I OSK 664/19

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Maciej Dybowski Sędziowie: NSA Zygmunt Zgierski (spr.) del. WSA Ewa Kręcichwost-Durchowska po rozpoznaniu w dniu 16 lutego 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej H.G. i J.G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 października 2018 r., sygn. akt I SA/Wa 273/18 w sprawie ze skargi H.G. i J.G. na postanowienie Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] grudnia 2017 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania oddala skargę kasacyjną Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 5 października 2018 r. oddalił skargę H.G. i J.G. na postanowienie Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z [...] grudnia 2017 r. w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyli skarżący reprezentowani przez pełnomocnika wyznaczonego z urzędu, zaskarżając to rozstrzygnięcie w całości i wnosząc o jego uchylenie i rozpoznanie skargi bądź przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji oraz przyznanie kosztów pomocy prawnej, które nie zostały uiszczone w części ani w całości. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucili naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dalej: ppsa, poprzez błędne zastosowanie art. 151 ppsa, pomimo że zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem art. 78 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, dalej: kpa, z uwagi na niewyjaśnienie, czy decyzja Wojewody [...] z [...] grudnia 2013 r. została wydana w oparciu o fałszywe dowody. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 ppsa Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 ustawy, przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Dlatego też, przy rozpoznawaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. Biorąc pod uwagę tak uregulowany zakres kontroli instancyjnej sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzić należy, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Przystępując do analizy zarzutu sformułowanego przez autora skargi kasacyjnej, należy wyjaśnić, że skarżący pismem z [...] lipca 2016 r. sprecyzowanym [...] stycznia 2017 r. wystąpili o wznowienie postępowania zakończonego decyzją Wojewody [...] z [...] grudnia 2013 r. stwierdzającą nabycie z mocy prawa z dniem 27 maja 1990 r. nieodpłatnie, przez Gminę L., prawa własności nieruchomości położonej w jednostce ewidencyjnej L., obręb S., oznaczonej w ewidencji gruntów jako działki nr [...] i [...]. Wniosek uzasadnili faktem, że pomimo przysługującego im przymiotu strony, nie brali udziału w postępowaniu zakończonym decyzją Wojewody, a dowody, na podstawie których wydano tę decyzję, okazały się fałszywe. Postanowieniem z [...] lipca 2017 r. Wojewoda [...] odmówił wznowienia postępowania, podnosząc, że wniosek o wznowienie postępowania z powodu braku udziału w postępowaniu został złożony z przekroczeniem terminu, a skarżący, powołując się na wydanie decyzji tego organu na podstawie sfałszowanych dowodów, nie przedłożyli żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że właściwy organ stwierdził sfałszowanie dokumentów stanowiących podstawę do wydania decyzji. Postanowienie to zostało utrzymane w mocy postanowieniem Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z [...] grudnia 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalając skargę na powyższe postanowienie, podzielił stanowisko organów, wskazując m.in. że sfałszowanie dowodów powinno być potwierdzone orzeczeniem właściwego sądu lub organu, a organ rozpatrujący wniosek o wznowienie postępowania nie jest uprawniony do przeprowadzenia tego dowodu we własnym zakresie. Mając powyższe na uwadze, należy wskazać, że zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 kpa w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli dowody, na których podstawie ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, okazały się fałszywe. Należy wskazać, że wznowienie postępowania na podstawie przytoczonego przepisu ograniczone jest łącznym wystąpieniem następujących warunków: po pierwsze, w postępowaniu dowodowym prowadzonym w danej sprawie administracyjnej wystąpił fałszywy dowód, po drugie, sfałszowanie dowodu musi być stwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądu lub innego organu, po trzecie, fałszywy dowód był podstawą ustalenia okoliczności faktycznych istotnych dla sprawy (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 listopada 2018 r., sygn. akt I OSK 2855/16, i z 17 grudnia 2019 r., sygn. akt II OSK 3194/18). Zgodnie z utrwaloną linia orzeczniczą sądów administracyjnych ustalenie faktu, że dowody, na których zostało oparte rozstrzygnięcie, zostały sfałszowane, nie należy do właściwości organu rozpatrującego wniosek o wznowienie postępowania. Okoliczność bowiem sfałszowania dowodów powinna być uprzednio stwierdzona orzeczeniem właściwego sądu lub organu (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 2 czerwca 2000 r., sygn. akt I SA 1123/99, z 27 października 2016 r., sygn. akt I OSK 1663/16, z 14 listopada 2017 r., sygn. akt II OSK 440/16, z 28 czerwca 2019 r., sygn. akt II OSK 1539/18, czy z 9 października 2019 r., sygn. akt I OSK 511/18). Organ właściwy do rozpatrzenia wniosku o wznowienie postępowania nie może bowiem wstępować w kompetencje nieprzewidziane dla niego, ryzykując dodatkowo dokonanie odmiennej oceny od oceny przeprowadzonej przez powołane do tego sądy i organy. Na marginesie powyższych rozważań należy wskazać, że wprawdzie w myśl art. 145 § 2 kpa z przyczyn określonych w § 1 pkt 1 i 2 postępowanie może być wznowione również przed stwierdzeniem sfałszowania dowodu lub popełnienia przestępstwa orzeczeniem sądu lub innego organu, jeżeli sfałszowanie dowodu lub popełnienie przestępstwa jest oczywiste, a wznowienie postępowania jest niezbędne dla uniknięcia niebezpieczeństwa dla życia lub zdrowia ludzkiego albo poważnej szkody dla interesu społecznego, ale z okoliczności rozpoznawanej sprawy nie wynika, aby możliwe było zastosowanie tego wyjątku. Skarżący, wnosząc po wznowienie postępowania, nie powoływali się bowiem na okoliczności wymienione w tym przepisie. Okoliczności sprawy nie wskazują również, że zachodził wyjątek, o którym mowa w art. 145 § 3 kpa. Zgodnie z tym przepisem z przyczyn określonych w § 1 pkt 1 i 2 można wznowić postępowanie także w przypadku, gdy postępowanie przed sądem lub innym organem nie może być wszczęte na skutek upływu czasu lub z innych przyczyn określonych w przepisach prawa. W rozpoznawanej sprawie brak jest dostatecznych przesłanek do uznania, że zaszły okoliczności opisane w zacytowanym przepisie. W konsekwencji powyższego należy stwierdzić, że wznowienie postępowania z uwagi na zarzut sfałszowania dowodów, na których oparto rozstrzygnięcie, możliwe jest wyłącznie w przypadku spełnienia przesłanek z art. 145 § 1 pkt 1 kpa. W świetle powyższych wywodów w rozpoznawanej sprawie brak jest podstaw do uznania, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wydając zaskarżony wyrok swym postępowaniem naruszył art. 151 ppsa poprzez niezastosowanie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ppsa w zw. z art. 78 § 1 kpa. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 ppsa w zw. z art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem Covid-19 innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r. poz. 1842, z późn. zm.), orzekł jak w sentencji. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o przyznaniu pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i 210 ppsa mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne do Skarbu Państwa (art. 250 ppsa) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 ppsa.