II GSK 262/19

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Gabriela Jyż (spr.) Sędzia NSA Andrzej Skoczylas Sędzia NSA Mirosław Trzecki po rozpoznaniu w dniu 28 czerwca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej B. K., M. K., B. M. i P. M.-H. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 sierpnia 2018 r., sygn. akt VI SA/Wa 515/18 w sprawie ze skargi B. K., M. K., B. M. i P. M.-H. na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia 18 stycznia 2018 r. nr 30/2018 w przedmiocie nakazu rejestracji używanych odbiorników i ustalenia opłaty za używanie niezarejestrowanych odbiorników radiofonicznych 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od B. K., M. K., B. M. i P. M.-H. solidarnie na rzecz Ministra Infrastruktury 1.800 (jeden tysiąc osiemset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 9 sierpnia 2018 r., oddalił skargę B. K., M. K., B. M. i P. M.-H. na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia 18 stycznia 2018 r., w przedmiocie nakazu rejestracji i ustalenia opłaty za użytkowanie niezarejestrowanych odbiorników telewizyjnych. Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy: w wyniku przeprowadzonej w dniu 30 marca 2017 r. kontroli wykonania obowiązku rejestracji odbiorników radiowych i telewizyjnych w lokalu pod adresem ul. K. [...];[...] S., zajmowanym na potrzeby prowadzonej działalności gospodarczej H. "P. K.", będącym własnością wspólników M. spółki cywilnej B. K., B. M., P. M.-H. i M. K., ujawniono 21 odbiorników telewizyjnych różnych marek, z czego 20 w pokojach hotelowych oraz 1 na siłowni, które były w stanie umożliwiającym natychmiastowy odbiór programu. Protokół kontroli został podpisany przez menadżera hotelu bez zastrzeżeń. Ustalenia te stały się podstawą decyzji Dyrektora Centrum Obsługi Finansowej Poczta Polska S.A. z dnia 22 listopada 2017 r., którą nakazano rejestrację 21 używanych odbiorników telewizyjnych oraz ustalającą opłatę za ich używanie w kwocie 14.301 zł. Objętą skargą decyzją Minister Infrastruktury utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Organ w motywach wskazał, że za używanie odbiorników radiofonicznych oraz telewizyjnych pobiera się opłaty abonamentowe. Zgodnie z art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 21 kwietnia 2005 r. o opłatach abonamentowych (Dz. U. z 2014 r, poz. 1204, ze zm., dalej: u.o.a.) domniemywa się, że osoba która posiada odbiornik radiofoniczny lub telewizyjny w stanie umożliwiającym natychmiastowy odbiór programu, faktycznie używa tego odbiornika. Wobec tego organ uznał, że ujawnione podczas kontroli odbiorniki były używane, a ich właściciele byli obowiązani do ich zarejestrowania i wniesienia opłaty abonamentowej. Organ podkreślił, że obecny podczas czynności kontrolnych menadżer hotelu miał możliwość złożenia zastrzeżeń co do sposobu przeprowadzenia kontroli, czy też okoliczności wskazanych w protokole lub oświadczyć, że nie posiada wiedzy w przedmiocie objętym kontrolą. Podpisał protokół bez składania zastrzeżeń, a także złożył oświadczenie wiedzy o ilości odbiorników telewizyjnych w hotelu i okresie ich użytkowania, wobec czego Minister uznał, że organ I instancji miał prawo stwierdzić, że dysponował on niezbędną wiedzą do ustalenia okoliczności faktycznych spraw, stanowiących podstawę wydania decyzji. Sąd I instancji oddalając skargę na tą decyzję stwierdził, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, w sposób nie budzący wątpliwości potwierdza, że w hotelu, w którym przeprowadzono kontrolę znajdowały się odbiorniki w stanie umożliwiającym natychmiastowy odbiór programów TV. Ustaleń tych organ dokonał na podstawie oświadczenia wiedzy złożonego przez K. B. – menadżera H. "P. K.", a