II GSK 715/20

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Rysz Sędzia NSA Andrzej Skoczylas Sędzia del. WSA Urszula Wilk (spr.) po rozpoznaniu w dniu 5 listopada 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej [A] S.A. z siedzibą w N., Szwajcaria od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 grudnia 2019 r. sygn. akt VI SA/Wa 1823/19 w sprawie ze skargi [A] S.A. z siedzibą w N., Szwajcaria na postanowienie Urzędu Patentowego RP z dnia [...] czerwca 2019 r. nr [...] w przedmiocie zawieszenia biegu terminu do złożenia tłumaczenia patentu europejskiego oddala skargę kasacyjną. Wyrokiem z 10 grudnia 2019 r. sygn. VI SA/Wa 1823/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę [A] S.A. z siedzibą w N., Szwajcaria na postanowienie Urzędu Patentowego RP z [...] czerwca 2019 r. w przedmiocie zawieszenia biegu terminu do złożenia tłumaczenia patentu europejskiego. Z uzasadnienia wyroku wynika, że Sąd pierwszej instancji za podstawę rozstrzygnięcia przyjął następujące ustalenia: 18 marca 2014 r. [A] S.A. z siedzibą w Szwajcarii dokonała zgłoszenia patentowego w Europejskim Urzędzie Patentowym wyznaczając Polskę jako kraj na terytorium, którego uprawniony ubiegać się będzie o ochronę. Europejski Urząd Patentowy decyzją z [...] sierpnia 2018 r. udzielił patentu europejskiego o nr [...]. Informacja o jego udzieleniu została opublikowana 29 sierpnia 2018 r. w Europejskim Biuletynie Patentowym nr 2018/35. 27 grudnia 2018 r. uprawniona, za pośrednictwem pełnomocnika - rzecznika patentowego, złożyła tłumaczenie udzielonego patentu europejskiego wraz z wnioskiem o dokonanie walidacji. Z uwagi na złożenie tłumaczenia patentu europejskiego po terminie uprawniona powołała się na siłę wyższą - fakt zainfekowania systemu operacyjnego komputera kancelarii patentowej wirusem 27 listopada 2018 r. Strona podniosła, że do zainfekowania doszło pomimo korzystania z profesjonalnego oprogramowania antywirusowego. W trakcie przekopiowywania tłumaczenia patentu europejskiego [...] na dysk zewnętrzny w celu utworzenia kopii zapasowej pełnomocnik sprawdzał pocztę elektroniczną, przez którą wdarł się wirus do komputera. Pełnomocnik skorzystał z pomocy profesjonalnego informatyka celem odzyskania plików z komputera i dysku zewnętrznego 7 grudnia 2018 r. pełnomocnik uzyskał informację od informatyka, że tych danych nie uda się uzyskać. Pełnomocnik zwrócił się do informatyka o sporządzenie ekspertyzy oraz przystąpił do ponownego dokonania tłumaczenia patentu. Postanowieniem z [...] marca 2019 r. Urząd Patentowy RP stwierdził, że nie doszło do zawieszenia biegu terminu do złożenia tłumaczenia patentu europejskiego. Jako podstawę prawną postanowienia wskazano art. 243 ust. 6 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej (Dz.U. z 2017 r. poz. 776 z późn. zm. dalej: p.w.p.), w związku z art. 6 ust. 2 oraz art. 2 ustawy z dnia 14 marca 2003 r. o dokonywaniu europejskich zgłoszeń patentowych oraz skutkach patentu europejskiego w Rzeczpospolitej Polskiej (Dz.U. Nr 65, poz. 598). W ocenie Urzędu Patentowego RP, w tym konkretnym przypadku atak cybernetyczny nie stanowił o nadzwyczajnych okolicznościach w rozumieniu art. 243 ust. 6 p.w.p., a o braku należytej staranności ze strony pełnomocnika. Urząd Patentowy wskazał, że pełnomocnikowi pozostały trzy dni od 27 listopada 2018 r. do 29 listopada 2018 r. na złożenie tłumaczenia, by zmieścić się w zawitym terminie trzech miesięcy od daty publikacji. Ponadto art. 7 ust. 3 ustawy z dnia 14 marca 2003 r. o dokonywaniu europejskich zgłoszeń patentowych oraz skutkach patentu europejskiego w Rzeczypospolitej Polskiej pozwala uprawnionemu z patentu europejskiego na złożenie w każdym możliwym terminie poprawionego tłumaczenia patentu europejskiego. Tym samym - zdaniem organu - nadzwyczajne okoliczności, na które powołał się pełnomocnik, nie stanowią