III SA/Wa 1400/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Elżbieta Olechniewicz, Sędziowie sędzia WSA Anna Zaorska (sprawozdawca), sędzia WSA Włodzimierz Gurba, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 6 grudnia 2019 r. sprawy ze skargi M. D. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] maja 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania oddala skargę 1. Decyzją z [...] marca 2018 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w N. (dalej: "NUS") określił M. D. (dalej: "Skarżący") wysokość zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za styczeń, luty i marzec 2013 r. Powyższa decyzja została uznana za doręczoną w dniu 20 marca 2018 r., w trybie art. 150 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2018 r. poz. 800 ze zm., dalej: "O.p."). 2. Pismem z 17 stycznia 2019 r. Skarżący wniósł odwołanie od ww. decyzji wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. We wniosku o przywrócenie terminu Skarżący argumentował, że nie mógł odebrać przesyłki, gdyż cierpi na chorobę psychiczną, która w okresie od września 2017 r. do kwietnia 2018 r. nasiliła się do tego stopnia, że logiczny kontakt z nim, jak też jego z otoczeniem zewnętrznym, był bardzo utrudniony. Do urzędu skarbowego wysłane były kopie zaświadczeń lekarskich. Skarżący, w związku z chorobą nie mógł brać czynnego udziału w postępowaniu. W dniu 10 stycznia 2019 r. pełnomocnik Skarżącego zapoznał się z aktami sprawy i wydaną decyzją. Do wniosku dołączono kserokopie zwolnień lekarskich: - ZUS ZLA nr [...] z dnia 5 marca 2018 r. o niezdolności do pracy w okresie od 5 marca 2018 r. do 22 marca 2018 r. - ZUS ZLA nr [...] z dnia 22 marca 2018 r. o niezdolności do pracy w okresie od 23 marca 2018 r. do 5 kwietnia 2018 r. 3. Postanowieniem z [...] marca 2019 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w W. (dalej: "DIAS"), działając na podstawie art. 228 § 1 pkt 2 O.p., stwierdził uchybienie terminowi do wniesienia odwołania. Wyrokiem z 6 grudnia 2019 r., sygn. akt III SA/Wa 1399/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę na postanowienie DIAS w przedmiocie uchybienia terminowi do wniesienia odwołania. 4. Postanowieniem z [...] marca 2019 r. DIAS, działając na podstawie art. 162 O.p., odmówił Skarżącemu przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji NUS z [...] marca 2018 r. W ocenie DIAS, w sprawie nie został spełniony warunek przewidziany w art. 162 § 1 O.p., tj. uprawdopodobnienie braku zawinienia w uchybieniu terminowi do wniesienia odwołania. Zdaniem DIAS, argumentacja Skarżącego nie jest trafna. Wynika z niej, że do 5 kwietnia 2018 r. Skarżący przebywał na zwolnieniu lekarskim i nie mógł złożyć odwołania. Termin złożenia odwołania upływał 3 kwietnia 2018 r. DIAS wskazał, że z powołanych okoliczności nie wynika natomiast, by w okresie tym Skarżący nie miał, z uwagi na chorobę (na która się powołuje), możliwości prowadzenia swoich spraw, zwłaszcza że Skarżący wiedział o toczącym się postępowaniu. Odnośnie do przedłożonych zwolnień lekarskich DIAS wskazał, że dokumenty te, potwierdzają wyłącznie to, że w tym czasie Skarżący był niezdolny do pracy. Nie wynika z nich natomiast, czy wobec udokumentowanej niezdolności do pracy w okresie biegu terminu do złożenia odwołania Skarżący dołożył należytej staranności, aby zapobiec skutkowi związanemu z nieterminowym złożeniem odwołania od decyzji NUS. Skarżący nie przedstawił, ani dokumentów, ani nawet nie wskazał okoliczności uprawdopodabniających realną niemożność prowadzenia swoich spraw, w tym złożenia odwołania – jako powołanej przez Skarżącego okoliczności uprawdopodabniającej brak jego winy w uchybieniu terminowi. Przedstawione dokumenty