I OZ 157/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Kremer po rozpoznaniu w dniu 12 maja 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. P. i T. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 maja 2021 r., sygn. akt I SA/Wa 2709/19 o odmowie przywrócenia terminu do uzupełnienia braku formalnego skargi w sprawie ze skargi J. P. i T. P. na decyzję Ministra Finansów, Inwestycji i Rozwoju z dnia 23 października 2019 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. prawa własności nieruchomości postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 26 maja 2021 r., sygn. akt I SA/Wa 2709/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu wniosku J. P. i T. P., odmówił przywrócenia terminu do uzupełnienia braku formalnego skargi. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że wezwaniem z dnia 13 stycznia 2020 r. wezwano skarżących do uzupełnienia braku formalnego skargi poprzez podanie numeru PESEL oraz nadesłanie jednego odpisu skargi poświadczonego za zgodność z oryginałem, a skarżącą T. P. ponadto do podpisania skargi lub nadesłania jej podpisanego egzemplarza – w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi. Wobec nieuzupełnienia powyższych braków formalnych postanowieniem z dnia 25 lutego 2020 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę. Skarżący wnieśli zażalenie na ww. postanowienie. Wraz z zażaleniem złożyli także wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia braku formalnego skargi. Uzasadniając wniosek o przywrócenie terminu skarżący wskazali, że wezwanie do uzupełnienia braków formalnych skargi otrzymali w tej samej dacie co zarządzenie o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego i przez nieuwagę dokonano nieprawidłowej interpretacji nadesłanych wezwań uznając, że jedynym brakiem formalnym jest brak wpisu. Ponadto wskazano, że T. P. jest po operacji onkologicznej i jest nieustannie leczona. Chorzy z tego typu schorzeniami mają okresowe zaburzenia pamięci. Ponadto wnoszący zażalenie podkreślili, że opiekują się dziadkami w wieku powyżej 85 lat. Nawał spraw losowych miał zatem wpływ na niedopatrzenie skarżących. Postanowieniem z dnia 16 marca 2021 r. sygn. akt I OZ 48/21 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na postanowienie z dnia 25 lutego 2020 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmawiając przywrócenia terminu stwierdził, że we wniosku nie uprawdopodobniono braku zawinienia w uchybieniu terminu. Skarżący nie kwestionują faktu, że wezwanie do usunięcia braku formalnego skargi zostało im prawidłowo doręczone w dniu 21 stycznia 2020 r. Podniesione argumenty sprowadzają się do tego, że w jednej przesyłce zostały doręczone skarżącym dwa wezwania i przez nieuwagę nie zapoznali się szczegółowo z drugim z nich. Nieuwaga w zapoznaniu się z doręczonymi wezwaniami nie oznacza jednak, w ocenie Sądu, braku winy w uchybieniu terminu. Przeciwnie, świadczy ona o tym, że skarżący nie dochowali należytej staranności w prowadzeniu swoich spraw. Zażalenie na powyższe postanowienie wnieśli J. P. i T. P., zarzucając naruszenie art. 86 ust. 1 P.p.s.a. poprzez odmowę przywrócenia terminu do wniesienia skargi, mimo że jego uchybienie nastąpiło bez winy skarżących. W uzasadnieniu wnoszący zażalenie wskazali, że nie ponoszą winy w uchybieniu terminowi do uzupełnienia braków skargi, ponieważ nie zostali należycie wezwani do uzupełnienia braków formalnych skargi. Skarżący otrzymali z Sądu jedną przesyłką, w której znajdowało się kilka dokumentów na wielu kartkach, w tym: podpisane wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego (odrębne pismo/ odrębny dokument), pouczenia procesowe oraz podpisane wezwanie do uzupełnienia innych braków formalnych (odrębne pismo/ odrębny dokument). Na początku korespondencji (tj. na wierzchu pliku kartek) stronie znajdowało się tylko wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego. Był to kompletny, podpisany dokument. Wezwanie