II SA/Bk 774/18

WyrokWSA w Białymstoku2019-02-21

Skład orzekający: Małgorzata Roleder, Elżbieta Lemańska, Elżbieta Trykoszko

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy siostra osoby niepełnosprawnej, która została ustanowiona jej kuratorem i faktycznie sprawuje nad nią opiekę, może otrzymać świadczenie pielęgnacyjne, mimo że matka osoby niepełnosprawnej żyje i jest zdolna do sprawowania opieki, ale pracuje za granicą?
Ratio decidendi
Sąd uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, uznając, że literalna wykładnia art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych jest niewystarczająca w okolicznościach sprawy. Wskazał, że cel wprowadzenia przepisów o świadczeniach pielęgnacyjnych, jakim jest wsparcie opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych z kręgu najbliższej rodziny, powinien być uwzględniony. W sytuacji, gdy siostra jest kuratorem i faktycznie sprawuje opiekę, a matka z obiektywnych względów nie może jej zapewnić w takim samym stopniu, należy przyjąć, że zaktualizował się obowiązek alimentacyjny skarżącej, czyniąc ją uprawnioną do świadczenia.
Stan faktyczny
E. O. złożyła wniosek o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad bratem T. K., legitymującym się znacznym stopniem niepełnosprawności. Organ I instancji odmówił przyznania świadczenia, wskazując na niespełnienie przesłanki z art. 17 ust. 1b ustawy (niepełnosprawność powstała po 18. roku życia) oraz art. 17 ust. 1a ustawy (matka osoby niepełnosprawnej żyje i pracuje). Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji, uznając, że kryterium wiekowe z art. 17 ust. 1b ustawy należy pominąć ze względu na wyrok TK, ale nadal odmawiając świadczenia z powodu żyjącej matki. Skarżąca podniosła, że została ustanowiona kuratorem brata i jest jedyną osobą mogącą sprawować nad nim opiekę.
Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza W.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Roleder (spr.), Sędziowie asesor sądowy WSA Elżbieta Lemańska, sędzia NSA Elżbieta Trykoszko, Protokolant st. sekretarz sądowy Anna Makal, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 21 lutego 2019 r. sprawy ze skargi E. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia 2[...] października 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję Burmistrza W. z dnia [...] września 2018 roku, nr [...]. Decyzją z dnia [...] września 2018 r. nr [...] Burmistrz W. odmówił E. O. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad bratem legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że w dniu [...] maja 2018 r. E. O. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w celu sprawowania opieki na niepełnosprawnym w znacznym stopniu bratem T. K. Do wniosku wnioskodawczyni dołączyła orzeczenie Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...], z którego wynika, że T. K. został zaliczony do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności do dnia [...] czerwca 2019 r. Z przeprowadzonego wywiadu wynika, że wnioskodawczyni faktycznie sprawuje nad nim opiekę. Następnie organ stwierdził, że w sprawie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2017 r., poz. 1952 ze zm., dalej zwaną: "ustawą") jednakże z akt sprawy wynika, że nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1b ustawy, wymagająca aby niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. W ocenie organu z dokumentacji wynika, że T. K. ma ustalony stopnień niepełnosprawności od dnia [...] czerwca 2016 r. , jednakże brak jest zapisu od kiedy niepełnosprawność istnieje. Organ przyznał przy tym, że Trybunał Konstytucyjny stwierdził niekonstytucyjność art. 17 ust. 1b ustawy w takim zakresie, w jakim przepis ten różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jednakże brzmienie tego przepisu nie zostało dotychczas zmienione, co obliguje organ do jego stosowania. Kolejno organ stwierdził, że wnioskodawczyni należy do grona