zatem osobę kompetentną, która rozumiała znaczenie swoich słów i jednocześnie powinna, z racji sprawowanej funkcji, być świadoma rzeczywistego stanu i wyposażenia pokoi oraz innych pomieszczeń hotelowych. Sąd wskazał, że podpisała ona protokół bez składania uwag, a także nie zmieniła, ani nie odwołała swoich zeznań, nie zeznała również, że nie posiada wiedzy w tym zakresie. Oświadczenie to należało uznać za miarodajne źródło dowodowe zwłaszcza, że czynności tej nie można było już później przeprowadzić, gdyż dotyczyłaby ona innego okresu – okresu w którym nie byłaby przeprowadzona kontrola. Sąd I instancji stwierdził, że skarżący nie przedstawili na etapie postępowania odwoławczego żadnych dowodów mogących świadczyć, że ustalenia protokołu kontroli były nieprawidłowe. Za takie zaś dowody nie można było uznać wniesienia o ponowne przesłuchanie w charakterze świadka menadżera hotelu, a także jednego z właścicieli. Strony nie przedstawiły również dokumentacji technicznej na potwierdzenie braku możliwości odbioru programu TV, ze względu na planowane podłączenie do telewizji satelitarnej. Wobec powyższego organ prawidłowo uznał, że domniemanie wynikające z art. 2 ust. 2 u.o.a. nie zostało przez skarżących skutecznie obalone. W podstawie prawnej wyroku podano art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; dalej: p.p.s.a.). B. K., M. K., B. M. i P. M.-H., skargą kasacyjną zaskarżyli w całości wyrok Sądu I instancji, zarzucając mu naruszenie: - przepisów prawa materialnego, a to art. 5 ust. 3 w zw. z art. 2 ust. 2 i 3 u.o.a. poprzez ich błędną wykładnię, polegającą na utożsamianiu stanu odbiornika, który umożliwia natychmiastowy odbiór programu z samą techniczną sprawnością odbiornika, co skutkowało błędnym przyjęciem, że zostały spełnione warunki do zarejestrowania odbiorników oraz pobrania opłat abonamentowych z tytułu używania odbiorników telewizyjnych i naliczenia zwielokrotnionej opłaty abonamentowej; - przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. polegające na braku wszechstronnego rozpatrzenia zarówno przez WSA jak i organy administracyjne wydające decyzję w niniejszej sprawie wszystkich okoliczności istotnych dla prawidłowej oceny materiału dowodowego oraz pominięciu przez WSA, że organy administracji w niniejszej sprawie nie zebrały całości materiału dowodowego pomimo stosownej inicjatywy dowodowej skarżących, co doprowadziło do oparcia decyzji o niepełny materiał dowodowy bez uwzględnienia interesu społecznego i słusznego interesu skarżących; - przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 75 § 1 i art. 78 § 1 k.p.a. poprzez brak dopuszczenia dowodów z przesłuchania świadka K. B. oraz za stronę wspólnika M. K. pomimo, że przeprowadzenie tych dowodów przyczyniłoby się do wyjaśnienia sprawy i zostały one powołane na okoliczności mające znaczenie dla sprawy. Podnosząc te zarzuty skarżący kasacyjnie wnieśli o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy WSA w Warszawie do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie od organu zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Minister Infrastruktury, w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie w całości oraz zasądzenie kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ pozbawiona jest usprawiedliwionych podstaw. W postępowaniu kasacyjnym obowiązuje wynikająca z art. 183 § 1 p.p.s.a. zasada związania Naczelnego Sądu Administracyjnego podstawami i granicami zaskarżenia, wskazanymi w skardze kasacyjnej. Przytoczone w tym środku prawnym przyczyny wadliwości kwestionowanego orzeczenia determinują zakres jego kontroli przez Sąd drugiej instancji. Do podjęcia działań z urzędu Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązany jest jedynie w sytuacjach określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a., które w sprawie nie występują. Jak słusznie akcentuje się w orzeczeniach sądów administracyjnych w sytuacji gdy w skardze kasacyjnej zarzuca się zarówno naruszenie prawa materialnego jak i naruszenie przepisów postępowania – jak ma to miejsce w niniejszej sprawie - w pierwszej kolejności Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje zarzut naruszenia przepisów postępowania. Zarzuty dotyczące naruszenia przez Sąd I instancji przepisów postępowania, pomieszczone w skardze kasacyjnej, tj. : 1) naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. "polegające na braku wszechstronnego rozpatrzenia zarówno przez WSA jak i organy administracyjne wydające decyzję w niniejszej sprawie wszystkich okoliczności istotnych dla prawidłowej oceny materiału dowodowego oraz pominięciu przez WSA, że organy administracji w niniejszej sprawie nie zebrały całości materiału dowodowego pomimo stosownej inicjatywy dowodowej skarżących" oraz 2) naruszenia 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 75 § 1 i art. 78 § 1 k.p.a. "poprzez brak dopuszczenia dowodów z przesłuchania świadka K. B. oraz za stronę wspólnika M. K. pomimo, że przeprowadzenie tych dowodów przyczyniłoby się do wyjaśnienia sprawy i zostały one powołane na okoliczności mające znaczenie dla sprawy", Naczelny Sąd Administracyjny uznał za niezasadne. Te zarzuty te, co istotne, są powtórzenie zarzutów sformułowanych wcześnie w skardze do WSA. Zasadnie Sąd I instancji, a wcześniej organy administracji, wskazały, iż zgodnie z art. 7 ust. 1 i 2 ustawy o opłatach abonamentowych, kontrolę wykonywania obowiązku rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych oraz obowiązku uiszczania opłaty abonamentowej prowadzi operator publiczny, o którym mowa w art. 5 ust. 1 tej ustawy, a nadzór nad wykonywaniem kontroli obowiązku rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych oraz obowiązku pobierania opłaty abonamentowej sprawuje minister właściwy do spraw łączności. Niewadliwie Sąd I instancji podkreślił, że kontrola ta nie jest kontrolą w rozumieniu przepisów obowiązującej w dniu kontroli i orzekania ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. z 2004 r. nr 173 poz. 1807 ze zm.). Kontrola, jaka została przeprowadzona u skarżących nie dotyczyła prowadzonej przez nich działalności gospodarczej, a jedynie wykonania obowiązku rejestracyjnego. "Organ kontrolujący (operator publiczny) działając stosownie do ustawy o opłacie abonamentowej skontrolował spełnienie obowiązku rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych. Powyższe stanowisko znajduje swoje odzwierciedlenie w szeregu orzeczeń sądów administracyjnych (por. wyrok NSA z 9 kwietnia 2013 r. sygn. akt II GSK 92/12, wyrok NSA z 13 lutego 2018 r. sygn. akt II GSK 1422/16, czy też wyrok NSA z 7 października 2014 r. sygn. akt: II GSK 1264/13, dostępne w internetowej bazie orzeczeń NSA: orzeczenia.nsa.gov.pl)." (s. 8 uzasadnienia wyroku WSA). Zasadnie zatem organy, a za nimi Sąd I instancji uznali, iż strona skarżąca nie musiała być obecna w toku przeprowadzonej kontroli (por.: np. wyrok NSA z dnia 29 czerwca 2021 r., sygn.. akt II GSK 1062/18), jak również nie było wymagane przekazania upoważnienia menadżerowi hotelu do złożenia oświadczenia o ilości posiadanych na terenie hotelu odbiorników TV. Podkreślić trzeba, iż protokół kontroli zalicza się do kategorii dowodów wymienionych w art. 75 § 1 k.p.a. W świetle tego przepisu, jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W tej sprawie protokół kontroli został sporządzony i podpisany przez kontrolerów legitymujących się upoważnieniami do wykonywania czynności