IV SA/Wr 445/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wanda Wiatkowska – Ilków Sędziowie Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska Sędzia WSA Ewa Kamieniecka (spr.) Protokolant starszy asystent sędziego Anna Rudzińska po rozpoznaniu na rozprawie w Wydziale IV w dniu 9 stycznia 2020 r. sprawy ze skargi K. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] sierpnia 2019 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości. W dniu 24 maja 2019 r. K. D. złożyła do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we W. wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem F. D. Do wniosku strona załączyła orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia 6 grudnia 2018 r., ustalające że F. D. jest niezdolny do samodzielnej egzystencji do 31 grudnia 2020 r. (daty powstania niezdolności do samodzielnej egzystencji nie można ustalić). Ponadto załączyła oświadczenie, że pobiera emeryturę w wysokości 870 zł i w chwili otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego zrezygnuje z pobierania emerytury. Decyzją z dnia [...] lipca 2019 r. nr [...] Prezydent W. odmówił wnioskodawczyni przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad F. D., ponieważ strona nie udokumentowała faktu stwierdzenia niepełnosprawności męża nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej przed ukończeniem przez niego 25. roku życia, co wyklucza F. D. z kręgu osób, na które można pobierać świadczenia pielęgnacyjne. Wnioskodawczyni nie przedstawiła również dokumentów, które potwierdzałyby, że legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje żonie z tytułu opieki nad mężem ani mężowi z tytułu opieki nad żoną, niezależnie od tego, czy osoba sprawująca opiekę legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ponadto wnioskodawczyni podlega ubezpieczeniu z tytułu świadczenia emerytalnego. W odwołaniu strona wniosła o uchylenie decyzji organu pierwszej instancji i przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, zarzucając naruszenie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych przez zastosowanie niekonstytucyjnej części normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje ona prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a także naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 2a z uwagi na pozostawanie strony w związku małżeńskim. Według strony pozbawiono prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobę, otrzymującą emeryturę niższą od wysokości tego świadczenia, co narusza zasadę praworządności i równości, wyrażoną w art. 32 Konstytucji RP. Strona wyraziła gotowość rezygnacji z emerytury na rzecz świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ emerytura jest znacznie niższa i wynosi 894,32 zł. Do odwołania strona załączyła decyzję o waloryzacji emerytury z dnia 1 marca 2019 r. oraz orzeczenie o niepełnosprawności z dnia 19 października 2018 r., zaliczające małżonka strony do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności (niepełnosprawność istnieje od 1 września 2016 r., a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 26 lipca 2018 r.). Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. decyzją z dnia [...] sierpnia 2019 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżona decyzję organu pierwszej instancji. Kolegium przyznało, że kryterium momentu powstania niepełnosprawności utraciło przymiot konstytucyjności i należy je pomijać przy ocenie spełnienia przesłanek do otrzymania świadczenia. Poza tym zastrzeżenie o posiadaniu orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności dotyczy wyłącznie osób spokrewnionych, do których małżonek nie należy. Świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje stronie z uwagi na ustalone prawo do emerytury. Celem tego świadczenia jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, by opiekować się osobą niepełnosprawną. Świadczenie to ma zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć osoba pielęgnująca. Stąd też ustawodawca przyjął założenie, że osoba posiadająca już zabezpieczenie materialne w postaci dochodu z tytułu emerytury powinna być wyłączona z zakresu podmiotowego osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Nie jest możliwy zbieg obu tych świadczeń ani ich wzajemna kompensata. