II GZ 474/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Zbigniew Czarnik po rozpoznaniu w dniu 13 stycznia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia [A.] Spółki z o.o. w likwidacji z siedzibą w K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 14 lipca 2021 r. sygn. akt III SA/Kr 1024/19 w zakresie odmowy przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu od skargi w sprawie ze skargi [A.] Spółki z o.o. w likwidacji z siedzibą w K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia [...] sierpnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wyrejestrowania pojazdu postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przywrócić termin do uiszczenia wpisu od skargi. Postanowieniem z 14 lipca 2021 r. o sygn. akt III SA/Kr 1024/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie (dalej: WSA, sąd pierwszej instancji) działając na podstawie art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej cyt. jako: p.p.s.a.), oddalił wniosek [A.] Spółki z o.o. w likwidacji z siedzibą w K. (dalej: Spółka, skarżącą) o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi w sprawie ze skargi Spółki na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie (dalej: SKO, Kolegium) z [...] sierpnia 2019 r. w przedmiocie odmowy wyrejestrowania pojazdu. W uzasadnieniu sąd pierwszej instancji wskazał, że postanowieniem z 8 stycznia 2020 r. WSA odrzucił skargę Spółki z uwagi na brak uiszczenia wpisu od skargi, zaś postanowieniem z 10 sierpnia 2020 r., sygn. akt I OZ 445/20 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie skarżącej na postanowienie o odrzuceniu skargi. Pismem z 19 sierpnia 2020 r. skarżąca złożyła wniosek o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi w uzasadnieniu wskazując, że korespondencja z sądu doręczona Spółce w dniu 22 października 2019 r. poza odpisem odpowiedzi na skargę nie zawierała żadnego innego dokumentu, w tym wezwania do uiszczenia wpisu sądowego od skargi. Wobec tego Spółka nie wiedziała, że została wezwana do opłacenia wpisu i uchybiła terminowi do jego uiszczenia bez swojej winy. Uprawdopodobniając brak swej winy w uchybieniu terminu Spółka podała, że była i jest nadal żywo zainteresowana rozstrzygnięciem niniejszej sprawy przez WSA. W interesie Spółki było merytoryczne rozpoznanie skargi, a zatem zdaniem Spółki, gdyby miała świadomość, że musi uiścić wpis od skargi, to wypełniłaby ten obowiązek. Postanowieniem z 2 października 2020 r. WSA odrzucił wniosek skarżącej o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi uznając, że został złożony po terminie. Postanowieniem z 29 kwietnia 2021 r., sygn. akt II GZ 128/21 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił ww. postanowienie sądu pierwszej instancji. W związku z tym WSA rozpoznał wniosek skarżącej o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi i orzekł, że nie jest on zasadny, bowiem Spółka nie wykazała, że w trakcie biegu terminu do usunięcia braków formalnych wystąpiło zdarzenie, które – pomimo dołożenia przez skarżącą wszelkich możliwych starań – uniemożliwiło jej uzupełnienie braków fiskalnych skargi w terminie. WSA podkreślił, że na mającym charakter dokumentu urzędowego zwrotnym potwierdzeniu odbioru przesyłki doręczonej Spółce w dniu 22 października 2019 r. znajduje się zapis dotyczący zawartości spornej przesyłki, z którego wynika, ze zawierała ona "wezwanie o wpis" i "odpis odpowiedzi na skargę". Ponadto odbierająca przesyłkę osoba upoważniona złożyła podpis pod informacją o zawartości przesyłki oraz pod oświadczeniem: "Potwierdzam własnoręcznym podpisem, że w dniu dzisiejszym wyżej wymienioną przesyłkę otrzymałem". W ocenie sądu pierwszej instancji osoba upoważniona odbierająca korespondencję kierowaną do skarżącej powinna sprawdzić zawartość odebranej przesyłki, a także zgłosić ewentualne zastrzeżenia doręczycielowi. Natomiast w sytuacji, kiedy tego nie uczyniła, nie ma uzasadnionych podstaw, aby kwestionować prawidłowość doręczenia przesyłki. Osoba odbierająca przesyłkę w momencie odbioru nie stwierdziła, by przesyłka z sądu nie zawierała któregoś z dokumentów wymienionych na zwrotnym potwierdzeniu odbioru. W zażaleniu na powyższe postanowienie Spółka zaskarżając to orzeczenie w całości wniosła o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, względnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przywrócenie skarżącej terminu do uiszczenia wpisu od skargi. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie art. 87 § 2 p.p.s.a. przez uznanie, że skarżąca nie uprawdopodobniła braku winy w dochowaniu terminu do wniesienia opłaty od skargi. W uzasadnieniu skarżąca stwierdziła, że podejmowała wszelkie czynności zmierzające do nadania skardze dalszego biegu, a o nieuzupełnionym braku fiskalnym skargi dowiedziała się dopiero z postanowienia NSA oddalającego jej zażalenie na postanowienie WSA o odrzuceniu skargi. Nadto skarżąca podkreśliła, że – wbrew twierdzeniu WSA – potwierdzenie odbioru przesyłki dotyczy samego faktu jej odebrania, a nie odebrania określonej treści przesyłki. Spółka wskazała, że nie zgadza się ze stanowiskiem sądu pierwszej instancji, że brak wezwania powinna wykryć w chwili doręczenia przesyłki zgłaszając zastrzeżenie doręczycielowi. Nawet gdyby bowiem otwarcie przesyłki nastąpiło przy listonoszu to i tak konieczne byłoby podpisanie jej odbioru. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 86 § 1 p.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu. W piśmie z wnioskiem o przywrócenie terminu (art. 87 § 2 p.p.s.a.) należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Jak wskazuje się w orzecznictwie NSA instytucja przywrócenia terminu ma zastosowanie w tych wszystkich sytuacjach, gdy strona nie dokonała w terminie czynności. Wówczas nie kwestionując faktu bezskutecznego upływu terminu, strona uprawdopodobnia brak zawinienia w nieterminowym dokonaniu czynności (zob. np. postanowienie NSA z 28 grudnia 2018 r., sygn. akt II GZ 452/18; to i kolejne cytowane orzeczenia dostępne w Internecie w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Z powołanego przepisu wynika ponadto, że równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie, co jak wskazuje się w orzecznictwie sądowym jest podstawowym warunkiem umożliwiającym rozpoznanie wniosku o przywrócenie terminu. Przywrócenie terminu jest dopuszczalne wyłącznie w przypadku zaistnienia obiektywnych, występujących bez woli strony okoliczności, które mimo dołożenia przez stronę odpowiedniej staranności w prowadzeniu własnych spraw udaremniły dokonanie czynności w terminie, a przy ocenie czy uchybienie terminu było zawinione należy brać pod uwagę obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o swoje interesy. W rozpoznawanej sprawie nie ma wątpliwości, że Spółka uchybiła terminowi do uiszczenia wpisu. Natomiast istotą sporu jest to czy skarżąca uprawdopodobniła, że do uchybienia terminu doszło bez jej winy. W okolicznościach tej sprawy kwestią zasadniczą jest zatem ustalenie, czy skarżąca w jednej kopercie wraz z odpisem odpowiedzi na skargę otrzymała wezwanie do uzupełnienia braków formalnych skargi poprzez uiszczenie wpisu w terminie siedmiu dni od daty otrzymania wezwania, pod rygorem odrzucenia skargi. W związku z powyższym należy wskazać, że podczas kwitowania odbioru przesyłek u listonosza nie ma powszechnej praktyki polegającej na konfrontowaniu treści poświadczenia z treścią pism znajdujących się wewnątrz koperty. Tym samym, jedynie z treści zwrotnego potwierdzenia odbioru wynika, że w przesyłce sądowej (w kopercie) były wszystkie wskazane dokumenty (por. postanowienia NSA: z 25 września 2018 r., sygn. akt II GZ 323/18; z 8 maja 2019 r., sygn. akt II GZ 68/19). Wobec tego, nie ma żadnej pewności, czy skarżąca otrzymała dwa pisma czy jak twierdzi tylko odpis odpowiedzi na skargę. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego dowodowo niemożliwe jest wykazanie, że przesyłka rzeczywiście zawierała wskazane na zwrotce pisma lub ich nie zawierała, jak dowodzi strona. W obu przypadkach jest to domniemanie, które można jedynie uprawdopodobnić. Z doświadczenia życiowego wynika, że racjonalnym działaniem strony zainteresowanej w rozpoznaniu jej sprawy jest wykonywanie wszelkich obowiązków, które są warunkiem nadania biegu sprawie w postępowaniu, które przecież skarżąca sama zainicjowała. Rację ma też skarżąca wskazując, że nie jest możliwe otwarcie przesyłki i skontrolowanie jej zawartości bez uprzedniego potwierdzenia jej odbioru podpisem na zwrotnym potwierdzeniu odbioru. W okolicznościach rozpoznawanej sprawy nie da się wykluczyć, że w adresowanej do Spółki przesyłce – pomimo opisu na zwrotnym potwierdzeniu odbioru – znajdowało się tylko jedno pismo. Sądowi drugiej instancji znane jest stanowisko orzecznictwa, że praktyka doręczania stronie postępowania kilku pism w jednej przesyłce nie narusza zasad ani trybu doręczania pism w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Dla prawidłowego doręczenia niezbędne jest jednak, aby pismo sądowe zostało wysłane, jako list za potwierdzeniem odbioru, a przesłanie kilku pism sądowych musi być odnotowane w formularzu potwierdzenia odbioru. Niemniej w orzecznictwie postulowany był także pogląd, że zasadnym jest wzywanie o uzupełnienie wszystkich braków na jednym formularzu (np. postanowienie NSA z 30 sierpnia 2020 r., sygn. akt II GZ 202/20). Sporządzenie dwóch osobnych wezwań, na dwóch oddzielnych kartkach, gdy wysyłane są w jednej kopercie tego samego dnia zwiększa prawdopodobieństwo, że jedno z takich pism przypadkowo nie zostanie włożone do koperty. Wysłanie jednego pisma ze wskazaniem – w punktach – jakie braki strona ma uzupełnić pozwoliłoby usunąć wątpliwości, czy wezwanie o uzupełnienie tego konkretnego braku znajdowało się w kopercie czy nie, tym bardziej, że rygor w każdym przypadku jest taki sam. Decydując się natomiast na sporządzanie odrębnych pism/zarządzeń należy konsekwentnie doręczać je w oddzielnych przesyłkach, co niweluje prawdopodobieństwo pomyłki i umożliwia stronom postępowania i sądowi jednoznaczne ustalenie zawartości tych przesyłek. A zatem pożądaną praktyką wydaje się, by w takiej sytuacji jak w rozpoznawanej sprawie, w piśmie przewodnim (wezwaniu, zarządzeniu, zawiadomieniu) wyraźnie wskazywać, że doręczenie dotyczy kilku pism (wezwań) wymienionych w treści pisma. Praktyka taka stosowana już przez niektóre sądy pozwoliłaby na wyeliminowanie wielu sytuacji, w których kwestionowana jest zawartość doręczonej stronie postępowania korespondencji. Niewątpliwie dla strony, szczególnie gdy tak jak w rozpoznawanej sprawie działa ona bez profesjonalnego pełnomocnika, łatwiejsze byłoby wtedy zweryfikowanie, czy zawartość przesyłki jest zgodna z wyliczeniem zawartym w piśmie przewodnim (zawiadomieniu, wezwaniu), a w konsekwencji podjęcie działań zmierzających do zgłoszenia zastrzeżeń nadawcy przesyłki. W rozpoznawanej sprawie prawdopodobne jest, że przesyłka sądowa z niewyjaśnionych przyczyn nie zawierała wezwania do uiszczenia wpisu od skargi, a zaistniałe wątpliwości nie mogą obciążać strony. Zdaniem NSA za takim rozstrzygnięciem wątpliwości na korzyść strony przemawia w tym konkretnym przypadku umożliwienie stronie zainteresowanej ochroną swych praw skorzystanie w pełni, stosownie do art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, z konstytucyjnego prawa do sądu (postanowienie NSA z 28 czerwca 2017 r., sygn. akt II FZ 236/17). Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., uwzględnił zażalenie skarżącej Spółki, uchylił zaskarżone nim postanowienie i przywrócił termin do uiszczenia wpisu od skargi.