kontrolnych udzielonymi przez Dyrektora COF Poczty Polskiej S.A., tj. organ powołany do kontroli wykonywania obowiązków rejestracji odbiorników RTV. Rację ma Sąd I instancji podnosząc, iż: "w toku postępowania zgromadzony został wystarczający materiał dowodowy, który w sposób nie budzący wątpliwości potwierdza, że w ww. hotelu znajdowały się odbiorniki w stanie umożliwiającym natychmiastowy odbiór programów TV. Ustaleń tych organ dokonał na podstawie oświadczenia wiedzy złożonego przez K. B. – menadżera Hotelu (...), a zatem osobę kompetentną, która rozumiała znaczenie swoich słów i jednocześnie powinna, z racji sprawowanej funkcji, być świadoma rzeczywistego stanu i wyposażenia pokoi oraz innych pomieszczeń hotelowych. Podpisała ona protokół bez składania uwag, a także nie zmieniła, ani nie odwołała swoich zeznań, nie zeznała również, że nie posiada wiedzy w tym zakresie. Oświadczenie to należy zatem uznać za miarodajne źródło dowodowe zwłaszcza, że czynności tej nie można było już później przeprowadzić, gdyż dotyczyłaby ona innego okresu, tj. w którym nie byłaby przeprowadzona kontrola." (s. 8 uzasadnienia zaskarżonego wyroku WSA). Nadto twierdzenia menadżera Hotelu potwierdzają również informacje znajdujące się na stronie internetowej tego obiektu, a także wymogi jakie musi spełniać taki obiekt, aby móc zostać sklasyfikowanym, jako obiekt "trzygwiazdkowy". Skarżący nie przedstawili na etapie postępowania odwoławczego żadnych dowodów mogących świadczyć, że ustalenia protokołu kontroli są nieprawidłowe. Zasadnie WSA stwierdził, iż za takie dowody nie można uznać wniesienia o ponowne przesłuchanie w charakterze świadka menadżera Hotelu, a także jednego z właścicieli. Wskazać trzeba, iż skarżący nie przedstawili organom także dokumentacji technicznej na potwierdzenie braku możliwości odbioru programu TV, ze względu na planowane podłączenie do telewizji satelitarnej. Prawidłowo zatem organy uznały, że domniemanie wynikające z treści art. 2 ust. 2 u.o.a., nie zostało przez skarżącą w tej sprawie skutecznie obalone. Wskazany przepis stanowi, że: "Domniemywa się, że osoba, która posiada odbiornik radiofoniczny lub telewizyjny w stanie umożliwiającym natychmiastowy odbiór programu, używa tego odbiornika.". Jak akcentuje się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym: "Podstawą ustalenia opłaty abonamentowej jest domniemanie, że osoba, która posiada odbiornik radiofoniczny lub telewizyjny w stanie umożliwiającym natychmiastowy odbiór programu, używa tego odbiornika (art. 2 ust. 2 ustawy o opłatach abonamentowych). To rolą strony jest aby wynikające z ustawy domniemanie obalić." (tak w wyroku NSA z dnia 29 czerwca 2021, sygn. akt II GSK 1062/18). W wyroku z dnia 12 kwietnia 2017 r. (sygn. akt II 2470/15), Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, iż "Celem instytucji prawnoprocesowej domniemania są ułatwienia w zakresie postępowania dowodowego i przeniesienie ciężaru dowodowego na podmiot, który zamierza obalić powyższe domniemanie prawne." Nadto Naczelny Sąd Administracyjny, w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, podziela pogląd NSA wyrażony w uzasadnieniu wyroku z dnia 14 grudnia 2017 r. (sygn. akt II GSK 729/16, iż: "Skoro w dacie kontroli w pokojach pensjonatu zajmowanych przez gości znajdowały się odbiorniki, to nie można uznać za dowolne ustalenia organów, że odbiorniki te znajdowały się w stanie umożliwiającym natychmiastowy odbiór programu. Z zasad logicznego rozumowania, popartych doświadczeniem życiowym wynika przecież, że jeśli w wyposażeniu pokoju hotelowego znajduje się odbiornik telewizyjny, czy radiowy, to nie w celach dekoracyjnych, lecz po to by mógł być używany przez jego gościa." Rację ma zatem Sąd