II OSK 2972/19

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Miron Sędziowie Sędzia NSA Robert Sawuła Sędzia del. NSA Anna Żak (spr.) po rozpoznaniu w dniu 26 maja 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej [...] z siedzibą w T. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 25 kwietnia 2019 r. sygn. akt III SA/Kr 122/19 w sprawie ze skargi [...]z siedzibą w T. na decyzję [...] Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...] listopada 2018 r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej oddala skargę kasacyjną. Wyrokiem z dnia 25 kwietnia 2019 r., sygn. III SA/Kr 122/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę [...] z siedzibą w T. na decyzję [...] Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. (MPWIS) z dnia [...] listopada 2018 r., nr [...], w przedmiocie choroby zawodowej. Wyrok powyższy zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w K. (PPIS) w dniu [...] września 2017 r., wydał decyzję nr [...] o stwierdzeniu u R. W. choroby zawodowej pod postacią obustronnego trwałego odbiorczego ubytku słuchu typu ślimakowego lub czuciowo-nerwowego spowodowanego hałasem, wyrażonego podwyższeniem progu słuchu o wielkości co najmniej 45 dB w uchu lepiej słyszącym, obliczonego jako średnia arytmetyczna dla częstotliwości audiometrycznych 1, 2 i 3 kHz, wymienionej w pozycji 21 obowiązującego wykazu chorób zawodowych. Pracownik w latach 1970-2016 był zatrudniony w wielu zakładach pracy. M.in. od 29 września 1973 r. do 24 listopada 1973 r. w [...] w T. na stanowisku tokarza. Po przeprowadzeniu badań w [...] Ośrodku Medycyny Pracy w K. (MOMP), w dniu [...] lipca 2017 r. wydano orzeczenie lekarskie nr [...] o rozpoznaniu u pracownika ww. choroby zawodowej. W uzasadnieniu orzeczenia uznano z wysokim prawdopodobieństwem związek przyczynowo skutkowego pomiędzy chorobą, a warunkami pracy. Odwołanie od ww. decyzji PPIS wniósł zakład pracy: [...]. W toku postępowania odwoławczego uzyskano kartę oceny narażenia zawodowego uzupełnioną przez Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w C. z dnia 14 grudnia 2017 r. Nie udało się ustalić szczegółowo czynności wykonywanych na stanowisku pracy zajmowanym przez R. W., wiadomo jedynie, że przyuczał się do obsługi tokarki w Oddziale [...] w K.. Brak jest też wyników pomiarów natężenia dźwięku na tym stanowisku. Jedyny pomiar wykonano dopiero w 2009 r. przy obsłudze tokarki, wytaczarki i frezarki na stanowisku wytaczarza (uzyskany wynik pomiarów - 80 dB A). Z uwagi na brak badań środowiskowych nie można wykluczyć, że praca wykonywana była w narażeniu na hałas. Po rozpatrzeniu odwołania opisana na wstępie decyzją z dnia [...] listopada 2018 r. MPWIS utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalając skargę stwierdził, że badania pracownika w MOMP w K. dały podstawę do rozpoznania choroby zawodowej. Jak bowiem wynika z wydanego tam orzeczenia lekarskiego z dnia [...] lipca 2017 r. wykonana diagnostyka audiologiczna (badanie audiometrii impedancyjnej, badanie otoemisji akustycznej, badanie potencjałów słuchowych wywołanych z pnia mózgu ABR - latencje) oraz badanie videonystagmograficzne wykazały czuciowo-nerwowy typ niedosłuchu. Podwyższenie progu słuchu w badaniach audiometrii tonalnej, obliczone jako średnia arytmetyczna dla częstotliwości l, 2 i 3 kHz wynosiły dla UP - 46 dB, 55 dB, 50 dB, dla UL - 53 dB, 58 dB, 55 dB. W wydanym orzeczeniu lekarskim wskazano wyraźnie na związek przyczynowy między rozpoznaną chorobą narządu słuchu, a rodzajem wykonywanej pracy, z wysokim prawdopodobieństwem. W prowadzonym postępowaniu uwzględniono także zeznania strony potwierdzone protokołem z dnia 6 lutego 2017 r. oraz ocenę narażenia zawodowego. Pracownik zeznał, iż w tym okresie pracy do jego obowiązków należała obsługa tokarki i szlifierki, podczas ich obsługi występował hałas, ponadto hałas powodowały inne urządzenia znajdujące się na hali gdzie pracował. W aktach sprawy znajdują się także karty oceny narażenia zawodowego w związku z podejrzeniem choroby zawodowej, sporządzone w dniu 6 marca 2017 r. oraz 14 grudnia 2017 r. w siedzibie byłego pracodawcy - [...] w T., w których potwierdzony został okres pracy i to, że pracownik wykonywał prace przy obsłudze tokarki. W karcie z dnia 6 marca 2017 