I OZ 339/19

P O S T A N O W I E N I E Dnia 16 kwietnia 2019 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Maciej Dybowski po rozpoznaniu w dniu 16 kwietnia 2019 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia T. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 14 czerwca 2018 r. sygn. akt II SA/Gd 525/17 odrzucające skargę kasacyjną T. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 14 lutego 2018 r. sygn. akt II SA/Gd 525/17 w sprawie ze skarg T. S. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] czerwca 2017 r.: nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] w przedmiocie opłaty adiacenckiej postanawia uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku Postanowieniem z dnia 14 czerwca 2018 r. sygn. akt II SA/Gd 525/17 (dalej postanowienie z 14 czerwca 2018 r.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w sprawie ze skarg T. S. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] czerwca 2017 r.: nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] w przedmiocie opłaty adiacenckiej: 1. odrzucił skargę kasacyjną, 2. zwrócił skarżącemu T. S. ze Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku uiszczony wpis od skargi kasacyjnej w kwocie 500 zł. Sąd I instancji podniósł, że od wyroku z 14 lutego 2018 r. sygn. akt II SA/Gd 525/17, w dniu 9 kwietnia 2018 r., skarżący – reprezentowany przez adwokata D. K., wniósł skargę kasacyjną [k. 85-87 akt sądowych]. Art. 176 § 1 ppsa (Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm. [stan na 9 kwietnia 2018 r.]) stanowi, że skarga kasacyjna powinna zawierać: 1) oznaczenie zaskarżonego orzeczenia ze wskazaniem czy jest ono zaskarżone w całości, czy w części; 2) przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie; 3) wniosek o uchylenie lub zmianę orzeczenia z oznaczeniem zakresu żądanego uchylenia lub zmiany. Jednocześnie, art. 176 § 2 ppsa wskazuje, że poza wymaganiami, o których mowa w § 1, skarga kasacyjna powinna czynić zadość wymaganiom przewidzianym dla pisma strony oraz zawierać wniosek o jej rozpoznanie na rozprawie albo oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy. Do pisma strony należy dołączyć jego odpisy i odpisy załączników dla doręczenia ich stronom a ponadto, jeżeli w sądzie nie złożono załączników w oryginale, po jednym odpisie załącznika do akt sądowych (art. 47 § 1 ppsa). Art. 220 § 1 ppsa stanowi, że sąd nie podejmie żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona należna opłata. Zgodnie z zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału z 13 kwietnia 2018 r. II SA/Gd 525/17, wezwano pełnomocnika skarżącego do usunięcia braków formalnych skargi kasacyjnej przez: a) podpisanie skargi kasacyjnej znajdującej się w aktach sprawy bądź nadesłanie podpisanej skargi kasacyjnej celem dołączenia do akt sprawy, b) złożenie dodatkowego egzemplarza skargi kasacyjnej poświadczonego za zgodność z oryginałem celem doręczenia organowi, c) złożenie wniosku o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie lub oświadczenia o zrzeczeniu się rozprawy wraz z odpisem tego pisma celem doręczenia organowi razem ze skargą kasacyjną. Jednocześnie, wezwano pełnomocnika skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w kwocie 500 zł. W obu wezwaniach wyznaczono termin 7 dni na ich wykonanie pod rygorem odrzucenia skargi kasacyjnej [k. 89-91 akt sądowych]. Przesyłkę zawierającą wezwanie do usunięcia braków formalnych skargi kasacyjnej i odpis zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej pełnomocnik skarżącego otrzymał dnia 30 kwietnia 2018 r. [k. 93 akt sądowych]. Tym samym termin do wykonania nałożonych przez Sąd obowiązków upływał dla skarżącego i jego pełnomocnika w dniu 7 maja 2018 r. W wyznaczonym terminie pełnomocnik skarżącego złożył do akt sprawy podpisany egzemplarz skargi