I instancji oceniając, iż: "dowody zebrane w aktach stanowią kompletny i spójny materiał dowodowy, wystarczający do poczynienia ustaleń faktycznych, istotnych w sprawie. Organy nie miały zatem obowiązku poszukiwania dalszych dowodów w tej sprawie. Nie było w szczególności powodu przesłuchiwania skarżących jako stron, gdyż nie wystąpiły przesłanki z art. 86 k.p.a. Przepis ten dopuszcza przeprowadzenie dowodu z przesłuchania strony, jeżeli po wyczerpaniu środków dowodowych lub z powodu ich braku pozostały niewyjaśnione fakty istotne do rozstrzygnięcia sprawy. Taka sytuacja w niniejszej sprawie zdaniem Sądu nie wystąpiła. Niewątpliwie okazanie w trakcie kontroli pokojów hotelowych i urządzeń w nich umieszczonych, byłoby najlepszym dowodem na ustalenie ilości odbiorników będących w stanie natychmiastowego odbioru programu, jednakże ustawa o opłatach abonamentowych nie daje kontrolerom prawa żądania wstępu do pomieszczeń celem sprawdzenia posiadania w nich urządzeń wymagających rejestracji i opłat. Skoro nie okazano pomieszczeń hotelowych kontrolerom z uwagi na przebywających tam gości, bądź ich sprzątanie, należy uznać, że organ w sposób wystarczający przeprowadził postępowanie dowodowe opierając się na oświadczeniu wiedzy menadżera hotelu, a zatem osoby w ocenie Sądu bez wątpienia zorientowanej w standardzie oferowanych w hotelu usług i wyposażenia pokoi. Należy również stwierdzić, że zebrane w sprawie dowody zostały szczegółowo przeanalizowane przez organ, co stanowiło realizację obowiązku wynikającego z art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. W działaniu organów administracji Sąd nie dopatrzył się nieprawidłowości, zarówno, gdy idzie o ustalenie stanu faktycznego sprawy, jak i o zastosowanie do jego oceny przepisów prawa materialnego. Zdaniem Sądu, wyjaśnione zostały motywy podjętego rozstrzygnięcia, a przytoczona na ten temat argumentacja jest wystarczająca, co odpowiada dyspozycji art. 107 § 3 k.p.a." (s. 9-10 uzasadnienia wyroku WSA). Za niezasadne Naczelny Sąd Administracyjny, z już wyżej wskazanych i omówionych powodów, uznał także zarzuty naruszenia przez Sąd I instancji przepisów prawa materialnego, a to art. 5 ust. 3 w zw. z art. 2 ust. 2 i 3 u.o.a. "poprzez ich błędną wykładnię, polegającą na utożsamianiu stanu odbiornika, który umożliwia natychmiastowy odbiór programu z samą techniczną sprawnością odbiornika, co skutkowało błędnym przyjęciem, że zostały spełnione warunki do zarejestrowania odbiorników oraz pobrania opłat abonamentowych z tytułu używania odbiorników telewizyjnych i naliczenia zwielokrotnionej opłaty abonamentowej." Art. 2 ust. 2 u.o.a. został już przytoczony wyżej. Natomiast ust. 3 tegoż artykułu stanowi, że: "Obowiązek uiszczenia opłaty abonamentowej powstaje z pierwszym dniem miesiąca następującego po miesiącu, w którym dokonano rejestracji odbiornika radiofonicznego lub telewizyjnego." Art. 5 ust. 3 tejże ustawy stanowi, iż: "W przypadku stwierdzenia używania niezarejestrowanego odbiornika radiofonicznego lub telewizyjnego pobiera się opłatę w wysokości stanowiącej trzydziestokrotność miesięcznej opłaty abonamentowej obowiązującej w dniu używania niezarejestrowanego odbiornika." Wbrew twierdzeniom skarżących kasacyjne Sąd I instancji dokonał prawidłowej wykładni tych przepisów i niewadliwie uznał, że organy w analizowanej sprawie prawidłowo ustaliły stan faktyczny, a następnie dokonały właściwej subsumpcji tego stanu pod właściwe normy prawa. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 184 p.p.s.a., o oddaleniu skargi kasacyjnej. O kosztach orzeczono w oparciu o art. 204 pkt 1) p.p.s.a. w zw. z § 2 pkt 5 w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j.: Dz. U. z 2018 r., poz. 265).