I GSK 1554/19

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Ludmiła Jajkiewicz Sędzia NSA Barbara Mleczko-Jabłońska Sędzia del. WSA Artur Adamiec (spr.) Protokolant Jarosław Poturnicki po rozpoznaniu w dniu 30 czerwca 2020 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi K. Z. o wznowienie postępowania sądowego zakończonego wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 marca 2019 r., sygn. akt I GSK 991/18 w sprawie ze skargi kasacyjnej K. Z. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 maja 2016 r., sygn. akt VIII SA/Wa 744/15 w sprawie ze skargi K. Z. na decyzję Prezesa Agencji Rynku Rolnego z dnia 24 czerwca 2015 r., nr [...] w przedmiocie tymczasowego nadzwyczajnego wsparcia finansowego w sektorze owoców i warzyw 1. oddala skargę o wznowienie postępowania; 2. zasądza od K. Z. na rzecz Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem kosztów postępowania. I GSK 1554/19 Uzasadnienie Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 8 marca 2019 r., sygn. akt I GSK 991/18 oddalił skargę kasacyjną K. Z. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 maja 2016 r. sygn. akt VIII SA/Wa 744/15 w sprawie ze skargi K. Z. na decyzję Prezesa Agencji Rynku Rolnego z dnia 24 czerwca 2015 r. nr [...] w przedmiocie tymczasowego nadzwyczajnego wsparcia finansowego w sektorze owoców i warzyw. Pismem z dnia 14 sierpnia 2019 r. K. Z. na podstawie art. 271 pkt 2 i art. 277 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 z późn. zm. - dalej jako:p.p.s.a.) wniósł o wznowienie postępowania sądowoaministracyjnego zakończonego wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 marca 2019 r., sygn. akt I GSK 991/18 wnosząc o jego uchylenie i merytoryczne rozpoznanie sprawy objętej skargą kasacyjną. W uzasadnieniu żądania wskazał, że skarga o wznowienie postępowania oparta jest na przesłance określonej w art. 271 pkt 2 p.p.s.a. Wskazana podstawa wznowienia postępowania sądowoadministracyjnego występuje w przedmiotowej sprawie, w postaci pozbawienia Skarżącego możliwości działania na skutek naruszenia przepisów prawa. Podniesiono, że w przedmiotowej sprawie w trakcie postępowania prowadzonego przez NSA doszło do śmierci pełnomocnika Skarżącego. Adwokat i były senator He. D. zmarł 7 października 2018 r. Zawiadomienie o terminie rozprawy zostało doręczone na adres zmarłego pełnomocnika Skarżącego już po dacie śmierci (zarządzenie Przewodniczącego Wydziału o wyznaczeniu terminu rozprawy w sprawie o sygn. akt I GSK 991/18 zostało wydane 25 stycznia 2019r.). W następstwie tej okoliczności, Skarżący został pozbawiony możliwości działania w postępowaniu przed NSA, ponieważ nie został powiadomiony o terminie rozprawy z dnia 8 marca 2019 roku, a dodatkowo po dniu 7 października 2018 r, w ogóle nie był reprezentowany w postępowaniu przed NSA ze względu na śmierć pełnomocnika. Zaznaczono, że Skarżący powziął informację o śmierci pełnomocnika dopiero w dniu 17 maja 2019 r. podczas rozmowy z żoną zmarłego adwokata. Ponadto pismem z dnia 10 lipca 20i9r. Skarżący zwrócił się do NSA o wyjaśnienie przyczyn braku zawiadomienia o terminie rozprawy oraz niedoręczenia odpisu wyroku NSA w sprawie o sygn. akt I GSK 991/18. W związku z brakiem wiedzy o śmierci pełnomocnika, Skarżący uznał, że nie miał możliwości działania w postępowaniu sądowoadministracyjnym bądź osobiście bądź poprzez ustanowienie nowego pełnomocnika. Przytoczone okoliczności, zdaniem skarżącego wskazują