kasacyjnej, odpis skargi kasacyjnej i pismo, w którym zawnioskował o rozpoznanie sprawy na rozprawie. W terminie tym uiszczono na rachunek bankowy Sądu kwotę 500 zł tytułem wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w przedmiotowej sprawie [k. 94-98 akt sądowych]. W wyznaczonym terminie pełnomocnik skarżącego nie złożył do akt sprawy odpisu pisma, w którym wniósł o rozpoznanie skargi na rozprawie, a więc nie uzupełnił należycie braków formalnych skargi kasacyjnej, mimo jednoznacznej treści wystosowanego do niego wezwania, zaś brak ten uniemożliwia przyjęcie skargi kasacyjnej do merytorycznego rozpoznania. Zgodnie z treścią art. 178 ppsa wojewódzki sąd administracyjny odrzuci na posiedzeniu niejawnym skargę kasacyjną wniesioną po upływie terminu lub z innych przyczyn niedopuszczalną, jak również skargę kasacyjną, której braków strona nie uzupełniła w wyznaczonym terminie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na tej podstawie odrzucił skargę kasacyjną (pkt 1 sentencji postanowienia). O zwrocie uiszczonego wpisu od skargi kasacyjnej Sąd orzekł w punkcie 2, na podstawie art. 232 § 1 ppsa (k. 100-101 akt sądowych). Zażalenie wywiódł T. S., reprezentowany przez adw. D. K., który zaskarżył postanowienie z 14 czerwca 2018 r. w całości, zarzucając mu naruszenie: a. art. 178 w związku z art. 176 ppsa przez ich niewłaściwe zastosowanie będące konsekwencją błędnego przyjęcia, że nieuzupełnienie braku formalnego skargi kasacyjnej przez niedołączenie odpisu pisma zawierającego wniosek o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie stanowi brak istotny skutkujący jej odrzuceniem; b. art. 47 § 1 w związku z art. 49 § 1 ppsa przez ich niezastosowanie, tj. przez brak wezwania skarżącego do usunięcia braku formalnego pisma z 7 maja 2018 r. czyli złożenia odpisu pisma zawierającego wniosek o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie, ponieważ wystosowanie takiego wezwania w zarządzeniu z 13 kwietnia 2018 r. było przedwczesne, tym samym brak wykonania tego wezwania we wskazanym zakresie nie mógł skutkować odrzuceniem skargi kasacyjnej. c. naruszenie art. 45, art. 77 ust. 2 i art. 78 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej przez pozbawienie strony możliwości merytorycznego rozpoznania sprawy przez Sąd, w sytuacji gdy brak odpisu pisma z 7 maja 2018 r. nie stanowił istotnego braku formalnego skargi, a sprawa mogła otrzymać prawidłowy bieg. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku do dalszego prowadzenia (k. 119-120 akt sądowych). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zasadny był zarzut naruszenia art. 178 w zw. z art. 176 § 2 ppsa oraz art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. nr 78, poz. 483; sprost. z 2001 r., nr 28, poz. 319; zm. z 2006 r., nr 200, poz. 1471, z 2009 r., nr 114, poz. 946, dalej Konstytucja RP). Konieczność złożenia odpisu pisma, w którym skarżący kasacyjnie zawiera wniosek o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie albo oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy budzi rozbieżności w orzecznictwie. Z jednej strony wskazuje się na słuszny skądinąd rygoryzm procesowy wynikający z konieczności spełnienia licznych warunków formalnych skargi kasacyjnej (art. 176 ppsa) oraz z faktu, że musi być ona sporządzona przez profesjonalnego pełnomocnika (art. 175 § 1 ppsa). Wskazuje się również, że w przypadku tym znajduje zastosowanie art. 47 § 1 w zw. z art. 49 § 1 i art. 57 § 1 ppsa. Argumentację tę ma wzmacniać: uchwała NSA z 18.12.2013 r. I OPS 13/13, ONSAiWSA 2014/3/39; postanowienia NSA z: 11.7.2017 r. I OZ 1110/17; 20.3.2019 r. II OZ 202/19. Nie brak jednak poglądów przeciwnych podkreślających, że omawiany brak nie stanowi braku, który uniemożliwiałby nadanie skardze kasacyjnej prawidłowego biegu. Pozostali uczestnicy