II GZ 71/18

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Zofia Borowicz po rozpoznaniu w dniu 28 lutego 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia M. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 30 listopada 2017 r. sygn. akt III SA/Po 582/17 w zakresie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia skargi w sprawie ze skargi M. W. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia 30 listopada 2017 r. sygn. akt III SA/Po 582/17 odmówił M. W. przywrócenia terminu do wniesienia skargi na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2017 r. w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek. W uzasadnieniu Sąd I instancji wyjaśnił, że zaskarżoną decyzję doręczono skarżącej 30 maja 2017 r. Skarżąca wniosła skargę na wskazaną w sentencji decyzję 30 czerwca 2017 r. Postanowieniem z 18 października 2017 r. Sąd odrzucił skargę z uwagi na uchybienie terminu do jej wniesienia. Skarżąca, za pośrednictwem pełnomocnika z urzędu, w dniu 2 listopada 2017 r. wniosła o przywrócenie terminu do wniesienia skargi, ponieważ źle zrozumiała zawarte w zaskarżonej decyzji pouczenie. Uważała, że termin 30 dni na wniesienie skargi to termin miesięczny. Miesiąc zaś, w którym doręczono jej zaskarżoną decyzję (maj), ma 31 dni. Skarżąca była więc przekonana, że skoro zaskarżoną decyzję doręczono jej 30 maja 2017 r., to wnosząc skargę 30 czerwca 2017 r. czyni to w terminie. Ponadto, pismem z dnia 2 listopada 2017 r., skarżąca wniosła również zażalenie na powyższe postanowienie. Zdaniem WSA skarżąca nie uprawdopodobniła okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi. W istocie bowiem nie zaszła żadna okoliczność, która mogłaby uniemożliwić lub znacznie utrudnić wniesienie skargi w terminie, a uchybienie terminu było spowodowane błędem skarżącej w obliczeniu terminu. W zażaleniu na postanowienie skarżąca, za pośrednictwem ustanowionego z urzędu adwokata, zaskarżyła powyższe postanowienie w całości, wniosła o jego uchylenie, przywrócenie jej terminu do wniesienia skargi. W uzasadnieniu wskazano, że skarżąca uchybiła terminowi do wniesienia skargi, z uwagi na mylne zrozumienie pouczenia zawartego w zaskarżonej decyzji. Skarżąca mylnie utożsamiła wskazany termin 30 dni z terminem miesiąca, wskutek czego złożyła skargę kasacyjną po terminie, bowiem miesiąc w którym wnosiła ona skargę na decyzję miał 31, a nie 30 dni. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie, jednakże z innych przyczyn niż wskazane w uzasadnieniu. Za ukształtowany w orzecznictwie sądowym należy uznać pogląd, że czynności procesowe polegające na równoczesnym złożeniu środka zaskarżenia od orzeczenia wydanego na skutek uchybienia przez stronę terminowi procesowemu i wniosku o przywrócenie terminu do dokonania czynności wykluczają się wzajemnie zarówno z powodu konkurencyjności zawartych w nich wniosków, zmierzających do wywołania przeciwstawnych skutków procesowych, ale i sprzeczności wewnętrznej ich podstaw. Wniosek o przywrócenie terminu jest oparty na twierdzeniu, że do uchybienia terminowi doszło, jednakże nastąpiło to bez winy strony, która w takim wniosku wskazuje przyczyny usprawiedliwiające to uchybienie. Natomiast środek zaskarżenia od orzeczenia wydanego na skutek uchybienia przez stronę terminowi do dokonania czynności procesowej jest oparty na twierdzeniu, że do uchybienia nie doszło, a Sąd zajął w tej kwestii błędne stanowisko (por. post. NSA z dnia 17 grudnia 2009 r., sygn. akt I GZ 120/09 lex 582456 oraz powołane w jego uzasadnieniu orzecznictwo Sądu Najwyższego; post. NSA z dnia 25.05.2004 r., sygn. FZ 61/04 niepubl.). Złożenie wniosku o przywrócenie terminu uwarunkowane