potwierdzają jedynie fakt stwierdzonej przez lekarza niezdolności do pracy w tym okresie. Zdaniem DIAS, argumentacja o braku winy nie może ograniczać się do twierdzenia o nasileniu choroby psychicznej, albowiem zawarte w rozpatrywanym wniosku wyjaśnienia w żaden sposób nie uprawdopodabniają, że Skarżący podejmował działania mające na celu zapobieżenie uchybieniu terminowi, co następnie stanowiłoby punkt wyjścia do oceny staranności działania i uprawdopodobnienia braku winy. Zatem oceniając zachowanie Skarżącego i biorąc pod uwagę obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od osoby dbającej należycie o swoje interesy, w ocenie DIAS, nie można uznać, że w niniejszej sprawie wystąpiła przeszkoda, której Skarżący nie mógł w żaden sposób usunąć, ani której nie mógł zapobiec w okresie od 21 marca 2018 r. do 3 kwietnia 2018 r. 5. Nie zgadzając się z ww. postanowieniem Skarżący złożył skargę do sądu administracyjnego, w której wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia. Zaskarżonemu postanowieniu DIAS Skarżący zarzucił naruszenie art. 162 § 1 i 2 O.p. W uzasadnieniu skargi Skarżący wskazał, że uprawdopodobnił niemożność uczestnictwa w postępowaniu, a tym samym zaskarżenia decyzji. Przedstawił stosowne zaświadczenie, że z powodu choroby psychicznej był niezdolny do pracy. Dodatkowo złożył wniosek o przesłuchanie go w charakterze strony, który to wniosek nie został rozpoznany. Przesłuchanie mogłoby ujawnić dodatkowe okoliczności świadczące o prawdopodobieństwie braku winy. Zdaniem Skarżącego, z uzasadnienia postanowienia wynika, że organ oczekuje udowodnienia w pełni braku winy, choć nie wymagają tego przepisy Ordynacji podatkowej. 6. W odpowiedzi na skargę DIAS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: 7.1. Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. 7.2. Skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do przepisu art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej: "P.p.s.a."). Zgodnie z tym przepisem, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy stronie zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. 7.3. Kontroli Sądu w niniejszej sprawie poddane zostało postanowienie DIAS z [...] marca 2019 r. w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji NUS z [...] marca 2018 r. 7.4. Podkreślić w tym miejscu należy, że tutejszy Sąd wyrokiem z 6 grudnia 2019 r., sygn. akt III SA/Wa 1399/19 oddalił skargę Skarżącego na postanowienie DIAS z [...] marca 2019 r. stwierdzające uchybienie terminowi do wniesienia odwołania, podzielając w tym zakresie stanowisko organu podatkowego. Mając powyższe na uwadze trzeba pamiętać, że warunkiem złożenia wniosku o przywrócenie terminu jest jego uchybienie. Wniosek w tym zakresie, złożony mimo braku uchybienia terminowi, byłby niedopuszczalny. 7.5. Podstawę do wydania zaskarżonego postanowienia stanowił art. 162 § 1 i § 2 O.p. Zgodnie z art. 162 § 1 i § 2 O.p., w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Podanie o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi. Jednocześnie z wniesieniem podania należy dopełnić czynności, dla której był określony termin. Z przepisów tych wynikają cztery przesłanki przywrócenia terminu, które muszą wystąpić kumulatywnie. Po pierwsze, zainteresowany musi uprawdopodobnić brak jego winy w uchybieniu terminu; musi więc uwiarygodnić, że nie dotrzymał terminu bez własnej winy. Po drugie, zainteresowany musi złożyć do właściwego organu wniosek o przywrócenie uchybionego terminu. Po trzecie, wniosek ten musi być wniesiony z zachowaniem zawitego (nieprzywracalnego) terminu wynoszącego 7 dni, licząc od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Po czwarte, wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu strona jest zobowiązana dokonać czynności, dla której termin ten był ustanowiony, np. złożyć odwołanie. 