I GSK 1000/20

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Hanna Kamińska Sędzia NSA Piotr Pietrasz (spr.) Sędzia del. WSA Artur Adamiec po rozpoznaniu w dniu 9 grudnia 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Stowarzyszenia [A.] w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 kwietnia 2019 r. sygn. akt V SA/Wa 1532/18 w sprawie ze skargi Stowarzyszenia [A.] w W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2018 r., nr [...] w przedmiocie zobowiązania do zwrotu dotacji podlegającej zwrotowi do budżetu miasta oddala skargę kasacyjną Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 16 kwietnia 2019 r., sygn. akt V SA/Wa 1532/18 oddalił skargę Stowarzyszenia [A.] w W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] lipca 2018 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji. Od przedmiotowego wyroku Stowarzyszenie [A.] w W. złożyło skargę kasacyjną, zaskarżając powyższy wyrok w całości. Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciło naruszenie przepisów postępowania sądowoadministracyjnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 18 § 1 pkt 6a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej: p.p.s.a.) poprzez wydanie wyroku przez skład orzekający, w którym orzekał sędzia WSA Michał Sowiński podlegający z mocy prawa wyłączeniu, co zgodnie z art. 183 § 2 pkt 4 p.p.s.a. stanowi przesłankę nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Wobec wyżej postawionych zarzutów, w oparciu o art. 188 oraz 185 § 1 p.p.s.a skarżące Stowarzyszenie wniosło o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi wniesionej do WSA w Warszawie ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez WSA w Warszawie; przeprowadzenie dowodów z dokumentów załączonych do niniejszego pisma na okoliczności wskazane w uzasadnieniu; przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, gdyż nie została ona opłacona w całości ani w części. Ponadto z uwagi na wystąpienie w postępowaniu przesłanki nieważności, zgodnie z art. 179a p.p.s.a. Stowarzyszenie wniosło o uchylenie zaskarżonego wyroku przez WSA w Warszawie i ponowne rozpoznanie sprawy na tym samym posiedzeniu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna jest niezasadna. Według art. 193 zdanie drugie p.p.s.a., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie został określony zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok, w przypadku gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza zatem przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. (por. wyroki NSA: z dnia 25 listopada 2016 r., sygn. akt I FSK 1376/16, z dnia 17 stycznia 2017 r., sygn. akt I GSK 1294/16, z dnia 8 lutego 2017 r., sygn. akt I GSK 1371/16, z dnia 5 kwietnia 2017 r., sygn. akt I GSK 91/17; z dnia 27 czerwca 2017 r., sygn. akt II GSK 1869/17; baza orzeczeń nsa.gov.pl). Omawiany przepis ogranicza wymogi, jakie musi spełniać uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną wyłącznie do, niemającej swojego odpowiednika w art. 141 § 4 p.p.s.a., oceny zarzutów skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny uzyskał fakultatywne uprawnienie do przedstawienia, zależnie od własnej oceny, wyłącznie motywów zawężonych do aspektów prawnych świadczących o braku usprawiedliwionych podstaw skargi kasacyjnej albo o zgodnym z prawem wyrokowaniu przez sąd pierwszej instancji mimo nieprawidłowego uzasadnienia. Zgodnie z art. 183 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W skardze kasacyjnej jej autor zarzucił naruszenie art. 18 § 1 pkt 6a p.p.s.a. poprzez wydanie wyroku przez skład orzekający, w którym orzekał sędzia WSA Michał Sowiński podlegający z mocy prawa wyłączeniu, co zgodnie z art. 183 § 2 pkt 4 p.p.s.a. stanowi przesłankę nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Zgodnie z art. 18 § 1 pkt 6a