jest przede wszystkim tym, by termin do podjęcia czynności procesowej upłynął. Dopiero bowiem wówczas czynność taka staje się bezskuteczna (art. 85 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.; dalej: p.p.s.a.). Przywrócenie terminu nie jest dopuszczalne, jeżeli uchybienie terminu nie powoduje dla strony ujemnych skutków w zakresie postępowania sądowego (art. 86 § 2 p.p.s.a.). Pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu (art. 87 § 1 p.p.s.a.). Jak zwrócił uwagę Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu powołanego wyżej postanowienia z dnia 17 grudnia 2009 r., (sygn. akt I Gz 120/09), w sytuacji gdy strona złożyła środek zaskarżenia od orzeczenia wydanego na skutek uchybienia terminowi do dokonania czynności procesowej, początek biegu terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do dokonania tej czynności wyznaczać będzie data doręczenia orzeczenia rozstrzygającego w przedmiocie złożenia środka zaskarżenia. Pogląd ten został ukształtowany w orzecznictwie Sądu Najwyższego na gruncie uregulowań zawartych w art. 179 § 1 d. k.p.c. oraz art. 168 i 169 § 1 k.p.c., a następnie zaakceptowany w doktrynie (por. post. Sądu Najwyższego z dnia 15.06.1957 r. II CZ 123/57, NP 1958 nr 3; z dnia 2.09.1993 r., II CRN 83/93 lex 293287; post. SN z dnia 10.01.2002 r., I CZ 198/01, lex nr 53302; literatura powołana w "Kodeksie postępowania cywilnego z komentarzem" pod red. prof. dr J. Jodłowskiego i SN dr hab. K. Piaseckiego, Wyd. Prawnicze, W-wa 1989 r., t. I, s. 277). Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że treść uregulowań zawartych w art. 87 § 1 p.p.s.a. jest identyczna z treścią przepisów regulujących te kwestie w art. 179 § 1 ustawy z dnia 25 sierpnia 1950 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 394 ze zm.) oraz w art. 169 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 ze zm.). Brak zatem racjonalnych powodów do kwestionowania stanowiska, że wniosek o przywrócenie terminu, o którym stanowi art. 87 § 1 p.p.s.a., może być aktualny dopiero wówczas, gdy prawomocnie zostanie rozstrzygnięta kwestia czy termin do dokonania czynności procesowej upłynął – czy też nie – przed jej dopełnieniem (por. też post. Sądu Najwyższego z dnia 14.04.1997 r., II CZ 43/97 oraz z dnia 15.04.1997 r., II CZ 40/97 niepubl). Przedwczesny wniosek o przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej należy uznać za niedopuszczalny z mocy ustawy (art. 88 p.p.s.a.), co w konsekwencji skutkuje jego odrzuceniem (por. post. Sądu Najwyższego z dnia 7.02.2000 r., CKN 1261/99, Prok. i Pr. 2001/4/30). Za niedopuszczalny należy też uznać wniosek, gdy brak jest ustawowych warunków jego dopuszczalności, a więc np. gdy czynność strony była dokonana w terminie. Wyżej przedstawione poglądy prezentowane są w orzecznictwie sądowym (por. post. NSA z dnia 18 stycznia 2011 r., sygn. akt II OZ 1347/10, z dnia 29 czerwca 2012 r., sygn. akt II GZ 222/12, z dnia 20 marca 2013 r., sygn. akt I FZ 39/13, z dnia 5 grudnia 2012 r., sygn. akt II FZ 960/12, z dnia 29 stycznia 2015 r., sygn. akt I OZ 49/15). Za taką wykładnią art. 87 § 1 p.p.s.a. przemawia to, że strona może racjonalnie powoływać się na istnienie okoliczności świadczących o braku zawinienia z jej strony, gdy fakt bezskuteczności czynności procesowej będzie bezsporny. Różna bowiem może być przyczyna uchybienia terminowi. Uwarunkowana jest ona od rodzaju czynności procesowej, którą strona była zobowiązana podjąć. Może się na nią składać zbieg wielu zdarzeń, bądź też dla skuteczności danej czynności niezbędne jest podjęcie stosownych działań nie tylko przez samą stronę, czy jej pełnomocnika, ale też przez osoby