7.6. W rozpoznawanej sprawie sporne jest uprawdopodobnienie przez Skarżącego braku winy w uchybieniu terminowi do wniesienia odwołania. Przy ocenie zaistnienia w sprawie ww. przesłanki należy brać pod uwagę obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o swoje interesy. Przywrócenie terminu może więc mieć miejsce wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Do okoliczności faktycznych uzasadniających brak winy w uchybieniu terminu przez stronę lub jej pełnomocnika zalicza się przerwę w komunikacji, nagłą chorobę, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą, powódź, pożar. Tylko w takich warunkach można przyjąć brak winy w uchybieniu terminu. Przywrócenie terminu nie jest natomiast możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa (postanowienie NSA z 25 września 1998 r., SA/Łd 575/98, LEX nr 36221, wyrok NSA z dnia 13 października 1999 r., III SA 1436/99, LEX nr 40057, wyrok NSA z dnia 25 maja 1998 r., IV SA 2162/96, LEX nr 43285, wyrok NSA z dnia 20 maja 1998 r., I SA/Ka 1718/96, LEX nr 33415). Brak winy przy dokonywaniu czynności procesowej osoba zainteresowana winna uprawdopodobnić, tj. stosowną argumentacją powinna wykazać swoją staranność oraz fakt, że przeszkoda była od niej niezależna i istniała przez cały czas aż do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu (powstała w czasie biegu terminu do dokonania czynności procesowej i trwała po jego upływie aż do wystąpienia z wnioskiem). Uprawdopodobnienie braku winy jest środkiem zastępczym, słabszym niż dowód w ścisłym znaczeniu, niedającym pewności, lecz tylko wiarygodność (prawdopodobieństwo) twierdzenia o jakimś fakcie. Uprawdopodobnienie prowadzi do uzasadnionego przypuszczenia, że zdarzenie w rzeczywistości miało miejsce. Ustawodawca dopuszcza ten mniej pewny środek, aby w ten sposób ułatwić zainteresowanym przedstawienie swoich racji. Przyjęcie zaprezentowanej konstrukcji prawnej oznacza, że od uznania organu administracji publicznej zależy ocena w jakim stopniu dana informacja uprawdopodabnia fakt przytoczony przez stronę (por. wyrok NSA z dnia 14 maja 1999 r., IV SA 1153/96, Lex nr 45637). Organ orzekający nie jest natomiast upoważniony w świetle powołanych przepisów do podejmowania czynności zmierzających do zebrania dowodów na okoliczności uprawdopodobnienia, że uchybienie terminu nastąpiło bez winy strony. Z treści samego przepisu art. 162 § 1 O.p. wynika, że to strona powinna uwiarygodnić stosowną argumentacją swoją staranność oraz fakt, że przeszkoda była od niej niezależna (por. wyrok NSA z dnia 13 czerwca 2002 r., V SA 2320/01, LEX nr 109300). 7.7. Skarżący we wniosku o przywrócenie terminu argumentował, że nie mógł odebrać przesyłki zawierającej decyzję NUS, gdyż cierpi na chorobę psychiczną, która w okresie od września 2017 r. do kwietnia 2018 r. nasiliła się do tego stopnia, że logiczny kontakt z nim, jak też jego z otoczeniem zewnętrznym, był bardzo utrudniony. Jak twierdzi, do urzędu skarbowego wysłane były kopie zaświadczeń lekarskich. Skarżący, w związku z chorobą nie mógł brać czynnego udziału w postępowaniu. Do wniosku dołączył kserokopie zwolnień lekarskich: - z dnia 5 marca 2018 r. o niezdolności do pracy w okresie od 5 marca 2018 r. do 22 marca 2018 r. - z dnia 22 marca 2018 r. o niezdolności do pracy w okresie od 23 marca 2018 r. do 5 kwietnia 2018 r. Odnosząc się do powyższych twierdzeń wyjaśnić należy, że sam fakt choroby, nawet poświadczony zaświadczeniem lekarskim, nie jest wystarczający dla uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu. W przypadku choroby trzeba wskazać, że