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu strona wniosła o uchylenie decyzji SKO i przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, pomniejszonego o wysokość otrzymywanej emerytury, zarzucając naruszenie art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Podkreśliła, że jest małżonką osoby wymagającej opieki, sprawuje tę opiekę, nie pracuje zawodowo i pobiera najniższą emeryturę w wysokości 897 zł. Sąd powinien dokonać prokonstytucyjnej wykładni przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, uwzględniając normy konstytucyjne, a w szczególności zasadę równości. Wykładnia taka powinna prowadzić do wniosku, że osobie sprawującej opiekę przysługuje świadczenie pielęgnacyjne w wysokości co najmniej różnicy między obecną wysokością świadczenia pielęgnacyjnego 1583 zł, a emeryturą wynoszącą 897 zł. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz. U. z 2018 r., poz. 2107 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, dalej p.p.s.a.), uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd uznał, że zaskarżona decyzja, jak też decyzja ją poprzedzająca, nie naruszają przepisów prawa, w stopniu dającym podstawę do ich uchylenia. Materialnoprawną podstawę orzekania w niniejszej sprawie przez organy administracji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2220, dalej u.ś.r.). Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Nie jest sporne w rozpatrywanej sprawie, że do innych osób, na których ciąży obowiązek alimentacyjny należy także małżonek osoby wymagającej opieki. Osoba sprawująca opiekę nad małżonkiem jest więc uprawniona do pobierania świadczenia pielęgnacyjne w przypadku spełnienia przesłanek ustawowych. Z art. 17 ust. 1 u.ś.r wynika, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom, które nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zawodowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Musi więc istnieć związek przyczynowy pomiędzy nie podejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia przez opiekuna a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. Sprawowanie opieki musi zatem wiązać się z zaprzestaniem z tego powodu wykonywania zatrudnienia i utratą wcześniej uzyskiwanych dochodów z pracy zawodowej. Świadczenie pielęgnacyjne ma charakter subsydiarny, częściowo rekompensujący utracony zarobek osoby aktywnej uprzednio zawodowo i ma zastąpić dochód ze świadczenia pracy, której nie może podjąć opiekun. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest więc częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego utraconego dochodu i strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną. W rozpatrywanej sprawie organ ustalił, że skarżąca sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym mężem, który legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jednakże brak jest związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją skarżącej z zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym mężem. Skarżąca wyjaśniła bowiem na rozprawie przed tut. Sądem, że na emeryturę przeszła w 2014 r. po osiągnięciu wymaganego wówczas dla kobiet wieku emerytalnego, natomiast mąż zachorował w roku 2016. Tę ostatnią okoliczność potwierdza również orzeczenie o niepełnosprawności małżonka strony z dnia 19 października 2018 r., z którego wynika że niepełnosprawność istnieje od 1 września 2016 r., a ustalony znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od 26 lipca 2018 r. Skoro skarżąca nie zrezygnowała z pracy zawodowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem, to nie została spełniona podstawowa przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z art. 17 ust. 1 u.ś.r. Ponadto stosownie do art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym. Jak ustalono, strona pobiera świadczenie emerytalne. Okoliczność ta również stanowi negatywną przesłankę przyznania jej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, albowiem zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. przyznanie tego świadczenia nie jest możliwe, gdy osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do świadczenia emerytalnego. Emerytura przyznawana jest w związku z dożyciem przez osobę fizyczną określonego wieku i uzyskaniem przez nią określonego okresu ubezpieczenia (art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j.: Dz. U. z 2018 r., poz. 1270). Emerytura przyznawana jest na wniosek, a prawo do niej nabywa się z mocy ustawy (art. 100 i art. 116 ust. 1 ustawy emerytalnej). Świadczenie pielęgnacyjne ma natomiast, przynajmniej w części, zrekompensować brak dochodu z pracy zarobkowej