I GSK 114/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Barbara Mleczko-Jabłońska Sędzia NSA Piotr Piszczek (spr.) Sędzia NSA Henryk Wach po rozpoznaniu w dniu 7 września 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Ł. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 3 września 2020 r. sygn. akt III SA/Lu 91/20 w sprawie ze skargi Ł. B. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne oddala skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z 3 września 2020 r., sygn. akt III SA/Lu 91/20 oddalił skargę Ł. B (dalej: strona, skarżący) na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] stycznia 2020 r. w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek. Skargę kasacyjną – stosownie do treści art. 177 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) – wywiódł pełnomocnik strony zaskarżając orzeczenie w punkcie I wyroku i zarzucając naruszenie: I. art. 28 ust. 3 pkt 3 i 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (dalej: u.s.u.s.); II. art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (dalej: p.u.s.a.) w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i zaniechanie przez Sąd wnikliwej kontroli legalności zaskarżonej decyzji jako wywierające istotny wpływ na wynik sprawy oraz oddalenie skargi. W efekcie skarżący kasacyjnie wniósł o: a) uchylenie zaskarżonego wyroku w pkt I i rozpoznanie skargi na podstawie art. 176 § 1 pkt 3 w zw. z art. 188 p.p.s.a.; b) przeprowadzenie dowodu z treści załączonego do skargi kasacyjnej dokumentu; c) zasądzenie na rzecz autora skargi kasacyjnej kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu wg norm przepisanych. W motywach przytoczono argumentację przemawiającą za uwzględnieniem skargi kasacyjnej. Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie wniósł odpowiedzi na skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie jest zasadna. Zgodnie z art. 183 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Jeżeli nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., a w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły, to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej. Według art. 193 zdanie drugie p.p.s.a., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie został określony zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok, w przypadku, gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza zatem przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. (por. wyroki NSA: z 25 listopada 2016 r. sygn. akt I FSK 1376/16; z 17 stycznia 2017 r. sygn. akt. I GSK 1294/16; z 8 lutego 2017 r. sygn. akt I GSK 1371/16; z 5 kwietnia 2017 r. sygn. akt I GSK 91/17; z 27 czerwca 2017 r. sygn. akt II GSK 1869/17; baza orzeczeń nsa.gov.pl). Omawiany przepis ogranicza wymogi, jakie musi spełniać uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną wyłącznie do, niemającej swojego odpowiednika w art. 141 § 4 p.p.s.a., oceny zarzutów skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny uzyskał fakultatywne uprawnienie do przedstawienia, zależnie od własnej oceny, wyłącznie motywów zawężonych do aspektów prawnych świadczących o braku usprawiedliwionych podstaw skargi kasacyjnej albo o zgodnym z prawem wyrokowaniu przez sąd pierwszej instancji, mimo nieprawidłowego uzasadnienia. Podstawy, na których można oprzeć skargę kasacyjną, zostały określone w art. 174 p.p.s.a. Przepis art. 174 pkt 1 p.p.s.a. przewiduje dwie postacie naruszenia prawa materialnego, a mianowicie błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Błędna wykładnia oznacza nieprawidłowe zrekonstruowanie treści normy prawnej wynikającej z konkretnego przepisu, czyli mylne rozumienie określonej normy prawnej, natomiast niewłaściwe zastosowanie, to dokonanie wadliwej subsumcji przepisu do ustalonego stanu faktycznego, czyli niezasadne uznanie, że stan faktyczny sprawy odpowiada hipotezie określonej normy prawnej. Druga podstawa kasacyjna wymieniona w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. dotyczy naruszenia przepisów postępowania, ale tylko takiego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W orzecznictwie NSA wielokrotnie zwracano uwagę, że zarzuty oparte na podstawie kasacyjnej wymienionej w art. 174 pkt 1 p.p.s.a. winny wykazać, że Sąd I instancji dopuścił się naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Tak więc kasator powinien wykazać i uzasadnić, że wojewódzki sąd administracyjny nieprawidłowo odczytał normę prawna wynikającą z treści przepisu prawa materialnego, bądź mylnie zrozumiał treść przepisu prawa materialnego. W każdym więc z tych przypadków chodzi o sytuację, gdy wykładnia dokonana przez sąd jest nie do