na pozbawienie go możliwości działania w postępowaniu przed NSA w rozumieniu przepisu art. 271 pkt 2 p.p.s.a., a pozbawienie strony możliwości działania było wynikiem naruszenia przepisów prawa. Wskazano, że zgodnie z art. 91 § 2 p.p.s.a., o posiedzeniach jawnych zawiadamia się strony na piśmie lub przez ogłoszenie podczas posiedzenia. Stronie nieobecnej na posiedzeniu jawnym należy zawsze doręczyć zawiadomienie na następne posiedzenie. Zawiadomienie powinno być doręczone co najmniej na siedem dni przed posiedzeniem. W przypadkach pilnych termin ten może być skrócony do trzech dni. Jak natomiast wynika z art. 67 § 5 p.p.s.a., jeżeli ustanowiono pełnomocnika lub osobę upoważnioną do odbioru pism w postępowaniu sądowym, doręczenia należy dokonać tym osobom. W przeciwnym wypadku, doręczeń pism dla osoby fizycznej dokonuje się jej osobiście (art. 67 § 1 p.p.s.a). W przypadku braku możliwości doręczenia w sposób przewidziany w art. 65-72 p.p.s.a., stosuje się tryb doręczenia zastępczego określonego w art. 73 p.p.s.a. Warunkiem przeprowadzenia rozprawy jest zatem skuteczne zawiadomienie strony o jej terminie osobiście lub doręczenie takiego zawiadomienia pełnomocnikowi strony. W przedmiotowej sprawie nigdy nie doszło do skutecznego doręczenia zawiadomienia strony o terminie rozprawy, w konsekwencji czego nie mogła ona wziąć w niej udziału. Taka sytuacja stanowi podstawę wznowieniową, o której mowa w art. 271 pkt 2 p.p.s.a. Niepowiadomienie w sposób określony z prawem, czyli wzorcem gwarantującym pewien standard postępowania, o terminach jakichkolwiek czynności procesowych (m.in. rozprawy), w których strona ma prawo wziąć udział, pozbawiają możności działania. Śmierć osoby fizycznej będącej pełnomocnikiem w sprawie skutkuje okolicznością, iż brak jest dotychczasowego podmiotu postępowania, a zatem nie może się ono toczyć nadal w dotychczasowym kształcie. Po śmierci pełnomocnika, niemożliwe jest zastosowanie przepisów o doręczeniach pism do rąk ustanowionego pełnomocnika, również w trybie doręczenia zastępczego. Wówczas w sposób oczywisty nie jest możliwa skuteczna realizacja czynności doręczenia, gdyż wynika to z samej natury takich czynności. W związku z powyższym, w przedmiotowej sprawie brak było możliwości zastosowania przez tut. Sąd przepisów regulujących tryb doręczeń określony w ustawie p.p.s.a, w szczególności regulacji art. 67 § 5 p.p.s.a. oraz ewentualnego trybu doręczenia zastępczego określonego w art. 73 p.p.s.a. Jednocześnie podkreślono, że w sytuacji śmierci pełnomocnika właściwe przepisy regulują sposób jego zastępstwa. Jak wynika z art. 37a ust. 2 w zw. z art. 72 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze (t.j. Dz. U, z 2019 r., poz. 1513 z późn. zm.), w sytuacji śmierci adwokata następuje skreślenie go z listy adwokatów prowadzonej przez właściwą okręgową radę adwokacką. Wówczas dziekan wyznacza z urzędu zastępcę adwokata, który został skreślony z listy adwokatów. Zatem w sytuacji śmierci pełnomocnika Skarżącego, tryb jego zastępstwa reguluje ustawa będąca źródłem powszechnie obowiązującego prawa. Decyzja dziekana właściwej ORA stanowi upoważnienie adwokata do prowadzenia spraw zmarłego pełnomocnika, a zatem czynności w toku postępowania powinny być podejmowane względem adwokata pełniącego funkcję zastępcy ustanowionego w opisanym trybie. Naruszenie powyższych obowiązków, w kontekście specyficznego stanu faktycznego niniejszej sprawy, może być rozważane w