osobie, która tej pracy nie może wykonywać, ponieważ musi opiekować się niepełnosprawnym członkiem rodziny, nie mogącym samodzielnie egzystować (art. 17 ust. 1 u.s.r.). W aktualnym stanie prawnym brak jest przepisu prawa, który umożliwiałby przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, stanowiącego różnicę między wysokością świadczenia pielęgnacyjnego, a pobieraną emeryturą. Brak jest regulacji przewidującej zasadę przyznawania wnioskodawcy świadczenia o najwyższej kwotowo wysokości (świadczenia pielęgnacyjnego) z równoczesnym zawieszeniem prawa do niższego kwotowo świadczenia (emerytury), kompensowania wysokości emerytury do kwoty świadczenia pielęgnacyjnego (jako świadczenia o wyższej wysokości), czy też wstrzymaniem wypłaty niższego kwotowo świadczenia. Nie można zatem pobierać jednocześnie emerytury i świadczenia pielęgnacyjnego, tak jak nie można równocześnie uzyskiwać dochodu z pracy zarobkowej i pobierać świadczenia pielęgnacyjnego. Skoro za osobę pobierającą świadczenie pielęgnacyjne opłacane są składki na ubezpieczenia społeczne (art. 6 ust. 2a pkt 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - Dz. U. z 2015 r. poz. 121), to nie ma przeszkód prawnych, aby po rezygnacji z pobierania świadczenia pielęgnacyjnego przejść na emeryturę, gdy osoba uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego osiągnie ustawowo określony wiek emerytalny i wymagany okres ubezpieczenia. Ustawodawca stworzył zatem osobom opiekującym się niepełnosprawnymi warunki do przechodzenia na docelowe świadczenie, czyli emeryturę. Brak jest natomiast uregulowań prawnych umożliwiających rezygnację z emerytury w celu pobierania świadczenia pielęgnacyjnego. Niezależnie od powyższej okoliczności podkreślić trzeba, że zróżnicowanie uprawnień do pomocy ze strony Państwa nie stanowi samo w sobie naruszenia zasady równości, o której mowa w art. 32 Konstytucji RP ani też zasady niedyskryminacji, określonej w art. 18 Konstytucji RP. Cechą wspólną osób, które w oparciu o przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych mogą otrzymywać wsparcie w postaci świadczenia pielęgnacyjnego jest to, że nie uzyskują one żadnych dochodów, decydując się na sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym. Nie jest więc w tej samej sytuacji osoba opiekująca się niepełnosprawnym, która pobiera świadczenie emerytalne i osoba, która w wyniku konieczności rezygnacji z pracy zawodowej utraciła dochód z pracy. Należy podkreślić, że świadczenie pielęgnacyjne jest świadczeniem dla osób rezygnujących z pracy zawodowej, którzy przejmują na siebie realizację zadań Państwa w zakresie opieki nad osobami niepełnosprawnymi. Konieczność sprawowania opieki musi zatem wiązać się z utratą uzyskiwanych dochodów. Takie rozwiązanie nie budzi zastrzeżeń, ponieważ świadczenie pielęgnacyjne ma charakter subsydiarny, częściowo rekompensujący utracony zarobek osoby aktywnej zawodowo wychodzącej z rynku pracy oraz ponoszącej zwiększone wydatki na opiekę nad niepełnosprawnym. Świadczenie pielęgnacyjne ma zatem zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć osoba pielęgnująca. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest więc częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną. Stąd też ustawodawca przyjął założenie, że osoba posiadająca już zabezpieczenie materialne w postaci dochodu z tytułu emerytury powinna być wyłączona z zakresu podmiotowego osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Nie jest możliwy zatem zbieg obu tych świadczeń ani ich wzajemna kompensata. W ocenie Sądu orzekającego w niniejszej sprawie, skoro art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.s.r. jest sformułowany w sposób nie budzący wątpliwości i wystarcza jego wykładnia językowa, to sięganie do wykładni funkcjonalnej byłoby działaniem contra legem. W judykaturze wyrażane jest stanowisko zbieżne z poglądem wyrażanym przez Sąd w niniejszej sprawie (WSA w Warszawie z dnia 25 stycznia 2017 r., sygn. akt I SA/Wa 1818/16; WSA w Gliwicach z dnia 29 czerwca 2017 r., sygn. akt IV SA/Gl 80/17; WSA w Łodzi z dnia 22 września 2017 r., sygn. akt II SA/Łd 485/17, WSA we Wrocławiu z dnia 22 maja 2019 r., sygn. akt IV SA/Wr 105/19, WSA w Opolu z dnia 29 października 2019 r., sygn. akt II SA/Op 314/19, WSA w Gliwicach z dnia 9 grudnia 2019 r., sygn. akt II SA/Gl 969/19 (wszystkie publikowane w CBOSA). Mając na uwadze powyższe, Sąd działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.