przyjęcia w kontekście logiczno-językowym, pozostałych przepisów prawa lub celu, w jakim został wprowadzony dany przepis. Natomiast uzasadniając zarzut niewłaściwego zastosowania przepisu prawa materialnego wykazać należy, iż sąd stosując przepis popełnił błąd subsumcji, czyli że niewłaściwie uznał, iż stan faktyczny przyjęty w sprawie nie odpowiada stanowi faktycznemu zawartemu w hipotezie normy prawnej zawartej w przepisie prawa. W obu tych przypadkach autor skargi kasacyjnej wykazać musi, jak w jego ocenie powinien być rozumiany stosowany przepis prawa, czyli jaka powinna być jego prawidłowa wykładnia, a w przypadku zarzutu niezastosowania przepisu dlaczego powinien być zastosowany (vide wyrok NSA z 14 czerwca 2017 r. sygn. akt II GSK 2735/15; wyrok NSA z 6 czerwca 2017 r. sygn. akt II FSK 1342/15; wyrok NSA z 6 czerwca 2017 r. sygn. akt II GSK 2668/15; niepublikowane). W rozpoznawanej skardze kasacyjnej sformułowano zarzuty oparte na obydwu podstawach kasacyjnych wymienionych w art. 174 p.p.s.a. W pierwszej kolejności należy odnieść się do kwestii naruszenia norm prawa procesowego, gdyż stosowanie norm materialnych może być oceniane wówczas, kiedy prawidłowo został ustalony stan faktyczny w następstwie niewadliwie przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego. W dalszej kolejności – stosownie do treści argumentacji zawartej w uzasadnieniu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 marca 2017 r., sygn. akt II GSK 1893/15 – wskazać należy, że Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej i sformułowanymi w niej zarzutami (art. 183 § 1 p.p.s.a.). Oznacza to, że "gospodarzem" procesu kontrolnego na poziomie sądu kasacyjnego jest autor skargi kasacyjnej; do niego należy wybór podstaw kasacyjnych, wytknięcie stwierdzonych uchybień i określenie ich formy. W powyższym kontekście wskazać należy, że Sąd nie naruszył art. 1 § 2 p.u.s.a., bowiem ten przepis ma charakter ustrojowy; stanowi bowiem, że "kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej". Przepis ten mógłby zostać naruszony gdyby Sąd zastosował inne kryterium kontroli niż wyżej wskazane, a tego ani zarzut skargi kasacyjnej, ani jego uzasadnienie nie wskazuje. Sam skarżący – w zarzucie – dostrzega, że Sąd kierował się kryterium legalności (a więc zgodności z prawem), lecz czynił to niezbyt wnikliwie. Na pewno – wbrew zarzutowi – wskazać należy, że Sąd nie naruszył treści art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., gdyż ich nie stosował; powyższe przepisy, zawarte w procedurze administracyjnej, stanowią o regułach postępowania przed organami administracji publicznej. W efekcie trudno się zgodzić z autorem skargi kasacyjnej, że wskazane przepisy k.p.a. zostały przez Sąd niewłaściwie zastosowane i miało to istotny wpływ na wynik sprawy, a w konsekwencji skutkowało oddaleniem skargi. Godzi się zauważyć, że w uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazuje się na potrzebę podjęcia przez ZUS szeregu działań, upatrując podstawę w treści wskazanych przepisów k.p.a., to jednak nie można zasadnie dowodzić, że przepisy zostały naruszone przez Sąd. Nie zasługuje na uwzględnienie zarzut I petitum skargi kasacyjnej, bowiem nie wiadomo czy ma on charakter procesowy (art. 174 ust. 2 p.p.s.a.), czy materialny (art. 174 ust. 1 p.p.s.a.). Nie wyjaśnia tego również samo uzasadnienie skargi kasacyjnej, bowiem najpierw przytacza się treść art. 28 ust. 3 pkt 3 i 6 u.s.u.s. (w kontekście treści art. 28 ust. 3), by następnie powiązać to z sytuacją rodzinną i majątkową strony. Sąd – o czym była mowa na wstępie – nie może samodzielnie określić, jaki zarzut – w kontekście regulacji z art. 174 p.p.s.a. – został przez autora skargi kasacyjnej sformułowany. W kwestii dopuszczenia dowodu z treści postanowienia Sądu Rejonowego w Biłgoraju z 9 lipca 2020 r., sygn. akt [...] wskazać należy, że dotyczy ono postępowania karnego wykonawczego, które oparte jest na uregulowaniach zawartych w ustawie z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny wykonawczy (Dz.U. z 2021 r., poz. 53 ze zm.), które nie są tożsame z regulacjami zawartymi w u.s.u.s. Jeżeli zaś strona skarżąca kasacyjnie uważa, że konstatacje wskazane w tym postanowieniu są na tyle istotne, że mogą stanowić podstawę do zmiany stanowiska ZUS, to winna wystąpić na tej podstawie z kolejnym wnioskiem do tego organu o umorzenie należności z tytułu składek. Mając powyższe na względzie – stosownie do treści art. 184 p.p.s.a. – należało orzec jak w sentencji. O kosztach nieopłaconej pomocy z urzędu orzeknie Sąd I instancji, stosownie do treści art. 250 p.p.s.a. przy zastosowaniu przepisów art. 258–261 p.p.s.a.