rodzaj choroby uniemożliwiał dokonanie czynności oraz że nie istniała możliwość skorzystania z pomocy innych osób w jej dokonaniu. Pogląd o konieczności istnienia ze względu na chorobę niemożności działania po stronie zainteresowanego przywróceniem terminu i niewystarczalności w tym zakresie przedłożenia zaświadczenia lekarskiego znajduje szerokie potwierdzenie w orzecznictwie Sądu Najwyższego i sądów administracyjnych (por. np. wyrok NSA z 12 lipca 2011 r. II GSK 744/10, postanowienie SN z 11 grudnia 2008 r., IV CZ 102/08 oraz z dnia SN z 29 maja 2007 r., II UZ 9/07, wyrok NSA z 17 czerwca 2010 r., I FSK 356/09 i przywołane tam orzeczenia, wyrok NSA z 26 stycznia 2010 r., II OSK 144/09, wyrok NSA z 15 lipca 2009 r., II OSK 1162/08, wyrok NSA z 12 lutego 2008 r., II FSK 1145/07, wyrok NSA z 5 września 2002 r., I SA/Ka 1313/01, wyrok NSA z 11 marca 1998 r., I SA/Po 865/97, wyrok WSA w Warszawie z 2 grudnia 2009 r., V SA/Wa 1366/09, wyrok WSA w Łodzi z 26 sierpnia 2008 r., I SA/Łd 1441/07). Należy dodać, że nawet choroba wymagająca leżenia nie uzasadnia sama przez się braku zawinienia i przywrócenia terminu do dokonania czynności procesowej, o ile osoba uprawniona do dokonania tej czynności mogła skorzystać z pomocy osób trzecich. Ocena, czy uprawdopodobniony został brak winy w uchybieniu terminu nie ogranicza się zatem do ustalenia, czy twierdzenie wnioskodawcy o chorobie jest wiarygodne (tj. np. potwierdzone zaświadczeniem lekarskim), ale musi również uwzględniać na przykład to, czy wskazana przyczyna uchybienia terminowi stanowi przeszkodę niemożliwą do przezwyciężenia i czy zainteresowany wykazał należytą staranność w podjęciu działań mogących zapobiec uchybieniu terminu, przykładowo poprzez wyręczenie się inną osobą. W ocenie Sądu, Skarżący nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminowi do wniesienia odwołania. Przy czym zgodzić się należy z twierdzeniem, że w kontekście stanu zdrowia nie można ograniczać niezawinionego działania wyłącznie do chorób nagłych, gdyż nie odpowiada to zasadom logiki i doświadczenia życiowego, zwłaszcza w przypadku chorób przewlekłych, charakteryzujących się różnymi stopniami nasilenia w poszczególnych okresach. Niemniej jednak związek pomiędzy tego rodzaju dolegliwościami i uchybieniem terminu nadal musi być przez stronę uprawdopodobniony. Odnosząc się do powyższego zauważyć należy, że na okoliczność choroby psychicznej, na którą – jak twierdzi – cierpi Skarżący, do wniosku załączone zostały jedynie dwa zwolnienia lekarskie: z dnia 5 marca 2018 r. o niezdolności do pracy w okresie od 5 marca 2018 r. do 22 marca 2018 r. oraz z dnia 22 marca 2018 r. o niezdolności do pracy w okresie od 23 marca 2018 r. do 5 kwietnia 2018 r. (zob. k. 148-149 akt admin.), z oznaczeniem kodu, zgodnie z którym "chory może chodzić". Zwolnienie te nie zostały wstawione przez lekarza specjalistę (psychiatrę, neurologa). Nie są też opatrzne pieczęcią przychodni specjalistycznej. Zwolnienia te wystawił lekarz (bez określenia specjalności) "w ramach indywidualnej praktyki lekarskiej w miejscu wezwania". W aktach sprawy brak jest jakichkolwiek innych dokumentów, zaświadczeń lekarskich, kart leczenia szpitalnego, które mogłyby w istocie świadczyć o chorobie psychicznej Skarżącego. Nie sposób więc przyjąć, że Skarżący uprawdopodobnił, że w istocie cierpi na tego rodzaju schorzenie oraz, że w okresie, w którym doręczana była decyzja i biegł termin do wniesienia odwołania objawy choroby nasiliły się. Tym samym załączone do wniosku dokumenty w żaden sposób nie uprawdopodabniają okoliczności, na które powołuje się Skarżący. Z przedłożonych zwolnień lekarskich nie wynika, z jakiego rodzaju schorzeniem związana była