ramach literalnej wykładni pojęcia "naruszenia przepisów prawa", o którym mowa w art. 271 p.p.s.a. Szczególnie, że naruszenie to bezpośrednio przekłada się na negatywne konsekwencje procesowe dla Skarżącego w niniejszej sprawie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego podlega oddaleniu. Stosownie do przepisów art. 280 – 282 p.p.s.a. rozpoznanie skargi o wznowienie postępowania następuje w dwóch etapach. Na pierwszym z nich sąd bada pod względem formalnym (na posiedzeniu niejawnym) dopuszczalność skargi o wznowienie postępowania, tj. czy skarga została wniesiona w terminie oraz czy skarżący wskazał ustawową przyczynę uzasadniającą żądanie wznowienia. Na tym etapie sąd nie bada ani rzeczywistego istnienia podstawy, ani jej trafności, a jedynie fakt jej powołania. Podstawą tej oceny są twierdzenia zawarte w skardze o wznowienie postępowania. W sytuacji gdy skarga o wznowienie postępowania została wniesiona po terminie lub gdy z samego uzasadnienia wynika, że podnoszona podstawa nie zachodzi, skarga jako pozbawiona ustawowych podstaw wznowienia postępowania podlega odrzuceniu (por. postanowienia NSA z: 5 lipca 2012 r., sygn. akt I OSK 1057/12; 7 sierpnia 2012 r., sygn. akt I OSK 1285/12 i 16 listopada 2012 r., sygn. akt I OSK 2607/12). W przeciwnym razie rozpoczyna się drugi etap postępowania. Na tym etapie, a więc wówczas, gdy nie zachodzi podstawa do odrzucenia skargi o wznowienie postępowania (skarga jest dopuszczalna, została wniesiona w terminie i istnieje powoływana w niej podstawa wznowienia), sąd rozpoznaje (na rozprawie) sprawę merytorycznie. Przedmiotem wznowionego postępowania jest ocena wpływu wskazanej przez skarżącego podstawy wznowienia na treść poprzedniego rozstrzygnięcia. Rozpoznając ponownie sprawę sąd stosuje odpowiednio przepisy o postępowaniu przed sądem, który wznowił postępowanie (art. 282 § 2 p.p.s.a.), m.in. przepisy o czynnościach procesowych, o doręczeniach, jak również dotyczące wydawania orzeczeń, ich uzasadniania i doręczania. Negatywny wynik tej oceny, a więc gdy powołane podstawy wznowienia wprawdzie istnieją, ale nie pozostają w związku przyczynowym z treścią zaskarżonego rozstrzygnięcia, sprawia, że skarga o wznowienie postępowania podlega oddaleniu (por. postanowienia NSA z: 26 października 2012 r., sygn. akt II OSK 2577/12; 4 września 2013 r., sygn. akt I FSK 1424/13; 23 października 2012 r., sygn. akt II OSK 2531/12). Oddalenie skargi o wznowienie postępowania nastąpić powinno wówczas, gdy zgłoszona podstawa wznowienia postępowania jest bezzasadna lub stwierdzona podstawa wznowienia nie miała wpływu na treść uprzednio wydanego orzeczenia. Natomiast w każdym innym przypadku skarga o wznowienie postępowania powinna być uwzględniona (tak: wyrok NSA z 6 lipca 2016 r., II OSK 2836/15, LEX nr 2142381). Nadzwyczajny charakter instytucji wznowienia postępowania nakazuje interpretować przyczyny wznowienia postępowania w sposób ścisły. Istotą tej instytucji jest bowiem ponowne rozpoznanie i rozstrzygnięcie sprawy zakończonej prawomocnym orzeczeniem, w celu zapewnienia zgodności z prawem wydanego w sprawie rozstrzygnięcia. Podstawy wznowienia postępowania sądowoadministracyjnego zostały określone w art. 271 – 273 p.p.s.a. Skarga o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 marca 2019 r. została oparta na ustawowej podstawie wznowienia postępowania z art. 271 pkt 2 p.p.s.a. Zgodnie z powołanym przepisem można żądać wznowienia postępowania