VIII SA/Wa 418/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Wroczyński, Sędziowie Sędzia WSA Justyna Mazur, Sędzia WSA Iwona Owsińska – Gwiazda (sprawozdawca), Protokolant Specjalista Ilona Obara, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 sierpnia 2017 r. w Radomiu sprawy ze skargi M. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...]kwietnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] kwietnia 2017 r., znak [...] , na podstawie art. 138 § 1 ust. 1 ustawy z 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego, po rozpatrzeniu odwołania M. D. (dalej: "skarżąca") od decyzji Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] lutego 2017 r., znak: [...] , odmawiającej skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad synem S. D. – utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Zaskarżona decyzja została oparta na następujących ustaleniach faktycznych i dokonanej ocenie prawnej. Wnioskiem z 11 stycznia 2017 r. skarżąca zwróciła się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na konieczność sprawowania opieki nad synem S. D., który legitymuje się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczność stałej i długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, wydanym do [...] marca 2020 r. Decyzją z dnia [...] lutego 2017 r. Prezydent Miasta [...] odmówił skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Odmowę uzasadniono tym, że skarżąca jest wspólnikiem w spółce jawnej i mimo przedłożenia przez nią uchwały wspólników, którą została ona wyłączona od prowadzenia spraw spółki, nadal pozostaje wspólnikiem i korzysta z praw mu przysługujących, np. prawa do udziału w zysku. W związku z powyższym zdaniem organu I instancji nie została spełniona przesłanka rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej zawarta w art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2016 r., poz. 1518 – dalej: "ustawa"). Skarżąca złożyła odwołanie od powyższej decyzji, zarzucając naruszenie prawa materialnego, w szczególności art. 17 ust. 1 w związku z art.3 pkt 22 ustawy, a także naruszenie przepisów ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.2016.23 t.j.). Wskazała, iż organ I instancji błędnie przyjął, iż nie spełnia ona warunków do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ nie zrezygnowała z zatrudnienia, tym samym dokonał błędnej interpretacji prawa. Skarżąca w argumentacji podniesionej w odwołaniu, wskazała, iż wspólnik spółki jawnej nie jest osobą prowadzącą działalność gospodarczą w rozumieniu ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Uzasadniając powyższe wskazała przepisy kodeksu spółek handlowych i ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, a także ich własną wykładnię. Po rozpoznaniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z [...] kwietnia 2017 r., utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Kolegium zwróciło uwagę na treść art. 17 ust. 1 ustawy, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce albo ojcu - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Organ odwoławczy wskazał, iż ustawodawca określił w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych podmioty uprawnione do otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego, uzależniając jednak jego przyznanie od spełnienia przesłanki funkcjonalnej: "rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej". Ocena spełnienia przesłanki nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego zasadniczo powinna odbywać się wyłącznie w oparciu o znaczenie terminów i pojęć ustawy o świadczeniach rodzinnych. Kluczowe znaczenie w tym przypadku ma definicja legalna zwrotu "zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej", sformułowana w art. 3 piet 22 tej ustawy. Zgodnie z brzmieniem w/w przepisu stanowi ona, że pojęcie to oznacza Wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Enumeratywne wyliczenie zakresu pojęciowego "zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" z pewnością wyklucza możliwość zastosowania w tym wypadku wykładni rozszerzającej, gdyż to definicja legalna wyznacza sposób rozumienia i stosowania pojęć ustawowych. W związku z powyższym nie jest dopuszczalne uzupełnianie w drodze wykładni zamkniętego wyliczenia katalogu znaczeń pojęcia: "zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej", gdyż treść definicji legalnej nie podlega modyfikacji za pomocą jakichkolwiek reguł interpretacyjnych. Skoro więc w przepisie art. 3 pkt 22 ustawy, nie zostało w definicji wskazane prowadzenie spółki osobowej czy posiadanie statusu wspólnika czy też udziałowca, tym samym należy przyjąć, iż rezygnacja z prowadzenia spraw spółki jawnej nie wypełnia przesłanki "rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej". Z takim rozstrzygnięciem nie zgodziła się skarżąca. Pismem z 5 maja 2017 r. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję organu odwoławczego. Wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, zarzuciła naruszenie: 1/ przepisów prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy: art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. - o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.), poprzez błędna wykładnię polegająca na uznaniu, że rezygnacja z "prowadzenia spraw spółki jawnej" nie wypełnia przesłanki " rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej". 2/ przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj.: art. 7, 77 § 1 kpa poprzez nie podjęcie wszelkich niezbędnych czynności oraz nie zebranie i nie rozpatrzenie materiału dowodowego. Uzasadniając skargę podtrzymała argumentację prezentowaną w odwołaniu od decyzji I instancji. Wskazała, że w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy można stwierdzić, że skarżąca jest wspólnikiem w spółce jawnej, co nie oznacza , że faktycznie prowadzi działalność gospodarczą. Organy administracji publicznej nie przeprowadziły na tę okoliczność żadnego innego dowodu. A tym bardziej nie zakwestionowały skutecznie twierdzeń skarżącej, zawartych w oświadczeniach oraz uchwale spółki jawnej, w myśl których, nie wykonuje ona żadnych zadań związanych z prowadzeniem spraw spółki. Zdaniem skarżącej kwestia osiągania dochodu lub straty z prowadzonego działalności gospodarczej a zatem ewentualne uzyskiwanie korzyści majątkowych są nieistotne przy ocenie rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zdaniem Sądu skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawą orzekania w niniejszej sprawie stanowi art. 17 ust. 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 1518 ze zm.; dalej: "ustawa"), zgodnie z którym, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: matce albo ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka, osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Przy czym stosownie do treści przepisu art. 3 pkt 22 u. o św. rodz. pod pojęciem "zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" należy rozumieć wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Z przepisu tego wynika, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje wskazanym w nim osobom, jeżeli spełniają łącznie dwie przesłanki. Pierwsza z tych przesłanek dotyczy sprawowania opieki nad dzieckiem legitymującym się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami wymienionymi w tym przepisie albo opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Natomiast druga przesłanka dotyczy niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania tej opieki. W rozpoznawanej sprawie kwestią sporną jest fakt odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na brak spełnienia przesłanki określonej w przepisie art. 17 ustawy, czyli niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym synem. Z przedłożonych sądowi akt sprawy wynika, że syn skarżącej – S. D., urodzony w dniu [...] marca 2010 r. jest osobą niepełnosprawną, w stosunku, do której istnieje konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczność stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Orzeczenie o niepełnosprawności wydane zostało przez Miejski Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w R. w dniu [...] grudnia 2016 r., na okres do dnia 16 marca 2020 r. Istotnym jednak dla rozpatrzenia niniejszej sprawy jest status skarżącej. Skarżąca jest wspólnikiem spółki jawnej. W oświadczeniach z dnia 4 stycznia 2017 r i 30 stycznia 2017 r. złożonych pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań skarżąca podała, że zrezygnowała z prowadzenia spraw spółki w której jest wspólnikiem wraz ze swoim mężem. Poza tym nie świadczy ona pracy na rzecz spółki i nie pracuje w niej zawodowo. Do dnia 15.10.2016 r. uczestniczyła w zarządzaniu i reprezentowaniu spółki. W PIT 36 za rok 2015, został wykazany dochód związany ze sprawowaniem obowiązków w spółce, w której jest wspólnikiem- tj. "[...] " Hurtownia Wyrobów Metalowych P. D. sp.j. Skarżąca oświadczyła, iż nadal posiada udziały w/w spółce i jeśli spółka generuje zyski, to dochody są dzielone pomiędzy wspólników proporcjonalnie do posiadanych udziałów. Skarżąca przedstawiła również uchwałę wspólników nr [...] spółki "[...] " Hurtownia Wyrobów Metalowych P. D. sp.j., z której wynika iż zrezygnowała ona z prowadzenia spraw spółki. Skarżąca upatruje swoich praw do świadczenia pielęgnacyjnego w tym, że zrezygnowała z pracy w spółce i zrezygnowała z prawa przysługującego wspólnikowi do zarządzania spółką prawa handlowego, co zdaniem skarżącej jest równoznaczne z zawieszeniem działalności gospodarczej. To stanowisko zdaniem sądu nie znajduje oparcia w obowiązujących przepisach prawa. W ocenie sądu rację ma skarżąca wywodząc, że rezygnacją z zatrudnienia lub wykonywania innej pracy zarobkowej jest także zawieszenie wykonywania działalności gospodarczej. Według art. 14a ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (j.t. Dz.U. z 2015 r., poz. 584) – w skrócie "u.s.d.g.", przedsiębiorca niezatrudniający pracowników może zawiesić wykonywanie działalności gospodarczej na okres wskazany w tym przepisie, natomiast zgodnie z art. 14 ust. 3 u.s.d.g. w okresie zawieszenia działalności gospodarczej przedsiębiorca nie może wykonywać działalności gospodarczej i osiągać bieżących przychodów z pozarolniczej działalności gospodarczej. Mając zatem na uwadze skutki, jakie wynikają z zawieszenia działalności gospodarczej, a więc faktyczną rezygnację z wykonywanej dotychczas działalności gospodarczej oraz utratę dochodu z tego tytułu osiąganego, tutejszy sąd stoi na stanowisku, że zawieszenie wykonywania działalności gospodarczej może być uznane za rezygnację z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 3 pkt 22 u.