niezdolność do pracy Skarżącego. Tym samym Skarżący nie uprawdopodobnił, że niedochowanie przez niego terminu do wniesienia odwołania było przez niego niezawinione. W przypadku choroby trzeba bowiem wskazać, że rodzaj choroby uniemożliwiał dokonanie czynności oraz że nie istniała możliwość skorzystania z pomocy innych osób w jej dokonaniu, czego Skarżący nie uczynił. Ponadto Skarżący posiadając wiedzę o prowadzonym postępowaniu podatkowym, nie przedsięwziął dostatecznych działań mających na celu uniknięcie niepodjęcia decyzji w sprawie, a w konsekwencji niedochowania terminu do złożenia od niej odwołania. 7.8. Jednocześnie Sąd zauważa, że w aktach sprawy w istocie znajdują się trzy wcześniejsze zwolnienia lekarskie Skarżącego wystawiane drugiej połowie 2017 r. przez lekarza medycyny – psychiatria, medycyna lotnicza, badania pracownicze kierowców – Specjalistyczny Gabinet Lekarski. Niemniej jednak ze zwolnień tych również nie wynika, jakiego rodzaju schorzenie stanowiło przyczynę niezdolności od pracy Skarżącego i jaki był stopień nasilenia tej choroby. Ponadto, jak wynika z akt sprawy, mimo, że – jak twierdzi Skarżący – jego choroba nasiliła się we wrześniu 2017 r. do takiego stopnia, że logiczny kontakt z nim był utrudniony, Skarżący był w stanie w tym okresie samodzielnie kierować pisma do urzędu skarbowego. Zauważyć również trzeba, że przedkładane w 2017 r. zwolnienia lekarskie były odpowiedzią Skarżącego na wezwania organu do przedłożenia w urzędzie stosownych dokumentów. Wcześniej, w odpowiedzi na podobne wezwania Skarżący unikał kontaktu z organem, powoływał się na fakt przebywania na urlopie, a następnie zaprzestał odbierania korespondencji, która od tego czasu była doręczana w sposób zastępczy (art. 150 O.p.). Można też wskazać, że Skarżący ustanowił pełnomocnika i wniósł odwołanie wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu dopiero w styczniu 2019 r., a więc wówczas, gdy z uwagi na terminy przedawnienia być może niemożliwe byłby już wydanie decyzji merytorycznej przez organ odwoławczy. W ocenie Sądu, całość zachowania Skarżącego w toku postępowania wskazywać może na z góry przyjętą taktykę procesową i dlatego też całokształt tych okoliczności nie może pozostawać niezauważony przy ocenie wniosku o przywrócenie terminu. Niezależnie jednak od powyższego, mając na uwadze argumentację Skarżącego dotyczącą choroby psychicznej oraz przedłożone na tę okoliczność dwa zwolnienia lekarskie nie sposób uznać, że Skarżący uprawdopodobnił brak winy w uchybieniu terminu. Zdaniem Sądu, w przypadku schorzenia psychicznego, które – jak twierdzi Skarżący, nasiliło się do tego stopnia, że logiczny kontakt ze Skarżącym, jak też kontakt Skarżącego z otoczeniem zewnętrznym, był bardzo utrudniony – zasady logiki i doświadczenia życiowego wskazują na podjęcie jakiegoś leczenia specjalistycznego. Powyższe z kolei powinno znajdować odzwierciedlenie w dokumentacji medycznej. Takowa jedna nie została przedłożona. Ponadto, jak już wskazywano, to Skarżący winien wykazać okoliczności uprawdopodabniające brak winy w uchybieniu terminu. Organ nie był obowiązany na tę okoliczność przesłuchiwać Skarżącego. Okoliczności dotyczące ewentualnej choroby psychicznej Skarżącego, jej zaawansowania, przebiegu, okresu nasilenia można uprawdopodobnić jedynie składając w tym zakresie stosowne zaświadczenia, ekspertyzy lekarskie, przebieg leczenia. Nie sposób przyjąć, że okoliczności te mógłby uprawdopodobnić Skarżący w ramach przesłuchania. Mając na uwadze powyższe stwierdzić należało, że DIAS nie miał w tej sprawie podstaw do przywrócenia terminu uchybionego przez Skarżącego. 7.9. Mając powyższe na uwadze Sąd, działając na podstawie art. 151 P.p.s.a., skargę oddalił.