r. stwierdzono, że hałas występował podczas obsługi tokarki i szlifierki, a także generowały go inne urządzenia znajdujące się w hali. Stwierdzono tam również, że nie można wykluczyć pracy w ekspozycji i narażeniu na hałas. W karcie narażenia zawodowego z dnia 14 grudnia 2017 r. stwierdzono dodatkowo, że hala w której pracował uczestnik została wyburzona, a jedyny pomiar natężenia dźwięku na stanowisku tokarza wykonany został w 2009 r. i uzyskano wówczas wynik 80 dB A. Sąd pierwszej instancji wyjaśnił, że ustawodawca, w art. 2351 Kodeksu pracy (k.p.) dopuszcza stwierdzenie choroby zawodowej nie tylko w przypadku gdy związek przyczynowy pomiędzy chorobą, a warunkami pracy można przyjąć w sposób bezsporny, ale również wtedy, gdy taki związek przyczynowy można stwierdzić z "wysokim prawdopodobieństwem". W ocenie Sądu nie ma podstaw do wyeliminowania z okresu zatrudnienia w narażeniu zawodowym czasu zatrudnienia pracownika na stanowisku tokarza w zakładzie skarżącej tylko z tej przyczyny, że wynosił on niespełna 2 miesiące. W toku postępowania w przedmiocie choroby zawodowej ustala się, w których zakładach pracy na przestrzeni całego okresu zatrudnienia pracownika lub byłego pracownika występowało narażenie zawodowe. Samo ustalenie, że u danego pracodawcy występowało narażenie zawodowe na czynnik wywołujący rozpoznaną chorobę nie pociąga za sobą ustalenia, że narażenie w określonym zakładzie pracy było przyczyną powstania choroby zawodowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny podkreślił, że celem postępowania o stwierdzenie choroby zawodowej nie jest wskazanie, u którego z pracodawców wystąpiła choroba. Postępowanie to nie ma również na celu ustalenia odpowiedzialności konkretnego pracodawcy, ale wydanie decyzji o stwierdzeniu bądź odmowie stwierdzenia choroby zawodowej. Ponadto przepisy w sprawach chorób zawodowych nie nakładają na organy orzekające potrzeby ustalenia w przypadku wielu pracodawców stopnia "zawinienia" poszczególnych zakładów pracy, w których ekspozycja zawodowa może spowodować wystąpienie choroby zawodowej. W skardze kasacyjnej [...] zarzuciła powyższemu wyrokowi: I. na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 2351 w zw. z art. 2352 k.p. poprzez błędne zastosowanie normy prawnej, która w ustalonym stanie faktycznym miała uprawdopodobnić związek faktyczny wykonywanych obowiązków pracowniczych, do skutku w postaci wystąpienia choroby zawodowej; II. na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 80 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. poprzez błędne zastosowanie przepisów o postępowaniu dowodowym i uznanie, że organ ocenił dowody zgromadzone w postępowaniu i zgodnie ze swobodą wyrokowania nie przekroczył zakresu kompetencyjnego. W oparciu o powyższe zarzuty skarżąca kasacyjnie Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i rozpoznanie skargi poprzez uchylenie w całości decyzji organu I instancji stwierdzającej wystąpienie choroby zawodowej z winy pracodawcy, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd pierwszej instancji. Wniesiono też o zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu podniesiono, że Sąd pierwszej instancji pojęcie bezsporności, wysokiego prawdopodobieństwa, że choroba zawodowa została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy, albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, utożsamił z dwumiesięcznym zatrudnieniem w skarżącej kasacyjnie Spółce, tj. epizodem zawodowym w 46-letniej karierze zawodowej pracownika. Autor skargi kasacyjnej wskazał, że pracownik nie zgłaszał problemów zdrowotnych przez 40 lat. Obecnie nie istnieją dawne miejsca pracy, brak jest świadków co do warunków wykonywania pracy. Czynność organów polegały więc wyłącznie na zakładaniu pewnych hipotez, które, nierozstrzygnięte jednoznacznie, wskazują tylko na pewną możliwość. Stwierdzenie "nie można wykluczyć pracy w ekspozycji i narażeniu na hałas" nie może mieć znaczenie w postępowaniu dowodowym, jest tezą nielogiczną. W ocenie skarżącej kasacyjnie Spółki ponad 40-letni okres od zakończenia u niej pracy może mieć znaczący wpływ na istotę zagadnienia. W orzeczeniu MOMP w K. z dnia [...] lipca 2017 r. wskazano na wieloletni okres narażenia na hałas. Nie ma więc żadnej logiki w przypisywaniu okresowi zatrudnienia u skarżącej kasacyjnie skutków związanych z chorobą zawodową pracownika. Spółka stwierdziła, że nie można wywodzić tak daleko idących konsekwencji w sytuacji incydentalnego zdarzenia, jakim niewątpliwie było zatrudnienie pracownika przez 2 miesiące w jego 46-letniej karierze zawodowej. Upływ czasu, brak miejsca pracy, niemożność złożenia wyjaśnień przez wielu ówczesnych pracowników, krótki okres zatrudnienia powoduje, że Sąd pierwszej instancji w istocie zmienia rzeczywistość jedynie z uwagi na niemożliwość odtworzenia historycznego już zdarzenia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), dalej "p.