uzasadnienia złożenia tłumaczenia patentu europejskiego prawie miesiąc po terminie. Uprawniona wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy. Postanowieniem z 19 czerwca 2019 r. Urząd Patentowy RP działając na podstawie art. 245 ust. 1 pkt 1, w związku z ust. 3 i art. 243 ust. 6 p.w.p., w związku z art. 65 ust. 1 Konwencja o udzieleniu patentów europejskich (Dz.U. 2004 nr 79 poz. 737), w związku z art. 6 ust. 2 ustawy o dokonywaniu europejskich zgłoszeń patentowych oraz skutkach patentu europejskiego w Rzeczpospolitej Polskiej utrzymał zaskarżone postanowienie w mocy. Urząd Patentowy RP stwierdził, że zarówno fakt zainfekowania komputera i dysku zewnętrznego jak, pogorszenie się stanu zdrowotnego pełnomocnika strony nie mogą uzasadniać nadzwyczajnego charakteru okoliczności złożenia tłumaczenia patentu europejskiego 27 grudnia 2018 r. Organ zwrócił uwagę, że w wypadku zainfekowania komputera i dysku zewnętrznego 27 listopada 2019 r. przepis art. 243 ust. 6 p.w.p. pozwala zawiesić bieg terminu upływającego 29 listopada 2018 r., ale do czasu ustania przyczyn, a nie na 30 dni. W ocenie Urzędu Patentowego RP, sprawdzanie poczty elektronicznej w momencie przesyłania tłumaczenia patentu europejskiego na zewnętrzny dysk stale nie podpięty do sieci informatycznej, które skutkowało zainfekowaniem zarówno dysku zewnętrznego jak i komputera pełnomocnika, nie świadczy o podjęciu wszelkich racjonalnych środków celem zabezpieczenia danych. Również zachorowanie na grypę - nawet przy [...] pełnomocnika - nie uzasadniało zawieszenia biegu terminu przedawnienia. Spółka [A] wniosła skargę na to postanowienie. Opisanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie tekst jedn. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.; dalej: p.p.s.a.). Sąd ten za niezasadny uznał zarzut, że organ naruszył przepisy postępowania w tym w szczególności art. 7, 8, 11, 77, 80, 84, oraz art. 124 § 2 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. W ocenie Sądu pierwszej instancji, organ prawidłowo przyjął, że zarówno p.w.p. jak i k.p.a. nie regulują kwestii zawieszenia biegu terminu do dokonania określonej czynności przed organem administracji. Odpowiednie zastosowanie znajdzie w takim przypadku art. 121 pkt 4 k.c. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie podzielił pogląd zawarty w uchwale Sądu Najwyższego z 13 grudnia 2007 r. sygn. III CZP 100/2007, akceptujący koncepcję obiektywnej siły wyższej. Zdaniem Sądu pierwszej instancji, przyjęte w sprawie stanowisko Urzędu Patentowego RP jest uzasadnione bowiem zdarzenia, na które powołuje się pełnomocnik sprowadzają się w istocie do błędów popełnionych przez pełnomocnika skarżącej. Atak cybernetyczny nie stanowi o nadzwyczajnych okolicznościach w rozumieniu art. 243 ust. 6 p.w.p. a o braku należytej staranności ze strony pełnomocnika.Awaria komputera nastąpiła 27 listopada 2018 r. w godzinach przedpołudniowych. Pełnomocnikowi pozostały zatem trzy dni od 27 listopada 2018 r. do 29 listopada 2018 r. na złożenie tłumaczenia by zmieścić się w zawitym terminie trzech miesięcy od daty publikacji. Powołując art. 7 ust. 3 ustawy o dokonywaniu europejskich zgłoszeń patentowych oraz skutkach patentu europejskiego w Rzeczypospolitej Polskiej, Sąd pierwszej instancji zaaprobował stanowisko organu, że skarżący dysponując numerem udzielonego patentu europejskiego, pełnym dostępem do bazy Europejskiego Urzędu Patentowego, z której można pobrać obcojęzyczną treść opisu patentu i korzystając z ogólnodostępnych translatorów mógł przesłać chociażby prowizoryczne tłumaczenie z zachowaniem terminu. Zdaniem Sądu pierwszej instancji Urząd Patentowy RP zasadnie uznał, że nadzwyczajne okoliczności, na które powołał się pełnomocnik, nie stanowią uzasadnienia złożenia tłumaczenia patentu europejskiego po terminie. Zatem nie stanowią okoliczności wypełniających przesłanki nadzwyczajności, a tym samym nie mogą świadczyć o wystąpieniu siły wyższej, czyli zdarzenia zewnętrznego, nieuchronnego, nadzwyczajnego i niemożliwego do przewidzenia. Skargę kasacyjną od tego wyroku wywiodła [A] S.A. zaskarżając go w całości i wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sadowi pierwszej instancji oraz o zasądzenie na jej rzecz kosztów postepowania. Skarżąca kasacyjnie zrzekła się rozprawy. Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła: naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez niezastosowanie tego przepisu pomimo oczywistego naruszenia przez organ zasad postępowania określonych w art. 7 i 77 § 1 k.p.a., co spowodowało rozstrzygnięcie o sprawie w warunkach wadliwie ustalonego stanu faktycznego, czego skutkiem było niesłuszne oddalenie skargi, podczas gdy prawidłowa ocena zgromadzonego w sprawie materiału powinna prowadzić do uwzględnienia skargi w wyniku uznania, że atak cybernetyczny i skutki wywołane tym atakiem stanowią nadzwyczajne, zewnętrzne, niemożliwe do przewidzenia okoliczności; naruszenie przepisu prawa materialnego tj. art. 243 ust. 6 p.w.p. poprzez jego niezastosowanie, w sytuacji gdy prawidłowo ustalony stan faktyczny, o którym mowa w zarzucie z pkt 1) powinien prowadzić do przyjęcia, że w sprawie wystąpiły nadzwyczajne okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę do uwzględnienia uchybienia terminu - zgodnie z art. 243 ust. 6 p.w.p. i w konsekwencji prowadzić do zastosowania odpowiednio przepisów o zawieszeniu przedawnienia z powodu siły wyższej. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawiono argumenty na poparcie przytoczonych zarzutów wywodząc, że brak możliwości terminowego złożenia w Urzędzie Patentowym RP tłumaczenia patentu europejskiego był spowodowany siłą wyższą w postaci "ataku cybernetycznego". Atak ten miał postać zainfekowania komputera rzecznika patentowego, który dokonywał tłumaczenia patentu, do którego doszło w czasie sprawdzania poczty elektronicznej przy tym sprzęt, którego używał rzecznik patentowy posiadał stosowne zabezpieczenia. W wyniku tego ataku doszło do utraty tłumaczenia oraz utraty narzędzi pracy rzecznika. W ocenie skarżącej zdarzenia te stanowiły niemożliwe do przewidzenia i niezależne od strony, nadzwyczajne okoliczności zewnętrzne, którym nie można było zapobiec. W rezultacie skarżąca nie miała obiektywnej możliwości podjęcia działań usuwających skutki tego nadzwyczajnego zdarzenia przed upływem terminu na wniesienie tłumaczenia i wcześniej niż przed 20 grudnia 2018 r. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W pierwszej kolejności należy wskazać, że skarżąca kasacyjnie zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony - w tym przypadku Urząd Patentowy RP - w terminie czternastu dni od doręczenia odpisu skargi kasacyjnej, nie zażądał przeprowadzenia rozprawy. W związku z powyższym, Naczelny Sąd Administracyjny zgodnie z dyspozycją art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a. rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, w składzie trzech sędziów. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.) albo naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Naczelny Sąd Administracyjny bada bowiem legalność wyroku Sądu pierwszej instancji jedynie w zakresie zakwestionowanym przez autora skargi kasacyjnej, a nie rozpoznaje sprawy ponownie w jej całokształcie. W ramach zarzutu naruszenia przepisów postępowania skarżąca kasacyjnie wywodzi, że w sprawie doszło do naruszenia przez organ zasad postępowania określonych w art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., co skutkowało rozstrzygnięciem sprawy w warunkach wadliwie ustalonego stanu faktycznego, podczas gdy prawidłowa ocena zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego powinna prowadzić do uznania, że atak cybernetyczny i skutki