postępowania mogą wypowiedzieć się w przedmiocie trybu procedowania skargi kasacyjnej w odpowiedzi na skargę kasacyjną, poza tym ich wola nie wpłynie na rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie, jeśli wniósł o to skarżący kasacyjnie (taka sytuacja występuje w niniejszej sprawie, k. 94 akt sądowych). Pogląd ten nie pozostaje w sprzeczności do uchwały I OPS 13/13, gdyż brak odpisu przedmiotowego pisma, inaczej niż w przypadku braku odpisu skargi, z którą organ się nie zapoznał (przypadek objęty uchwałą), nie miał jakiegokolwiek wpływu na sytuację procesową pozostałych uczestników postępowania. W tej sytuacji stanowisko uchwałodawcze, ani wprost, ani pośrednio, nie mogło mieć zastosowania do rozpatrywanego w niniejszej sprawie przypadku. Odrzucenie skargi kasacyjnej byłoby zatem przejawem nadmiernego formalizmu (postanowienia NSA z: 14.10.2016 r. I FZ 314/16; 23.3.2017 r. I FZ 42/17). Wniosek o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie albo oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy, w przeciwieństwie do skargi kasacyjnej, nie musi być podpisany przez adwokata bądź radcę prawnego (postanowienie NSA z 10.11.2016 r. II OZ 1281/16, cbosa). Naczelny Sąd Administracyjny w niniejszym składzie podziela drugie stanowisko. Nie można bowiem tracić z pola widzenia konstytucyjnego prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP), które - w powiązaniu z nakazem wykładni prokonstytucyjnej - prowadzi do odrzucenia wyników wykładni zbyt rygorystycznej, zamykającej stronie drogę do rozpoznania jej sprawy przez sąd przez nadmierny formalizm (wyrok NSA z 10.1.2013 r. II OSK 1656/11). Koresponduje z tym także dorobek orzeczniczy Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, w świetle którego sądy muszą, stosując przepisy proceduralne, unikać zarówno nadmiaru formalizmu, który mógłby podważyć rzetelność postępowania, jak i nadmiernej elastyczności, która prowadziłaby do zniesienia wymogów proceduralnych ustanowionych przez prawo (wyrok ETPC z 11.10.2018 r. w sprawie Parol przeciwko Polsce, pkt 38 i przytoczone tam orzecznictwo). W rozpatrywanym przypadku odrzucenie skargi, a zatem uniemożliwienie jej merytorycznego rozpoznania, jest zbyt daleko idącą konsekwencją braku odpisu wniosku/oświadczenia o trybie postępowania. Należy mieć na uwadze, że skarżący kasacyjnie nie zawsze może skutecznie domagać się rozpoznania sprawy na rozprawie (art. 182 § 1 ppsa, postanowienie NSA z 9.4.2019 r. I OSK 1287/18) bądź na posiedzeniu niejawnym (w przypadku wniosku o przeprowadzenie rozprawy złożonego przez innego uczestnika postępowania, art. 182 § 2 ppsa). Naczelny Sąd Administracyjny może też rozpoznać skargę kasacyjną na rozprawie mimo odmiennej woli stron (wyrok NSA z 17.11.2006 r. II FSK 1390/05). Prowadzi to do wniosku, że nawet niedoręczenie odpisu pisma, w którym skarżący kasacyjnie wnosi o przeprowadzenie rozprawy albo oświadcza, że się jej zrzeka, nie wpływa na prawa i obowiązki procesowe pozostałych uczestników postępowania. Odrzucenie skargi kasacyjnej jedynie z tego powodu należy zatem uznać za nieuzasadnione (nie znajduje tu zastosowania uchwała I OPS 13/13). Nie zmienia to faktu, że obowiązkiem skarżącego kasacyjnie, reprezentowanego przez profesjonalnego pełnomocnika, jest podpisanie skargi kasacyjnej oraz załączanie odpisów wszystkich pism procesowych. Niezasadny był zarzut naruszenia art. 47 § 1 w zw. z art. 49 § 1 ppsa, gdyż Sąd prawidłowo wezwał skarżącego kasacyjnie jednocześnie do podpisania skargi, złożenia jej dodatkowego egzemplarza i złożenia stosownego wniosku albo oświadczenia wraz z odpisami (zasada ekonomii procesowej). Nierelewantny był zarzut naruszenia art. 78 Konstytucji RP. Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 ppsa w zw. z art. 197 § 2 ppsa orzekł, jak w sentencji.