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej. Z urzędu bierze pod uwagę tylko nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek nieważności postępowania, wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a. Sprawa ta mogła być zatem rozpoznana przez Naczelny Sąd Administracyjny tylko w granicach zakreślonych w skardze kasacyjnej. Skarga kasacyjna analizowana w opisanym zakresie nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty zarówno procesowe, jak i materialnoprawne nakierowane zostały na wykazanie, że dwumiesięczny okres zatrudnienia R. W. w zakładzie skarżącej kasacyjnie Spółki, na początku jego drogi zawodowej, nie mógł przyczynić się do powstania u niego choroby zawodowej w postaci obustronnego trwałego odbiorczego ubytku słuchu typu ślimakowego lub czuciowo-nerwowego spowodowanego hałasem, biorąc pod uwagę 46-letnią karierę zawodową ww. pracownika. Z tych względów zostaną one rozpoznane łącznie. Zarzuty niedostrzeżenia przez organy orzekające naruszenia art. 80 i art. 77 § 1 k.p.a. mają charakter wtórny wobec zarzutu błędnego zastosowania art. 2351 w zw. z art. 2352 k.p. Autor skargi kasacyjnej nie wskazał zresztą na czym konkretnie polegało naruszenie art. 80 i art. 77 § 1 k.p.a., mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Podniósł jedynie, że Sąd pierwszej instancji nie miał dostępu do dowodu w postaci miejsca pracy (obecnie nieistniejącego) i opierał się na stwierdzeniu, że "nie można wykluczyć pracy w ekspozycji i narażeniu na hałas" oraz nie uwzględnił, że pracownik przez ponad 40 lat nie zgłaszał problemów zdrowotnych. Okoliczność, że ww. pracownik choruje na chorobę zawodową wymienioną pod poz. 21 wykazu chorób zawodowych – załączniku do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. z 2013 r. poz. 1367), jest w sprawie bezsporna. W szczególności skarżąca kasacyjnie nie kwestionuje ani pod względem formalnym, ani merytorycznym wydanego w [...] Ośrodku Medycyny Pracy w K. orzeczenia lekarskiego z dnia [...] lipca 2017 r. o rozpoznaniu choroby zawodowej, uznającego wysokie prawdopodobieństwo związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy stwierdzonym schorzeniem a warunkami pracy. Podnosi jedynie, że zawartego w ww. orzeczeniu sformułowania "wieloletni okres narażenia zawodowego na hałas" nie można odnosić do jego zakładu pracy. Istotnie, okres zatrudnienia pracownika w zakładzie skarżącej kasacyjnie (od 29 września do 24 listopada 1973 r.) jawi się jako epizod w jego karierze zawodowej, trwającej od 1970 do 2016 roku. Jednakże, jak stanowi art. 2351 k.p., za chorobę zawodową uważa się chorobę, wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym". Rozpoznanie choroby zawodowej u pracownika lub byłego pracownika może nastąpić w okresie jego zatrudnienia w narażeniu zawodowym albo po zakończeniu pracy w takim narażeniu, pod warunkiem wystąpienia udokumentowanych objawów chorobowych w okresie ustalonym w wykazie chorób zawodowych (art. 2352). Pojęcie "wysokie prawdopodobieństwo", o którym mowa w art. 2351 k.p. nie odnosi się do zakładu pracy jako pracodawcy. Odnosi się natomiast do zakładu pracy, jako środowiska, w którym znajdują się czynniki zagrażające zdrowiu pracownika. Spełnienie się tej przesłanki jest równoznaczne z brakiem możliwości wykluczenia dominującego wpływu czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy na zachorowanie na chorobę wymienioną w wykazie chorób zawodowych. Przesłankę "wysokiego prawdopodobieństwa" negować może wyłącznie porównanie oddziaływania czynników zawodowych i pozazawodowych prowadzące do stwierdzenia, że chorobę spowodowały przyczyny niezwiązane z