wywołane tym atakiem stanowią nadzwyczajne, zewnętrzne, niemożliwe do przewidzenia okoliczności. Analiza treści tego zarzutu i jego uzasadnienia prowadzi do wniosku, że skarżący kasacyjnie w istocie kwestionuje nie błąd w przeprowadzonym przez organy postępowaniu wyjaśniającym, lecz zarzuca błędną kwalifikację prawną ustaleń faktycznych, co podlega kwestionowaniu w ramach zarzutu materialnoprawnego, a nie procesowego. W myśl zasady prawdy obiektywnej, ustanowionej art. 7 k.p.a. i doprecyzowanej art. 77 § 1 tej ustawy, na organach administracji publicznej spoczywa obowiązek podejmowania, z urzędu lub na wniosek stron, wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, jak i obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej strona nie wywodzi, że organ orzekał na podstawie niekompletnego materiału dowodowego, nie wskazuje istotnych w sprawie okoliczności, które nie zostały ustalone, nie podnosi, że organ nie rozpatrzył całego materiału dowodowego. Skarżąca kasacyjnie nie zarzuca też naruszenia art. 80 k.p.a. statuującego zasadę swobodnej oceny dowodów. Należy zatem podkreślić, że skarżąca kasacyjnie nie kwestionuje ustalonych przez organ faktów, (które nota bene przyjęte zostały na podstawie twierdzeń i dowodów przedstawionych przez skarżącą) tj. faktu zainfekowania wirusem komputera i dysku zewnętrznego rzecznika patentowego dokonującego tłumaczenia patentu europejskiego na skutek korzystania z poczty elektronicznej w czasie kopiowania tego tłumaczenia na dysk zewnętrzny, przy jednoczesnym wyposażeniu sprzętu w stosowne zabezpieczenia antywirusowe oraz późniejszej choroby rzecznika patentowego. Skarżąca kasacyjnie nie zgadza się natomiast z dokonaną przez Urząd Patentowy RP i zaakceptowaną przez Sąd pierwszej instancji oceną charakteru prawnego tych faktów w aspekcie odmowy zastosowania art. 243 ust. 6 p.w.p. Nie zasługuje zatem na uwzględnienie zarzut wadliwego przeprowadzenia przez Sąd pierwszej instancji kontroli legalności zaskarżonego postanowienia poprzez zaaprobowanie błędnych czy też niepełnych ustaleń organu. Skarżąca kasacyjnie koncentruje się bowiem nie na podważaniu prawidłowości przeprowadzonego postępowania dowodowego i poczynionych ustaleń faktycznych, lecz na ich prawnej ocenie w procesie subsumpcji poczynionych ustaleń pod mające zastosowanie w sprawie przepisy, co nie dotyczy etapu postępowania dowodowego (por. wyroki NSA z: 6 listopada 2019r., sygn. akt II GSK 841/19; 26 września 2019 r., sygn. akt II GSK 546/19; te i kolejne powołane orzeczenia dostępne w Internecie w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Z tego powodu zarzut sformułowany w punkcie 1 petitum skargi kasacyjnej nie mógł przynieść skutku oczekiwanego przez skarżącą kasacyjnie. Naczelny Sąd Administracyjny uznał zatem, że - wbrew wywodom skargi kasacyjnej - Sąd pierwszej instancji nie miał podstaw, by stwierdzić, że organ naruszył wskazane przepisy postępowania i to w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.). Zaznaczenia wymaga również, że także w postępowaniu kasacyjnym - stosownie do art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zarzut naruszenia przepisów postępowania może być skuteczną podstawą kasacyjną wyłącznie wówczas, jeżeli uchybienie przepisom proceduralnym mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 243 ust. 6 p.w.p. poprzez jego niezastosowanie należy wskazać, że zgodnie z art. 6 ust 2 ustawy o dokonywaniu europejskich zgłoszeń patentowych oraz skutkach patentu europejskiego w Rzeczpospolitej Polskiej uprawniony z patentu europejskiego jest obowiązany złożyć w Urzędzie Patentowym tłumaczenie patentu europejskiego na język polski w terminie trzech miesięcy od daty opublikowania przez Europejski Urząd Patentowy informacji o jego udzieleniu. Termin ten nie podlega przywróceniu. W rozpatrywanej sprawie nie jest przedmiotem sporu, że