osób, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy, którym na mocy art. 17 ust. 1a ustawy przysługuje przedmiotowe świadczenie w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące przesłanki: rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawienie praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (1), nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (2), nie ma innych osób, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (3). W tym względzie organ wskazał, że ojciec osoby wymagającej opieki nie żyje, zaś jego matka wykonuje pracę w B. Organ wskazał przy tym na wyroki Trybunału Konstytucyjnego (wydane w sprawach P 23/05, P 27/2007 i P 41/20074), z których wynika, że przyznanie prawa do przedmiotowego zasiłku tylko rodzicom naturalnym narusza konstytucyjną zasadę równości i zasadę sprawiedliwości społecznej, stwierdzając jednak, że przy rozpoznaniu wniosku kierował się literalnym brzmieniem wyżej powołanego przepisu, bowiem nie został on do tej pory zmieniony. Decyzją z dnia [...] października 2018 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. utrzymało w mocy ww. decyzję, od której E. O. wniosła odwołanie. W uzasadnieniu decyzji Kolegium powołało analogiczne do ww. przepisy ustawy, wskazując jednak, że w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. wydanym w sprawie K 38/13, oceny spełnienia przez wnioskodawczynię przesłanek niezbędnych do przyznania na jej rzecz wnioskowanego świadczenia, należy dokonywać z pominięciem kryterium wiekowego określonego w art. 17 ust. 1b ustawy. W ocenie Kolegium nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia na podstawie tej części ww. przepisu, która utraciła przymiot konstytucyjności. Następnie Kolegium dokonało oceny spełnienia w niniejszej sprawie przesłanek z art. 17 ust. 1a ustawy, tj. przypadków, w których żyjący rodzice nie mogą sprawować opieki nad swoim niepełnosprawnym dorosłym synem. W tym zakresie Kolegium wskazało, że matka osoby wymagającej opieki żyje, wykonuje pracę poza granicami Polski, co nie stanowi, zgodnie z brzmieniem ww. przepisu, okoliczności zwalniającej ją z opieki nad synem. Okoliczność zaś czy osoba spokrewniona w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki chce i może taką opiekę sprawować, czy też nie, ma zdaniem Kolegium charakter pozaprawny, bowiem nie wynika z ustawy i tym samym nie może być brana pod uwagę przy rozstrzyganiu niniejszej sprawy. Organ odwoławczy podkreślił przy tym, że jest obowiązany do stosowania literalnego brzmienia omawianego przepisu. Skargę na ww. decyzję wniosła do tut. Sądu E. O., zaskarżając ją w całości oraz wnosząc o uchylenie zarówno decyzji organu odwoławczego, jak i decyzji wydanej w I instancji. W uzasadnieniu skargi skarżąca powołała wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (K 38/13), w którym Trybunał wskazał, ze skoro członek rodziny wywiązuje się ze swych obowiązków wobec chorego, co wymaga rezygnacji z zarobkowania, to osoba ta winna otrzymywać od Państwa odpowiednie wsparcie, natomiast wybranie spośród osób zobowiązanych do alimentacji jedynie rodziców i przyznanie wyłącznie im prawa do świadczenie, narusza konstytucyjną zasadę równości i sprawiedliwości społecznej oraz godzi w konstytucyjny nakaz ochrony i opieki nad rodziną wyrażony w art. 18 Konstytucji RP. Skarżąca dodała przy tym, że została ona ustanowiona kuratorem częściowo ubezwłasnowolnionego brata, co nastąpiło z pominięciem pierwszeństwa jego matki, a także, że jest jedyną osobą, która może sprawować nad nim opiekę. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie jako bezzasadnej, podtrzymując argumentację powołaną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem kontroli dokonywanej przez Sąd w niniejszej sprawie, z punktu widzenia kryterium legalności jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. o utrzymaniu w mocy decyzji Burmistrza W. odmawiającej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej, będącej siostrą wymagającego opieki – T. K. Podstawą materialnoprawną podjętej decyzji stanowiły przepisy art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1952 ze zm. – dalej: "u.