III OSK 3793/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jerzy Stelmasiak (spr.) Sędziowie sędzia NSA Małgorzata Masternak-Kubiak sędzia del. WSA Kazimierz Bandarzewski Protokolant starszy asystent sędziego Tomasz Godlewski po rozpoznaniu w dniu 19 listopada 2024 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej A. sp. k. z siedzibą w R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 25 lutego 2020 r. sygn. akt II SA/Kr 1487/19 w sprawie ze skargi B.P. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 23 września 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie, 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości. Wyrokiem z 25 lutego 2020 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, po rozpoznaniu skargi B.P. (dalej: skarżąca) uchylił zaskarżone postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z 23 września 2019 r. oraz poprzedzające je postanowienie tego organu z 19 lutego 2019 r. w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania. W uzasadnieniu Sad I instancji wskazał, że decyzją z 23 kwietnia 2018 r. Burmistrz Gminy [...] określił środowiskowe uwarunkowania dla przedsięwzięcia p.n. "Wydobywanie kopalin ze złoża [...] wraz z instalacją do ich przerobu". Decyzją z 27 września 2018 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie umorzyło postępowanie odwoławcze, uznając, że osoby, które wniosły odwołania nie są stronami tego postępowania. Wnioskiem z 8 listopada 2018 r. skarżąca zwróciła się o wznowienie postępowania zakończonego decyzją z 23 kwietnia 2018 r. Postanowieniem z 19 lutego 2019 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie odmówiło wznowienia postępowania w sprawie zakończonej decyzją z 23 kwietnia 2018 r. Skarżąca wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy. W równolegle toczącym się postępowaniu, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z 5 kwietnia 2019 r. sygn. akt II SA/Kr 1548/18 uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 27 września 2018 r. Z kolei zaskarżonym w tej sprawie postanowieniem z 23 września 2019 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie uchyliło w całości własne postanowienie z 19 lutego 2019 r. i odmówiło wznowienia postępowania w sprawie zakończonej decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z 27 września 2018 r. Skarżąca wniosła skargę na powyższe postanowienie z 23 września 2019 r., którą Sąd I instancji uwzględnił wskazanym na wstępie wyrokiem z 25 lutego 2020 r. Skargę kasacyjną od wyroku z 25 lutego 2020 r. wniósł uczestnik postępowania – A. sp. k. z siedzibą w R. (dalej: spółka). Spółka zarzuciła naruszenie przepisów postępowania. Po pierwsze, nieważność postępowania, o której stanowi art. 183 § 2 pkt 5 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: p.p.s.a.), będącą następstwem naruszenia przez Sąd l instancji art. 67 § 2 w związku z. art. 65 § 1 oraz w związku z art. 33 § 1 p.p.s.a. Polegało to na braku doręczenia spółce odpisu skargi. Po drugie, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w związku z art. 135 oraz w związku z art. 54 § 3 p.p.s.a. przez uwzględnienie skargi. Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 25 lutego 2020 r. oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Spółka wniosła o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, ponieważ w świetle art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w tej sprawie wystąpiła przesłanka nieważności postępowania z art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a., ponieważ wnoszący skargę kasacyjną uczestnik postępowania (spółka) został pozbawiony możliwości obrony swoich praw. Nieważność postępowania z art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. zachodzi, gdy strona, na skutek naruszenia przepisów przez Sąd I instancji, nie uczestniczy w postępowaniu, nie otrzymuje zawiadomień i pism, zostaje pozbawiona możliwości przedstawienia swojego stanowiska i nie ma możliwości usunięcia skutków tych uchybień przed wydaniem wyroku. W regulacji tej chodzi zatem o realne pozbawienie strony możności obrony swoich praw, a nie tylko hipotetyczne. Bez znaczenia pozostaje natomiast to, czy pozbawienie strony możności obrony jej praw miało wpływ na wynik sprawy. Norma z art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. odnosi się nie tylko do stron w rozumieniu art. 32 p.p.s.a., ale też do podmiotów, które uzyskują status uczestnika na podstawie art. 33 § 1 i § 2 p.p.s.a. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 listopada 2017 r., II OSK 915/17, Lex 2445960). Jak wynika z akt sprawy, postępowanie przed Sądem I instancji toczyło się z udziałem uczestników postępowania, w tym z udziałem spółki. Po wniesieniu skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie sprawa została skierowana na termin posiedzenia niejawnego i rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 p.p.s.a. Rozpoznanie skargi w tym trybie było dopuszczalne, ponieważ skarga dotyczyła postanowienia wydanego w postępowaniu administracyjnym, na które to postanowienie przysługiwało zażalenie. Żaden jednak z przepisów ustawy p.p.s.a. nie przewiduje, że w przypadku rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym, Sąd I instancji może całkowicie pominąć doręczenia pism uczestnikom postępowania przed wydaniem wyroku, tak jak to miało miejsce w tej sprawie. Zarówno odpisy skargi, jak i odpisy odpowiedzi na skargę nie zostały doręczone uczestnikom postępowania przed wydaniem wyroku w sprawie. Pierwsze pisma, jakie otrzymały strony stanowiły odpisy wyroku wraz z uzasadnieniem i dopiero wówczas doręczono również odpisy skargi i odpowiedzi na skargę. Zasada równego prawa do obrony jest realizowana w całym postępowaniu sądowoadministracyjnym, a jednym z jej przejawów jest jawność tego postępowania wobec stron. Jawność postępowania to jawność akt sądowych w tym jawność pism procesowych kierowanych przez strony do sądu. Dla wykonania obowiązku zagwarantowania jawności, strony mają obowiązek składania pism wraz z odpisami w celu doręczenia ich stronie przeciwnej. Brak doręczenia przez sąd pisma procesowego strony, które miałoby znaczenie dla obrony swoich praw przez stronę przeciwną może prowadzić do nieważności postępowania (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 października 2006 r., I OSK 562/06 oraz z 28 kwietnia 2020 r., II OSK 1986/19 oraz z 20 lipca 2023 r., III OSK 2554/21), tak jak to miało miejsce w niniejszej sprawie. Spółka nie miała możliwości przedstawienia swojego stanowiska w sprawie przed wydaniem wyroku, ponieważ o treści skargi (oraz odpowiedzi na skargę) dowiedziała się wraz z doręczeniem odpisu uzasadnienia wyroku. Oznacza to, że spółka została pozbawiona możliwości obrony swoich praw, co uzasadniało uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Oznacza to także, że na obecnym etapie postępowania Naczelny Sąd Administracyjny nie był uprawniony odnosić się do pozostałych zarzutów kasacyjnych. Ponownie rozpoznając sprawę Sąd I instancji zapewni prawidłowy udział wszystkich stron i uczestników postępowania przed wydaniem orzeczenia w sprawie, uwzględniając ewentualne skutki prawne zbycia przez skarżącą nieruchomości (pismo z 15 września 2022 r.). Z tych względów i na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku. O odstąpieniu od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego Sąd orzekł na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a., uznając, że w tej sprawie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek, o którym stanowi ten przepis.