I FZ 63/20

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: , Przewodniczący Sędzia NSA Ryszard Pęk (sprawozdawca), , po rozpoznaniu w dniu 12 marca 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. P. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 20 stycznia 2020 r. sygn. akt I SA/Rz 715/19 w przedmiocie odrzucenia skargi w sprawie ze skargi M. P. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w R. z dnia 22 sierpnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji dotyczącej podatku od towarów i usług za III kwartał 2012 r. postanawia oddalić zażalenie. 1. Postanowieniem z 20 stycznia 2020 r., sygn. akt I SA/Rz 715/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie odrzucił skargę M. P. (dalej skarżący) na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w R. z 22 sierpnia 2019 r. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji dotyczącej podatku od towarów i usług za III kwartał 2012 r. 2. W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji wskazał, że zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z 22 października 2019 r. wezwano skarżącego do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 200 zł w terminie 7 dni, pod rygorem odrzucenia. W odpowiedzi na wezwanie skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy, przez zwolnienie od kosztów sądowych. 3. Zarządzeniem z 22 listopada 2019 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Rzeszowie pozostawił wniosek bez rozpoznania. Sąd pierwszej instancji, po rozpoznaniu sprzeciwu skarżącego, postanowieniem z 19 grudnia 2019 r. utrzymał w mocy zarządzenie referendarza sądowego z 22 listopada 2019 r. 4. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z 20 grudnia 2019 r. skarżący ponownie został wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od skargi. W wezwaniu został pouczony o konsekwencjach prawnych niewykonania tego obowiązku w terminie zakreślonym przez sąd. Przesyłka zawierająca wezwanie została skutecznie doręczona skarżącemu 30 grudnia 2019 r. Termin do uiszczenia wpisu sądowego od skargi upłynął 7 stycznia 2020 r. W terminie otwartym do uiszczenia wpisu skarżący wniósł o przedłużenie terminu do uiszczenia wpisu. Skarżący, mimo upływu terminu nie uiścił wymaganego wpisu sądowego od skargi. Z tych względów, na podstawie art. 220 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302; dalej ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi) Sąd pierwszej instancji odrzucił skargę. 5. Zażalenie na powyższe postanowienie złożył skarżący wnosząc o jego zmianę przez rozpoznanie skargi, ewentualnie uchylenie zaskarżonego postanowienia albo reasumpcję zaskarżonego postanowienia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie. 5.1. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 220 § 1 i 3 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przez odrzucenie skargi, pomimo że podlegała ona rozpoznaniu. 5.2. Ponadto skarżący zarzucił naruszenie: 5.2.1. art. 45 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, przez ograniczenie prawa do sądu, prawa do dwuinstancyjnego postępowania, 5.2.2. art. 6 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, przez ograniczenie prawa do sądu, prawa do dwuinstancyjnego postępowania. 6. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 6.1. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. 6.2. W punkcie wyjścia odnotować należy, że zgodnie z treścią art. 220 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd nie podejmuje żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona należna opłata. W razie stwierdzenia braków formalnych pisma, przewodniczący wzywa wnoszącego pismo, aby pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania (odrzucenia skargi, skargi kasacyjnej, zażalenia, skargi o wznowienie postępowania) uiścił opłatę w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania. W razie bezskutecznego upływu terminu do uzupełnienia braków pisma, przewodniczący wydaje zarządzenie o pozostawieniu pisma bez rozpoznania. Jeśli zaś pismem tym jest skarga, skarga kasacyjna, zażalenie, skarga o wznowienie postępowania – podlega ona odrzuceniu przez sąd (art. 220 § 3 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). 6.3. W świetle utrwalonego orzecznictwa sądów administracyjnych zdarzeniem, które zwalnia stronę od obowiązku uiszczenia wpisu w wyznaczonym terminie jest złożenie w tym terminie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. W taki przypadku, po zakończeniu postępowania w przedmiocie prawa pomocy w sposób niekorzystny dla skarżącego, skarżący wzywany jest do uiszczenia wpisu sądowego (por. m.in. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 18 czerwca 2009 r., sygn. akt I FZ 159/09, z 24 marca 2010 r., sygn. akt I OSK 444/10, z 28 maja 2010 r., sygn. akt II FSK 1003/10, z 26 stycznia 2015 r., sygn. akt II OSK 66/15, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, www.nsa.gov.pl). 6.4. W tej sprawie postępowanie w przedmiocie przyznania skarżącemu prawa pomocy zakończyło się 19 grudnia 2019 r., tj. w dacie wydania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie postanowienia utrzymującego w mocy zarządzenie referendarza sądowego z 22 listopada 2019 r. pozostawiające wniosek o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania. Odrzucenie skargi przez Sąd pierwszej instancji nastąpiło po tym jak skarżący został ponownie wezwany do uiszczenia wpisu od skargi. W dacie tego wezwania postanowienie o rozpoznaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy było prawomocne, co oznaczało obowiązek wezwania do uiszczenia wymaganego wpisu od skargi i obowiązek strony jego zapłaty w terminie siedmiu dni od daty doręczenia wezwania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 4 marca 2005r., sygn. akt II FZ 58/05 ONSAiWSA 2005, nr 6, poz. 118). 6.5. W świetle powyższego nie zasługują na uwzględnienie argumenty podnoszone przez skarżącego w zażaleniu, że "wniosek o przyznanie prawa pomocy nie został przez Sąd rozpoznany" oraz, że "Sąd winien był w pierwszej kolejności rozpoznać wniosek o zwolnienie od wpisu sądowego i dopiero po ewentualnym rozpoznaniu owego wniosku miał możliwość wezwania skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego" (k. 42 akt sądowych). Prawidłowo przyjął także Sąd pierwszej instancji, że termin do uiszczenia wpisu od skargi jest terminem ustawowym, który nie podlega przedłużeniu. 6.6. Nieuzasadnione były podnoszone przez skarżącego w zażaleniu zarzuty naruszenia art. 45 ust. 1 Konstytucji RP i art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie prawa człowieka i podstawowych wolności (Dz.U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284). Zauważyć należy, że aby skutecznie podnosić tego typu zarzuty, należałoby wykazać, że niezgodny z tymi przepisami jest będący podstawą wydania zaskarżonego postanowienia art. 220 § 3 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którym podlega odrzuceniu skarga, od której - mimo wezwania - nie został uiszczony należny wpis. W zażaleniu takich zarzutów takich nie przedstawiono a brak jest podstaw do stwierdzenia, że art. 220 § 3 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest niezgodny z powołanymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji. Odnotować trzeba, że prawo do sądu jest bezspornie jednym z fundamentalnych uprawnień jednostki, mającym swoje źródło zarówno w Konstytucji RP (art. 45 ust. 1 – "Każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd", a także art. 77 ust. 2 – "Ustawa nie może nikomu zamykać drogi sądowej dochodzenia naruszonych wolności lub praw"), jak i w normach prawa międzynarodowego (art. 6 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka). Jak stwierdził Europejski Trybunał Praw Człowieka w wyroku z 10 czerwca 2014 r., sygn. 60606/11 (LEX nr 1477698), "(..) prawo dostępu do sądu zapewnione w art. 6 ust. 1 Konwencji nie jest bezwzględne i może podlegać ograniczeniom. Te są dozwolone w sposób dorozumiany, jako że prawo dostępu ze swej istoty wymaga uregulowania przez Państwo, które to uregulowanie może być różne w zależności od czasu i miejsca, zgodnie z potrzebami i środkami po stronie społeczeństwa i jednostek. [...] Ograniczenia prawa do sądu są zgodne z art. 6 jedynie wówczas, jeżeli nie ograniczają ani nie zmniejszają dostępu pozostawionego stronie postępowania sądowego w taki sposób lub w takim zakresie, iż sama istota dostępu do sądu staje się upośledzona. Ograniczenia takie, ponadto, nie będą zgodne z art. 6 ust. 1 Konwencji, jeżeli nie realizują uzasadnionego prawnie celu lub jeżeli nie zachodzi rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, który ma zostać osiągnięty". Prawo dostępu do sądu nie ma, jak wynika z powyższego, charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W rozpoznawanej sprawie skarżący pozbawił się prawa do sądu, gdyż nie uiścił wymaganego prawem wpisu od skargi i konsekwencją tego było odrzucenie skargi przez Sąd I instancji. Wymóg uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 200 zł (taki bowiem wpis był wymagany w rozpoznawanej sprawie) nie jest bowiem nieproporcjonalnym ograniczeniem prawa do sądu, w sytuacji, w której skarżący nie spełnia przesłanek do przyznania mu prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów postępowania, tj. nie wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). 6.7. W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postanowił jak w sentencji.