ś.r."). Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Stosownie zaś do art. 17 ust. 1a u.ś.r., świadczenie przysługuje osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Odmawiając skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia, organy dokonały literalnej wykładni powołanych wyżej przepisów. W szczególności mając na uwadze treść art. 17 ust. 1a u.ś.r. podkreśliły, że wskazane w nim okoliczności, pozwalające na uznanie o braku możliwości sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną przez jej rodzica, do której to opieki rodzic jest zobowiązany w pierwszej kolejności, zgodnie z ciążącym na nim obowiązkiem alimentacyjnym (art. 129 § 1 k.r.o.) - mają charakter uściślający. Wskazany przepis nie uzależnia więc możliwości przyznania świadczenia od żadnych innych okoliczności. Powołując się na akta sprawy organy stwierdziły, że T. K. ma matkę, która nie została pozbawiona praw rodzicielskich i nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W niniejszej sprawie jest poza sporem, że skarżąca – będąc siostrą wymagającego opieki, a więc osobą spokrewnioną w stopniu drugim w linii bocznej – niewątpliwie jest osobą, o której mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., tj. "inną osobą" (niż wymienione w art. 17 ust. 1 pkt 1–3 u.ś.r.), na której, mocą art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2017 r. poz. 682, w skrócie "k.r.o."), ciąży obowiązek alimentacyjny. Nie budzi również wątpliwości, że orzeczeniem z dnia [...] czerwca 2017 r. wydanym przez Miejski Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności (nr [...]), T. K. został zaliczony do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności do dnia [...] czerwca 2019 r. ze wskazaniami na konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Daty powstania niepełnosprawności nie udało się ustalić. Ta ostatnia okoliczność, jak trafnie podniósł organ odwoławczy pozostaje jednak bez wpływu na rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie. Sąd podziela pogląd organu odwoławczego, że w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. wydanym w sprawie K 38/13 - stwierdzającym niekonstytucyjność przepisu art. 17 ust. 1b ww. ustawy w zakresie jakim różnicuje się prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności - oceny spełnienia przez wnioskodawczynię przesłanek niezbędnych do przyznania na jej rzecz wnioskowanego świadczenia, należy dokonywać z pominięciem kryterium wiekowego określonego w art. 17 ust. 1b ustawy. Z ustalonego przez organ stanu faktycznego wynika ponadto, że faktyczną opiekę nad chorym sprawuje jego siostra, E. O., która w związku z tymi obowiązkami nie podejmuje zatrudnienia. Jednocześnie na mocy postanowienia Sądu Rodzinnego w B. z dnia [...] października 2009 r. sygn. akt [...] skarżącej powierzono obowiązki kuratora nad ubezwłasnowolnionym częściowo z powodu choroby psychicznej brata. Z akt sprawy wynika także, że ojciec wymagającego opieki nie żyje, a matka jest zatrudniona w firmie M. w B. od dnia [...] października 2009 r. na czas nieokreślony. Powyższe okoliczności nie są kwestionowane przez strony postępowania i jako takie nie budzą wątpliwości Sądu, albowiem mają odzwierciedlenie w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym. Organ uznał, że skarżąca spełnia wszelkie (poza jednym) przesłanki do przyznania jej świadczenia, tj. jest osobą, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, oraz nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Natomiast odmowę oparto wyłącznie o przepis art. 17 ust. 1a u.ś.r. Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się zatem do oceny, czy w zaistniałych okolicznościach organ słusznie – odwołując się wyłącznie do wykładni językowej art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z ust. 1a u.