do uzupełnienia innych braków znajdowało się na samym końcu pliku. Do korespondencji nie zostało dołączone żadne pismo przewodnie, z którego mogłoby wynikałoby, że w przesyłce znajduje się kilka różnych wezwań i należy zapoznać się z każdą stroną. W ocenie skarżących taki sposób wezwania do uzupełnienia braków może wprowadzać odbiorców w błąd. Skoro na początku korespondencji znajduje się wezwanie, a w następnej kolejności pouczenia, to - dla strony niezorientowanej w praktyce sądów administracyjnych, występującej w sprawie osobiście, bez pełnomocnika procesowego - ewidentnie oznacza to, że pierwsze pismo wyczerpuje wezwania kierowane przez Sąd. Niezauważenie wezwania, które znajduje się na końcu pliku kartek, w żadnym stopniu nie świadczy o niedbalstwie lub zaniedbaniu ze strony skarżących. W oparciu o powyższe zarzuty J. P. i T. P. wnieśli o zmianę zaskarżonego postanowienia w całości przez przywrócenie terminu do wniesienia uzupełnienia braków skargi oraz zasądzenie kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.), dalej powoływanej jako "P.p.s.a.", jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu. Pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu, zaś w piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (art. 87 § 1 i § 2 P.p.s.a.). Ponadto, stosownie do art. 87 § 4 P.p.s.a., równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie. Mając powyższe na uwadze należy przyjąć, że sąd może przywrócić termin jedynie pod warunkiem wniesienia prośby o jego przywrócenie w ciągu siedmiu dni od ustania przyczyny uchybienia terminu z równoczesnym dopełnieniem czynności, dla której termin był określony oraz uprawdopodobnieniem przez wnioskodawcę braku winy w uchybieniu terminu. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym utrwalony jest pogląd, zgodnie z którym brak winy w uchybieniu terminu powinien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy oraz przy braniu pod uwagę także uchybień spowodowanych nawet lekkim niedbalstwem. Przywrócenie terminu ma bowiem charakter wyjątkowy i nie jest możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Może mieć zatem miejsce tylko wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Przywrócenia uchybionego terminu nie uzasadnia niedostateczna staranność w prowadzeniu własnych spraw. Warunkiem przywrócenia terminu jest zatem uprawdopodobnienie braku winy strony w jego uchybieniu, przy czym pojęcie winy należy rozumieć w sposób obiektywny – wymagający od strony staranności (por. m.in. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 lipca 2008 r. sygn. akt II OZ 712/08 oraz z dnia 11 października 2017 r. sygn. akt II OZ 1052/17; dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Naczelny Sąd Administracyjny, oceniając wniosek skarżących o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi, a także kwestie podniesione w zażaleniu, uznał za prawidłowe stanowisko Sądu I instancji o braku podstaw do jego uwzględnienia. Skarżący nie uprawdopodobnili bowiem, że uchybienie terminu do dokonania czynności nastąpiło bez ich winy. Wskazywana we wniosku o przywrócenie terminu jedna z przyczyn uchybienia - przebyta w 2016 r. przez T. P. operacja onkologiczna i związane z nią leczenie - nie mogła stanowić skutecznej przesłanki do uwzględnienia żądania bowiem nie stanowiła zdarzenia nagłego, które uniemożliwiałoby prowadzenie własnych spraw z należytą starannością. Należy zaznaczyć, że aby zaistniała przesłanka do przywrócenia terminu strona musiałaby uprawdopodobnić, że stan zdrowia uniemożliwił jej dokonanie czynności w przewidzianym terminie. Nie każda bowiem choroba jest przeszkodą do dokonania określonej czynności procesowej. Jest nią z reguły nagła choroba, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą. Nawet taka choroba, która wymaga leżenia, nie uzasadnia przywrócenia terminu, jeżeli przykładowo strona mogła nadać pismo w ustawowym terminie, korzystając z pomocy domowników (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 grudnia 2004 r. sygn. akt OZ 809/04, z dnia 30 maja 2012 r. sygn. akt I OZ 389/12 oraz z dnia 17 kwietnia 2015 r. sygn. akt I FZ 102/15 i FZ 103/15). W tej sytuacji trafnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie ocenił, że nieuzupełnienie braków formalnych skargi nastąpiło na skutek braku staranności skarżących we własnej sprawie. Zaniedbania tego nie może usprawiedliwiać ogólny stan zdrowia, obowiązki domowe, czy przeoczenie wywołane natłokiem spraw, skoro nie były to przyczyny bezpośrednio uniemożliwiające uzupełnienie braków formalnych skargi. Odnosząc się natomiast do argumentów związanych z prawidłowością doręczenia skarżącym wezwań do uzupełnienia braków formalnych skargi wskazać należy, że kwestia ta została przesądzona przez Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 16 marca 2021 r. sygn. akt I OZ 48/21. W uzasadnieniu ww. orzeczenia zwrócono uwagę, że wezwania do uzupełnienia braków wskazujące na prawidłowy termin do dokonania czynności oraz pouczenie o rygorze niezastosowania się do wezwania zostały doręczone w dniu 21 stycznia 2020 r. Z uwagi na powyższe, wobec nieusunięcia w terminie braków formalnych skargi, w tym podania numeru PESEL skarżących i niepodpisania przez T. P. skargi, Naczelny Sąd Administracyjny uznał że brak jest podstaw do uchylenia postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o odrzuceniu skargi. Dodatkowo Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że w ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi brak jest przepisów, które sprzeciwiałyby się przesłaniu kilku wezwań w jednej przesyłce. Praktyka doręczania stronie postępowania kilku pism w jednej przesyłce nie narusza zasad ani trybu doręczania pism w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wynika to z potrzeby ograniczania kosztów funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. W orzecznictwie ugruntowany jest przy tym pogląd, że przesyłka sądowa może zawierać w sobie kilka pism sądowych, z tym tylko zastrzeżeniem, że fakt ten powinien zostać odnotowany na formularzu potwierdzenia odbioru w rubryce "rodzaj przesyłki". Zatem dla prawidłowości dokonania w ten sposób doręczenia wymaga się, aby okoliczność przesłania w jednej przesyłce kilku pism wynikała z dołączonego do przesyłki potwierdzenia odbioru (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 czerwca 2019 r. sygn. akt I FZ 149/19, z dnia 22 października 2019 r. sygn. akt I FZ 172/19 oraz z dnia 27 kwietnia 2022 r. sygn. akt III OZ 261/22). Znajdujące się w aktach niniejszej sprawy zwrotne potwierdzenia odbioru spornych przesyłek spełniają powyższe wymagania. Dokumenty te wskazują jako rodzaj przesyłek m.in.: "wezwanie – braki" oraz "wezwanie wpis". Takie sformułowania niewątpliwie wskazują, że przesyłki, oprócz wezwania do uiszczenia wpisu od skargi zawierały wezwanie do uzupełnienia pozostałych braków skargi. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego przesyłki skierowane do skarżących były zatem kompletne i zawierały wszystkie wskazane na zwrotnym potwierdzeniu odbioru dokumenty. Na uwzględnienie nie zasługuje także argumentacja związana z niepełnym odczytaniem korespondencji sądowej w związku z występowaniem przez skarżących w sprawie osobiście, bez profesjonalnego pełnomocnika. Wskazać należy, że wezwania do uzupełnienia braków formalnych skargi jasno i precyzyjnie wskazywały co jest ich przedmiotem oraz jakie są skutki prawne ich niewykonania. Zarządzenia te nie zawierały żadnych sformułowań, których interpretacja nasuwałaby jakiekolwiek wątpliwości co do ich znaczenia. Nieodczytanie całości korespondencji skierowanej przez Sąd do skarżących i niedostrzeżenie wezwań do uzupełnienia braków formalnych skargi świadczy o tym, że uchybienie terminu było wynikiem zaniedbania skarżących, co skutkowało niewykonaniem wezwań w terminie. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.