanego świadczenia [...]zł oraz vat [...]zł - koszty zastępstwa prawnego w postępowaniu egzekucyjnym: [...]zł - zwrot kosztów (zaliczek) poniesionych przez wierzyciela: [...]zł - pozostałe koszty (opłaty i wydatki gotówkowe) obecnie wynoszące [...]zł, co zdaniem jego pełnomocnika uzasadnia przyznanie skarżącemu prawa pomocy. Żona D. K. stwierdziła także, iż jej sytuacja materialna jest trudna, gdyż pracuje jedynie na ¼ etatu, wprawdzie pobiera środki z programu 500+, jednakże pozostaje na utrzymaniu swoich rodziców z którymi mieszka, tym bardziej iż spłaca ratę kredytu w kwocie 500 zł miesięcznie. Pełnomocnik skarżącego – K. K. wyjaśniła w kwestii nieruchomości znajdującej się w C. przy [...] , gdzie jest zameldowana to wskazała, że nie mieszka w tym miejscu i ani ona ani jej mąż D. K. nie są jej właścicielami. Wyjaśniono, że "nieruchomość ta należała niegdyś do mnie oraz do mojej rodziny i dlatego jestem tam zameldowana aczkolwiek teraz kto inny jest właścicielem, a obecnie toczę spór wraz z rodziną o prawo własności do wskazanej nieruchomości". Ponadto wskazano, że z uwagi na to, D. K., ani K.K. nie jest właścicielem tej nieruchomości, to nie ponoszą na nią żadnych wydatków, ale również nie czerpią z niej żadnych dochodów. K.K. stwierdziła, że zamieszkuje w nieruchomości położonej przy ul. [...] wraz z małoletnimi dziećmi i rodzicami, którzy nie są właścicielami owej nieruchomości ale posiadają do niej umowę dożywocia. Wskazano, że "nieruchomość położona przy ul. [...] należy do mojej teściowej a matki skarżącego M.K.". K.K. stwierdziła, że jej mąż tylko dokonał pierwszej rejestracji swojej firmy pod tym adresem, jednakże działalność gospodarczą prowadził pod adresem przy ul. [...], [...]C.. Zdaniem K. K. jej mąż znajduje się w bardzo ciężkiej sytuacji finansowej, która w pełni uzasadnia otrzymanie przez niego prawa pomocy, gdyż nie jest on w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Sąd za słuszną uznał argumentację zawartą przez referendarza sądowego w jego postanowieniu z dnia 31 maja 2017 r. Zasadnie wskazano, iż skarżąca pominęła istotne informacje dotyczące stanu majątkowego swojego męża argumentując ten stan brakiem prowadzenia z nim wspólnego gospodarstwa domowego oraz zawartą umową majątkową małżeńską, podczas gdy w judykaturze ugruntowany został pogląd, zgodnie z którym małżonkowie zobowiązani są do wzajemnej pomocy obejmującej swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywania związanych z tym kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej. Opisane stanowisko zawiera szereg orzeczeń sądów administracyjnych (por. postanowienia NSA z dnia 12 listopada 2012 r. sygn. akt I FZ 421/12, Lex 1247068, z dnia 22 stycznia 2013 r. sygn. akt II FZ 5/13, Lex 1274294, z dnia 25 marca 2013 r. sygn. akt II FZ 104/13, Lex 1299412 oraz z dnia 28 stycznia 2014 r. sygn. akt I FZ 11/14, Lex 1419368). Nadto zdaniem Sądu wątpliwości wskazane w orzeczeniu referendarza sądowego z dnia 31 maja 2017 r. nie zostały przez Stronę skarżącą rozwiane, gdyż wnioskodawca, reprezentowany w sprawie przez swoją żonę K. K., nie wykazał wysokości swoich dochodów, nie przedłożono dokumentacji źródłowej uzupełniającej i potwierdzającej dane zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Podkreślić trzeba, iż rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy dokonać rzetelnej i wyczerpującej analizy całokształtu nie tylko osobistej sytuacji majątkowej wnioskodawcy, ale również osób, z którymi skarżąca pozostaje lub może pozostawać we wspólnym gospodarstwie domowym. Skarżący zadeklarował pozostawanie bez pracy, jednak w żaden sposób tego nie udokumentował. Dotyczy to także zarobków i stanu majątkowego jego żony – reprezentującej go w niniejszej sprawie, albowiem nie przedłożono także jej zaświadczenia o zarobkach, czy też posiadanych przez skarżącego lub K. K. rachunków bankowych, a nadto składników majątku, nie przedłożono dokumentów potwierdzających twierdzenia pełnomocnika Skarżącego, dotyczących własności nieruchomości, a wydruk z elektronicznej bazy ksiąg wieczystych można było uzyskać od ręki bez opłat. Konkludując Sąd stanął na stanowisku, iż słusznie rozpoznający sprawę uznał, że D. K. nie wykazał w sposób nie budzący żadnych wątpliwości, że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Podkreślić trzeba również, iż nie istnieją żadne racjonalne powody, dla których koszty sądowe miałyby być zaspokajane dopiero po uregulowaniu innych wydatków, skoro zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych, zaciągnięcie kredytów bądź innych zobowiązań, nie przesądza automatycznie o zaistnieniu przesłanek przyznania prawa pomocy (por. postanowienia NSA: z dnia 8 marca 2016 r. sygn. akt II FZ 56/16, z dnia 23 marca 2016 r. sygn. akt II GZ 24/16, dostępne na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Na marginesie wskazać należy, iż utrzymanie w mocy postanowienie referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy skarżącemu nie wyłącza możliwości złożenia przez D. K. kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy należycie uzasadnionego, gdzie winny zostać w sposób skrupulatny zaprezentowane możliwości płatnicze skarżącego oraz jego żony lub ich brak. A twierdzenia w tym zakresie poparte zostaną odpowiednimi dokumentami źródłowymi. Mając na uwadze powyższe okoliczności, Sąd na mocy art. 260 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. postanowił jak na wstępie.