ś.r. – odmówił skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Rozstrzygając powyższy spór, Sąd w składzie obecnym opowiedział się za stanowiskiem prezentowanym w tej sprawie przez skarżącą. W ocenie Sądu, literalna wykładnia art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust.1a pkt 1 ww. ustawy, w okolicznościach przedmiotowej sprawy nie jest wystarczająca. Słusznie bowiem podnosi skarżąca, że w sprawie pominięto cel wprowadzenia przez ustawodawcę ww. przepisów, mających zagwarantować realne wsparcie opiekunom dorosłych osób niepełnosprawnych z kręgu najbliżej rodziny. W konsekwencji dokonana w zaskarżonej decyzji literalna wykładnia mających zastosowanie w sprawie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych jest sprzeczna z wynikami wykładni celowościowej tych przepisów, mającej swe umocowanie w Konstytucji RP. Skład orzekający w niniejszej sprawie podziela pogląd wyrażany w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, że wskazane regulacje należy odczytywać przez pryzmat zasad i wartości wyrażonych w Konstytucji RP, z uwzględnieniem celu tych unormowań, którym jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobom, które rzeczywiście sprawują opiekę nad bliskimi osobami niepełnosprawnymi i wymagającymi takiego wsparcia (zob. np. wyroki NSA: z 5.11.2015 r., I OSK 1062/14; z 13.11.2015 r., I OSK 1230/14; z 12.05.2017 r., I OSK 328/16; z 21.06.2017 r., I OSK 829/17 – dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl, w skrócie "CBOSA"). Zauważyć bowiem należy, że w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. ustawodawca nawiązuje wprost do obowiązku alimentacyjnego, o którym mowa w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym. Nie można zatem pominąć treści art. 132 k.r.o., zgodnie z którym: "obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami". W tym kontekście wybranie przez ustawodawcę z kręgu osób zobowiązanych do alimentacji wyłącznie rodzica i umożliwienie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego innym osobom zobowiązanym do alimentacji tylko w sytuacji, gdy rodzice nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności narusza konstytucyjną zasadę równości, sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP), a także godzi w konstytucyjne nakazy ochrony i opieki nad rodziną (art. 18 Konstytucji RP). Powyższe stanowisko znajduje potwierdzenie także w orzeczeniach wojewódzkich sądów administracyjnych, np. wyrok WSA w Gdańsku z 13.12.2017 r, III SA/Gd 901/17; wyrok WSA w Poznaniu z 5.07.2018 r., IV SA/Po 345/18 i Wyrok WSA w Szczecinie z 10 stycznia 2019 r., II SA/Sz 1142/18). Mając na względzie powyższe, zdaniem Sądu całokształt okoliczności zaistniałych w kontrolowanym przypadku, a zwłaszcza zakres opieki jakiej wymaga osoba niepełnosprawna, fakt, że skarżąca jest jedyną osobą, która może i sprawuje od wielu lat opiekę faktyczną nad bratem (ojciec osoby niepełnosprawnej nie żyje, zaś matka od 2009 roku pracuje za granicą), a także powierzenie jej przez sąd rodzinny kurateli nad ubezwłasnowolnionym częściowo chorym psychicznie bratem, pokazują, że – mając na względzie treść art. 132 k.r.o. – należało przyjąć, iż zaktualizował się obowiązek alimentacyjny (potwierdzony zresztą przez sąd rodzinny) zobowiązanej w dalszej kolejności skarżącej względem jej brata, co czyni ją również osobą uprawnioną do żądanego świadczenia pielęgnacyjnego. Wbrew stanowisku organów za okoliczność istotną dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy należy uznać, fakt że na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w B. z dnia [...] października 2009 r. skarżąca została ustanowiona kuratorem nad ubezwłasnowolnionym częściowo bratem. Fakt, że to skarżąca została ustanowiona kuratorem ubezwłasnowolnionego brata, nie zaś jego matka, świadczy o silnej więzi łączącej brata i siostrę. Organy w żaden sposób nie odniosły się do tej kwestii, jak