zatrudnieniem, występujące poza środowiskiem pracy. Prawdopodobieństwo występowania czynnika szkodliwego dla zdrowia także w innych zakładach pracy nie obala domniemania, o którym mowa w art. 235¹ k.p., gdyż nie odnosi się do prawdopodobieństwa wpływu czynnika szkodliwego dla zdrowia na zachorowanie, stanowiącego ratio legis omawianej regulacji. W sytuacji gdy pracownik świadczył pracę związaną z narażeniem zawodowym w kilku i więcej kolejnych zakładach, dla prawidłowości rozstrzygnięcia stwierdzającego chorobę zawodową nie ma znaczenia, w jakim stopniu wpłynęły na tę chorobę poszczególne okresy zatrudnienia i jaka była możliwość (prawdopodobieństwo) zachorowania pracownika u poszczególnych pracodawców. Istotą sprawy o rozpoznanie choroby zawodowej jest potwierdzenie, że dane schorzenie ma swoje źródło w szkodliwych czynnikach występujących w środowisku pracy, a nie wykazanie, że praca u konkretnego pracodawcy spowodowała chorobę zawodową (por. wyrok NSA z dnia 9 września 2012 r., sygn. II OSK 2502/11; o ile nie podano inaczej wszystkie orzeczenia dostępne pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl). W orzecznictwie utrwalony jest pogląd, zgodnie z którym decyzja o stwierdzeniu choroby zawodowej nie ustala pracodawcy, u którego warunki pracy ją spowodowały. W sentencji decyzji pracodawca nie jest w ogóle wskazywany. Organy inspekcji sanitarnej nie mogą natomiast odstąpić od badania środowiska pracy, gdyż choroby zawodowe nie powstają poza środowiskiem pracy. Wskazanie to należy to jednak odczytywać wyłącznie jako wskazanie zakładu, w którym występowały czynniki mogące spowodować skutki zdrowotne, nie zaś wskazanie zakładu, w którym doszło do powstania choroby u pracownika (por. wyrok NSA z dnia 8 czerwca 2001 r. sygn. I SA 1780/00; Lex nr 77662). Innymi słowy, nie ustala się, czy narażenie zawodowe w określonym zakładzie pracy było przyczyną powstania choroby zawodowej, ale wyłącznie, w których zakładach pracy występowało narażenie zawodowe (por. wyrok NSA z dnia 22 stycznia 2020 r., sygn. II OSK 540/18). W świetle powyższego rozpoznanie choroby odpowiadającej właściwej pozycji wykazu chorób zawodowych i występowania czynnika szkodliwego dla zdrowia w środowisku pracy jest wystarczające dla ziszczenia się przesłanki wysokiego prawdopodobieństwa, o której mowa w art. 235¹ k.p. Rozważania, że z uwagi na krótki okres zatrudnienia, na początku kariery zawodowej, zachorowanie musiało nastąpić w innym zakładzie pracy, pozostają bez wpływu na treść zaskarżonego wyroku, skoro skarżąca kasacyjnie nie kwestionowała okoliczności zatrudniania pracownika, ani też występowania czynników szkodliwych, stanowiących potencjalne źródło choroby, w jej zakładzie pracy. Podnosiła wprawdzie, że brak jest dowodów pozwalających ustalić warunki pracy, jednak występowania narażenia na hałas w istocie nie podważyła. Bezsporne jest, że pracownik zatrudniony był w jej zakładzie pracy na stanowisku tokarza. Przesłuchany w charakterze strony w dniu 6 lutego 2017 r. zeznał, że w okresie pracy w zakładzie skarżącej kasacyjnie obsługiwał tokarkę i szlifierkę, podczas ich obsługi występował hałas, dodatkowo generowany przez inne urządzenia znajdujące się na hali. Te same ustalenia znajdują się w karcie narażenia zawodowego z dnia 6 marca 2017 r. Stwierdzono w niej, że nie można wykluczyć pracy w ekspozycji i narażeniu na hałas. Według karty narażenia zawodowego z dnia 14 grudnia 2017 r. jedyny pomiar natężenia dźwięku na stanowisku tokarza wykonany został w 2009 r. i uzyskano wówczas wynik 80 dB A. Wszystkie powyższe okoliczności nie pozwalają wyłączyć zakładu skarżącej kasacyjnie ze środowiska pracy, w jakim pracownik był zatrudniony na przestrzeni całej swojej kariery zawodowej. Rozstrzygnięcie, w jakim stopniu skarżąca kasacyjnie ponosi odpowiedzialność (współodpowiedzialność) odszkodowawczą za skutki rozpoznanej choroby zawodowej pozostaje poza kompetencją organów inspekcji sanitarnej. W tym zakresie właściwe są sądy powszechne – sądy pracy (por. wyrok NSA z dnia 18 kwietnia 2018 r., sygn. II OSK 1445/16). W tym stanie rzeczy, ponieważ skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, należało ją oddalić na podstawie art. 184 p.p.s.a. Skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art.182 § 2 p.p.s.a.