p.p.s.a. sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy w sprawach dotyczących skargi na decyzję lub postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty wydanych w postępowaniu administracyjnym nadzwyczajnym, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu sądowoadministracyjnym dotyczącym kontroli legalności decyzji albo postanowienia wydanych w postępowaniu administracyjnym zwyczajnym, brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie. W pierwszej kolejności należy wskazać, że wyrokiem z dnia 18.06.2014 r., sygn. akt V SA/Wa 1314/13 WSA w Warszawie oddalił skargę Skarżącej na decyzję organu odwoławczego z dnia [...] marca 2013 r. w przedmiocie zobowiązania do zwrotu dotacji udzielonej z budżetu państwa. W składzie orzekającym zasiadał Sędzia Michał Sowiński. Następnie Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 19.05.2016 r., sygn. akt II GSK 2744/14 oddalił skargę kasacyjną Skarżącej na ww. orzeczenie WSA w Warszawie. Następnie wnioskiem z dnia [...].04.2016 r. Skarżąca zwróciła się do organu administracyjnego o stwierdzenie nieważności decyzji w przedmiocie zwrotu dotacji na podstawie umowy [...] z dnia [...].05.2004 r. w kwocie 29000 zł wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych. Zaskarżonym wyrokiem Sąd I instancji oddalił skargę. W składzie orzekającym zasiadał Sędzia Michał Sowiński. W tym ostatnim przypadku przedmiotem kontroli było postanowienie wydane w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji utrzymujące w mocy postanowienie organu wydane w pierwszej instancji na podstawie art. 61a § 1 i 2 k.p.a. Postanowieniem tym organ administracyjny nie dość, że nie rozstrzygną sprawy administracyjnej co do istoty, to w ogóle odmówił wszczęcia tego postępowania. W powołanym przepisie art. 18 § 1 pkt 6a p.p.s.a. należy zwrócić uwagę na użyte tam sformułowanie "rozstrzygające sprawę co do istoty". Słów tych zgodnie z powszechnie stosowaną w wykładni prawa zasadą racjonalnego ustawodawcy nie można uznać za zbędne, niemające znaczenia dla wykładni. Należy też zauważyć, że organy administracyjne w tej sprawie nie rozstrzygnęły sprawy administracyjnej co do istoty. Organ I instancji odmówił bowiem wszczęcia postępowania administracyjnego na podstawie art. 61a § 1 i 2, natomiast organ odwoławczy utrzymał to rozstrzygniecie w mocy. Według Naczelnego Sądu Administracyjnego, gdyby ustawodawcy w art. 18 § 1 pkt 6a p.p.s.a. chodziło o wyłączenie sędziego w sprawach skarg na wszelkie decyzje lub postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym nadzwyczajnym (w tym prowadzonym w wyniku złożenia wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji), to zbędne byłoby określenie "rozstrzygające sprawę co do istoty". Tak więc biorąc pod rozwagę zasadę racjonalnego ustawodawcy, który w art. 18 § 1 pkt 6a p.p.s.a. wyraźnie zawęził zakres spraw, w których następuje wyłączenie sędziego z mocy samej ustawy, ograniczając je tylko do takich, które dotyczą kontroli decyzji lub postanowień rozstrzygających sprawę co do istoty wydanych w postępowaniu administracyjnym nadzwyczajnym, należy dojść do wniosku, że wyłączenie to nie obejmuje rozpoznawania skargi na postanowienie wydane na podstawie art. 61a § 1 i 2 k.p.a., co oznacza, że w ogóle nie dochodzi do wszczęcia postępowania administracyjnego. Powyższe stanowisko nawiązuje do stanowiska zaprezentowanego w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 grudnia 2018 r., sygn. akt I GSK 1188/16. Tym samym zarzut naruszenia art. 18 § 1 pkt 6a p.p.s.a. jest pozbawiony usprawiedliwionych podstaw. W konsekwencji nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania sądowego określone w art. 183 § 2 pkt 4 p.p.s.a. Ponadto Naczelny Sąd Administracyjny nie stwierdził wystąpienia innych przesłanek nieważności postępowania sądowego. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.