również nie oceniły czy matka osoby niepełnosprawnej jest w stanie zapewnić synowi przynajmniej na analogicznym poziomie opieki, biorąc pod uwagę inne miejsce zamieszkania i kontynuowanie pracy zawodowej. W tej sytuacji uznanie przez organy o możliwości sprawowania opieki przez matkę ocenić należy za całkowicie teoretyczne. Co więcej zdaniem Sądu, taka wykładnia omawianych przepisów, w warunkach tej sprawy prowadziłaby do pozbawienia osoby faktycznie sprawującej opiekę należnego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Akceptacja takiej wykładni naruszałaby wspomniane wyżej konstytucyjne zasady sprawiedliwości społecznej, nakaz ochrony i opieki nad rodziną, jak również wynikający z art. 71 ust. 1 Konstytucji RP nakaz szczególnej pomocy władz publicznych rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej. Przyjęta przez Sąd wykładnia art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z ust. 1a u.ś.r., uwzględniająca ww. zasady konstytucyjne, ma także oparcie w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego ("TK"). W wyroku z 15 listopada 2006 r., P 23/05 (OTK ZU nr 10/A/2006, poz. 151) TK stwierdził, że: "choć zasiłek stały nominalnie przysługiwał opiekunowi, to korzyść czerpał z niego podopieczny, który dzięki zasiłkowi miał zapewnioną opiekę osoby bliskiej. Takie rozwiązanie było też korzystne dla państwa, które zapewniając osobie potrzebującej pomocy opiekę członka rodziny, nie musiało organizować tejże opieki w innych formach. Skoro członek najbliższej rodziny wywiązuje się ze swych obowiązków wobec chorego krewnego, a wymaga to od niego rezygnacji z zarobkowania, to powinien w tych działaniach otrzymać odpowiednie wsparcie państwa. Przyznanie tylko rodzicom naturalnym prawa do zasiłku stałego narusza konstytucyjną zasadę równości, a także zasadę sprawiedliwości społecznej (pojmowaną nie w aspekcie socjalno-ekonomicznym, lecz odnoszoną również do społecznego poczucia sprawiedliwości, które w demokratycznym państwie prawnym nie powinno być przez ustawodawcę ignorowane (art. 2 Konstytucji)), godzi też w konstytucyjne nakazy ochrony rodziny i opieki nad rodziną w ogólności (art. 18 Konstytucji) oraz szczególnej pomocy władz publicznych rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 Konstytucji)". Podobne wnioski można wywieść z wyroków TK z 18 lipca 2008 r. sygn. P 27/2007 (OTK-A 2008/6/107) oraz z 22 lipca 2008 r. sygn. P 41/2007 (OTK-A 2008/6/109). Trzeba mieć przy tym na uwadze, że świadczenie pielęgnacyjne zastąpiło ww. zasiłek stały przewidziany w ustawie o pomocy społecznej z 1990 r. Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że w okolicznościach niniejszej sprawy rozstrzygnięcie o świadczeniu pielęgnacyjnym względem skarżącej nie powinno opierać się na literalnym brzmieniu art. 17 ust. 1a pkt 1 u.ś.r. Sąd odnotował oczywiście, że matka wymagającego opieki pozostaje teoretycznie, osobą zdolną do opieki nad synem, co formalnie powinno wyłączać uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego dla siostry osoby wymagającej opieki, to jednak, w ocenie składu orzekającego, ograniczenia wynikającego z omawianej regulacji nie można rygorystycznie stosować w sytuacji, gdy preferowany przez ustawodawcę potencjalny opiekun, z obiektywnych względów nie może realizować swych obowiązków, tym bardziej, gdy inna osoba (w tym przypadku siostra) sądownie została ustanowiona kuratorem niepełnosprawnego. W tym stanie rzeczy Sąd uznał zarzut naruszenia art. 17 ust. 1a pkt 1 u.ś.r. w zw. z ww. przepisami Konstytucji RP za zasadny. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję SKO i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Rozpoznając sprawę ponownie organ, uwzględniwszy wykładnię art. 17 ust. 1a u.ś.r. przyjętą przez Sąd w niniejszym wyroku, dokona oceny spełniania przez skarżącą przesłanek do przyznania jej wnioskowanego świadczenia.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 14.07.2026. · Źródło