trzecie. Brak winy w uchybieniu terminu powinien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy. Przepisy regulujące przywrócenie terminu nie wskazują według jakich kryteriów należy oceniać zachowanie strony, co uzasadnia pogląd, że ocena braku winy została pozostawiona uznaniu sądu oczywiście przy uwzględnieniu wszystkich okoliczności sprawy, jakie sąd uzna za istotne. Nie można zatem wykluczyć, że np. po prawomocnym rozstrzygnięciu kwestii terminowego złożenia skargi zainteresowana strona może wskazać przyczyny, które w jej ocenie uprawdopodabniają brak winy w uchybieniu terminowi do dokonania tej czynności procesowej. Jak wynika z akt rozpoznawanej sprawy, skarżąca w dniu 2 listopada 2017 r. złożyła wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi. Ponadto w odrębnym piśmie procesowym także z dnia 2 listopada 2017 r.(prezentata Biura Podawczego WSA, k. 94 i 92 akt) złożyła zażalenie na postanowienie o odrzuceniu skargi, w którym kwestionowała trafność przyjętego w tym orzeczeniu rozstrzygnięcia. Jak już wyżej wskazał Naczelny Sąd Administracyjny, podjęte przez stronę skarżącą czynności procesowe wzajemnie się wykluczają. Jak wynika z akt, Sąd I instancji, zarządzeniem z dnia 2 listopada 2017 r. odnotował wpływ dwóch złożonych przez stronę środków prawnych (zażalenia na postanowienie z dnia 18 października 2017 r. oraz wniosku o przywrócenie terminu do złożenia skargi), jednakże rolą Sądu I instancji w przedmiotowej sprawie było przed wydaniem zaskarżonego postanowienia wezwać stronę do jednoznacznego sprecyzowania stanowiska w powyższej kwestii z uwzględnieniem prawnych konsekwencji podjętych czynności procesowych. Z akt sprawy nie wynika, aby Sąd I instancji podjął tego rodzaju czynności. Nadto z akt tych nie wynika, aby strona skarżąca cofnęła zażalenie na postanowienie Sądu I instancji z dnia 18 października 2017 r. w przedmiocie odrzucenia skargi. Powyższe uchybienie Sądu miało istotny wpływ na rozstrzygnięcie co do przedmiotowego wniosku, gdyż uniemożliwiło wyjaśnienie tak istotnej kwestii, czy wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi w okolicznościach tej sprawy, na obecnym etapie postępowania jest aktualny. Zgodnie bowiem z art. 86 § 1 p.p.s.a. postępowanie w przedmiocie przywrócenia terminu do dokonania czynności procesowej sprowadza się do badania czy strona przekroczyła termin do dokonania czynności bez swojej winy. Należy mieć na uwadze, że przepisy regulujące instytucję przywrócenia terminu nie wskazują, według jakich kryteriów oceniać należy zachowanie strony, co uzasadnia pogląd, że ocena braku winy została pozostawiona uznaniu sądu, oczywiście przy uwzględnieniu wszystkich okoliczności danej sprawy. Zatem okoliczność, że do uchybienia terminu doszło w postępowaniu w przedmiocie wniosku o przywrócenie terminu – musi być bezsporna. Rozpoznanie tej kwestii może nastąpić w następstwie rozpoznania zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi. Oczywiście pogląd ten jest aktualny, o ile strona powyższy środek zaskarżenia skutecznie złożyła i konsekwentnie go podtrzymuje. Z tych zatem przyczyn uznać należało, że zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem art. 86 § 1 p.p.s.a., bowiem nie została jednoznacznie wyjaśniona kwestia, czy zostały spełnione ustawowe przesłanki wymagane do przyjęcia, że wniosek jest dopuszczalny. Te przyczyny powodowały uchylenie zaskarżonego postanowienia, gdyż wniosek strony skarżącej o przywrócenie terminu wymaga ponownego rozpoznania z uwzględnieniem wskazanych wytycznych. Dlatego Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak na wstępie na podstawie art. 185 § 1 w zw. art. 197 § 2 p.p.s.a.