informacja o udzieleniu patentu europejskiego o nr [...] została opublikowana 29 sierpnia 2018 r. w Europejskim Biuletynie Patentowym nr 2018/35. Zaś jego tłumaczenie nie zostało złożone w Urzędzie Patentowym RP do 29 listopada 2018 r. Skarga kasacyjna zarzuca naruszenie art. 243 ust. 6 p.w.p., zgodnie z którym do terminów, do których nie ma zastosowania przepis ust. 1, uchybionych z powodu nadzwyczajnych okoliczności, stosuje się odpowiednio przepisy o zawieszeniu biegu przedawnienia z powodu siły wyższej. W sprawach tych Urząd Patentowy wydaje, po przedstawieniu przez zainteresowanego odpowiednich dowodów, postanowienia. Przyjęta w sprawie wykładnia przytoczonego przepisu nie jest kwestionowana w skardze kasacyjnej. Użyte w omawianym przepisie pojęcie siły wyższej (vis maior) nie jest pojęciem zdefiniowanym w prawie, w tym w prawie własności przemysłowej, jednak - zwłaszcza na gruncie posługujących się tym pojęciem przepisów Kodeksu cywilnego - wskazuje się, że stanowi ona przypadkowy czynnik zewnętrzny, nadzwyczajny, niezależny od woli człowieka, któremu nie można zapobiec, np. śnieżyca, powódź, nagła ciężka choroba, czy wojna lub zamieszki. W wyroku z 6 marca 2012 r. sygn. II GSK 71/11 Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że okoliczności, mające charakter siły wyższej (vis maior), to zdarzenia nie do uniknięcia, nad którym człowiek nie panuje i których nie mógł przewidzieć przy zachowaniu należytej staranności. W rozpatrywanej sprawie Sąd pierwszej instancji zaakceptował stanowisko organu, zgodnie z którym wskazane przez skarżącego okoliczności (tj. utrata tłumaczenia patentu europejskiego z powodu zainfekowania wirusem komputera, na którym wykonywano tłumaczenie patentu, które z kolei spowodowane było korzystaniem z poczty e-mail w czasie kopiowania tłumaczenia na dysk zewnętrzny, przy jednoczesnym korzystaniu ze stosownych zabezpieczeń antywirusowych) nie mogą być uznane za nadzwyczajne okoliczności skutkujące zawieszeniem biegu terminu do złożenia tłumaczenia patentu europejskiego do grudnia 2018 r. Naczelny Sąd Administracyjny podziela ocenę, że zdarzenia, na które w niniejszej sprawie powołuje się strona skarżąca kasacyjnie świadczą co najmniej o braku należytej staranności przy dokonywaniu i zabezpieczaniu tłumaczenia patentu europejskiego, przez korzystanie w czasie tworzenia kopii zapasowej na dysku zewnętrznym z poczty e-mail. Wobec powszechnej w dzisiejszych czasach wiedzy, że przez ten rodzaj komunikacji komputer może zostać zawirusowany, zdarzenia te nie mogą zostać uznane za okoliczności nadzwyczajne w rozumieniu art. 243 ust. 6 p.w.p., podobnie jak powoływanie się na trwałe uszkodzenie sprzętu komputerowego, przy powszechnej i łatwej jego dostępności. Zbieżne stanowisko (które skład orzekający podziela), Naczelny Sąd Administracyjny prezentował m.in. w wyroku z 4 kwietnia 2019 r. sygn. II GSK 1018/17 wskazując, że "awarie systemów czy programów komputerowych nie stanowią zdarzeń o nikłym stopniu prawdopodobieństwa, stąd jako takie nie są ze swej istoty zdarzeniami nadzwyczajnymi, niedającymi się przewidzieć". Słusznie też Sąd pierwszej instancji podnosił, że przy całościowej ocenie okoliczności faktycznych niniejszej sprawy w aspekcie zastosowania art. 243 ust. 6 p.w.p należało również mieć na względzie możliwość złożenia w każdym czasie poprawionego tłumaczenia patentu europejskiego przewidzianą w dyspozycji art. 7 ust. 3 ustawy o dokonywaniu europejskich zgłoszeń patentowych oraz skutkach patentu europejskiego w Rzeczpospolitej Polskiej. Oczywiste jest też, że choroba rzecznika patentowego, która miała miejsce już po upływie terminu zawitego, nie mogła zawiesić biegu tego terminu. Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny uznał zarzuty skargi kasacyjnej za nieusprawiedliwione i na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.