ś.r. Taki zresztą kierunek wykładni prezentowany jest obecnie w orzecznictwie sądów administracyjnych, wypracowanym w głównej mierze na gruncie wykładni art. 17 ust. 1 u.ś.r., który w swojej hipotezie zawiera identyczną, jak w art. 16a u.ś.r., przesłankę rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania opieki (por. wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych w: Olsztynie z dnia 18 lutego 2011 r. sygn. akt II SA/Ol 1023/10, Warszawie z dnia 29 marca 2011 r. sygn. akt I SA/Wa 290/11 i z dnia 27 września 2012 r. sygn. akt I SA/Wa 1596/12, we Wrocławiu z dnia 22 października 2014 r. sygn. akt IV SA/Wr 283/14, Szczecinie z dnia 16 października 2013 r. sygn. akt II SA/Sz 585/13, Gliwicach z dnia 14 listopada 2011 r. sygn. akt IV SA/Gl 106/11, Rzeszowie z dnia 15 listopada 2013 r. sygn. akt II SA/Rz 1015/13, Poznaniu z dnia 23 października 2014 r. sygn. akt IV SA/Po 971/14 – dostępne pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Niemniej jednak w realiach sprawy niniejszej do takiej sytuacji nie doszło. Podjęta uchwała wspólników dotyczy prowadzenia spraw spółki i nie oznacza wystąpienia wspólnika ze spółki. Zgodnie z art. 40 § 1 kodeksu spółek handlowych prowadzenie spraw spółki może być powierzone jednemu lub kilku wspólnikom bądź na mocy umowy spółki, bądź na podstawie późniejszej uchwały wspólników. Pozostali wspólnicy są wówczas wyłączeni od prowadzenia spraw spółki. Uchwała podjęta w ww. sprawie oznacza, że wspólnik został wyłączony od prowadzenia spraw spółki jednakże nadal pozostaje wspólnikiem i korzysta z praw mu przysługujących, np. prawa do udziału w zyskach (art. 51§ 1 Ksh) czy prawa żądania wypłacania odsetek (art. 53 Ksh). Pomimo, że skarżąca jako wspólnik została wyłączona od prowadzenia spraw spółki to nadal podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu emerytalnemu i rentowemu z tytułu bycia wspólnikiem spółki jawnej, zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt. 5 w zw. z art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Reasumując podjęta uchwała nie wywołała skutków jakie wynikają z zawieszenia działalności gospodarczej, a więc faktycznej rezygnacji z prowadzonej dotychczas działalności, a przede wszystkim z utraty osiąganego z tego tytułu dochodu. Wyłączony od prowadzenia spraw spółki wspólnik nie traci dochodu oraz zobowiązany jest do zajmowania stanowiska w sprawach przekraczających zakresem zwykły zarząd, do których potrzebna jest zgodna wszystkich wspólników spółki. W sytuacji zatem, gdy nie doszło do zaprzestania prowadzenia działalności i uzyskiwanego dochodu, prawidłowo organy uznały, że skarżąca nie spełnia warunków do przyznania świadczenia rodzinnego wynikających z art. 17 ust. 1 u. o św. rodz. Dla poparcia tej tezy warto wskazać na uchwałę NSA podjętą w składzie siedmiu sędziów, z dnia 11 grudnia 2012 r. (I OPS 5/12), w uzasadnieniu której stwierdzono między innymi, że istota świadczenia pielęgnacyjnego z art. 17 ust. 1 u. o św. rodz. polega na tym, że świadczenie to jest adresowane wyłącznie do tych osób, których źródłem utrzymania jest wykonywanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej i które nie podejmują lub rezygnują z tego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Oznacza to, że nie jest osobą uprawnioną do świadczenia pielęgnacyjnego osoba, która nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w sytuacji, gdy ma inne źródło utrzymania (dochodów) i to bez względu na wielkość tych dochodów. Przemawia za tym również wyłączenie uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego w stosunku do osób, które otrzymują jakiekolwiek świadczenia (dochody) z innych tytułów, wymienionych w art. 17 ust. 5 ustawy. W wypadku osób rezygnujących z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej świadczenie pielęgnacyjne ma zrekompensować utratę szans zarobkowych. Natomiast wspólnik spółki jawnej, nawet wyłączony od prowadzenia jej spraw nie rezygnuje z uzyskania szans zarobkowych z tytułu dochodów spółki. Ustawowa przesłanka rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia albo innej pracy zarobkowej stanowi nie tylko warunek umożliwiający sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym członkiem najbliższej rodziny, lecz również wymóg nieuzyskiwania z tego tytułu określonych dochodów, za które rekompensatę finansową ma stanowić właśnie świadczenie pielęgnacyjne. Mając na uwadze powyższe orzeczono na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2017 r., poz.1369) o oddaleniu skargi.