z powodu nieważności jeżeli strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej albo nie była należycie reprezentowana lub jeżeli wskutek naruszenia przepisów prawa była pozbawiona możności działania; nie można jednak żądać wznowienia, jeżeli przed uprawomocnieniem się orzeczenia niemożność działania ustała lub brak reprezentacji był podniesiony w drodze zarzutu albo strona potwierdziła dokonane czynności procesowe. Niemożność działania, czyli niemożność obrony swoich praw, jest pozbawieniem możliwości podejmowania w procesie czynności procesowych. Przy czym, pozbawienie strony możliwości działania musi być skutkiem naruszenia przepisów prawa przez sąd w postępowaniu zakończonym orzeczeniem, którego dotyczy skarga o wznowienie. Aby doszło do wznowienia postępowania na podstawie art. 271 pkt 2 p.p.s.a. muszą zatem zostać spełnione trzy przesłanki: w sprawie doszło do naruszenia przepisów postępowania, strona została pozbawiona możności działania bez własnej winy oraz bezpośrednią i wyłączną przyczyną pozbawienia strony możności działania było naruszenie przepisów prawa (zob. wyrok NSA z dnia 25 kwietnia 2012 r., sygn. akt II OSK 2557/11, Legalis). Jednocześnie, konieczne jest wykazanie, że zachodzi związek przyczynowy między naruszeniem prawa procesowego a pozbawieniem strony możliwości działania. O pozbawieniu strony możliwości działania można mówić wtedy, gdy nie dano jej w ogóle możliwości działania (zob. wyrok NSA z dnia 9 grudnia 2011 r., sygn. akt II FSK 1144/10, kttps://orzeczenia.nsa.gov.pl). O pozbawieniu możności działania można mówić jedynie wówczas, gdy z przyczyny niezależnej od strony zainteresowanej, nie mogła ona wziąć udziału w postępowaniu lub w istotnej jego części (zob. wyrok NSA z dnia 24 sierpnia 2010 r., sygn. akt II OSK 131/10, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Brak możności działania jest wyrazem naruszenia procedury, polegającym na tym, że dany podmiot miał ustawowe prawo czynnego udziału w postępowaniu lecz został tego prawa w praktyce pozbawiony (zob. wyrok NSA z dnia 20 maja 2003 r., sygn. akt II SAB 18/03, https://orzeczenia.nsa.gov.pl - zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 czerwca 2019 r. I OSK 2213/17). W niniejszej sprawie brak jest podstaw do uznania, że pozbawienie strony możliwości działania było skutkiem naruszenia przepisów prawa przez sąd w postępowaniu zakończonym orzeczeniem, którego dotyczy skarga o wznowienie. Wskazać bowiem należy, że Sąd nie miał informacji, że pełnomocnik skarżącego zmarł przed wyznaczeniem i rozpoznaniem sprawy. Zawiadomienie o rozprawie w dniu 8 marca 2019 r. jakie zostało ekspediowane do adw. H.D. wróciło do sądu z informacją, że nie zostano adresata i przesyłkę prawidłowo awizowano. Naczelny Sąd Administracyjny nie został również powiadomiony, że Okręgowa Rada Adwokacka w Warszawie ustanowiła w dniu 13 listopada 2019 r. likwidatorów spraw zmarłego adwokata. Brak jest zatem podstaw do stwierdzenia, że Naczelny Sąd Administracyjny dopuścił się naruszenia przepisów prawa pozbawiając skarżącego możliwości działania. Mając powyższe na uwadze NSA, na podstawie art. 282 § 2 p.p.s.a., skargę o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego oddalił. O kosztach postępowania kasacyjnego rozstrzygnięto stosownie do art. 204 pkt 1 p.p.s.a. i art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. c) oraz z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1804 ze zm.)