II SA/Wa 2854/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Janusz Walawski, Sędzia WSA Agnieszka Góra-Błaszczykowska, Sędzia WSA Iwona Maciejuk (spr.), , , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 21 sierpnia 2020 r. sprawy ze skargi J. Z. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2019 r. numer [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] września 2019 r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] lipca 2019 r. nr [...] o odmowie przyznania J. Z. emerytury w drodze wyjątku. W uzasadnieniu organ przytoczył treść art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2018 r. poz. 1270 ze zm.). Wskazał, że w świetle powołanego przepisu tylko udowodnione szczególne okoliczności, które spowodowały brak wymaganego okresu ubezpieczenia, połączonego z należytym opłacaniem składek, mogą stanowić podstawę do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Przyznanie świadczenia w drodze wyjątku wymaga spełnienia wszystkich warunków określonych w art. 83 ust. 1 ustawy, a niespełnienie nawet jednego z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Prezes ZUS stwierdził, że po ponownym rozpatrzeniu sprawy nadal nie stwierdzono istnienia przesłanki szczególnych okoliczności, na skutek których wnioskodawczyni nie nabyła uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Organ podał, że wnioskodawczyni nie wykazała, aby niespełnienie warunków do świadczenia w trybie zwykłym spowodowane było okolicznościami, na które nie miała wpływu. Prezes ZUS wskazał, że do stażu pracy nie zaliczył okresów: zatrudnienia w Zakładzie [...] w okresie od [...].02.1967 r. do [...].12.1967 r., z uwagi na brak potwierdzenia przez Wydział Ubezpieczeń i Składek ubezpieczenia wnioskodawczyni; prowadzenia działalności gospodarczej w okresie od [...].12.1967 r. do [...].05.1973 r., z uwagi na brak potwierdzenia opłacanych składek; zatrudnienia w zakładzie [...] w okresie od [...].01.1974 r, do [...].03.1975 r., z uwagi na brak dokumentów potwierdzających zatrudnienie; pracy na roli w okresie od [...].06.1975 r. do [...].08.1987 r., z uwagi na brak zeznań świadków potwierdzających pracę na roli; pracy w [...] w okresach od [...].08.1987 r. do [...].12.1992 r., od [...].01.1995 r. do [...].12.1995 r., od [...].01.1998 r. do [...].11.1998 r., z uwagi na brak potwierdzenia opłacania składek przez zagraniczną instytucję ubezpieczeniową. Organ wskazał, że Wydział Umów Międzynarodowych w [...] Oddziale ZUS w [...]do stażu wnioskodawczyni zaliczył okresy zatrudnienia na terenie Polski, tj. od [...].08.1963 r. do [...].12.1966 r., od [...].04.1967 r. do [...].12.1967 r., od [...].07.1972 r. do [...].12.1973 r. i okresy opieki nad dzieckiem: od [...].01.1972 r. do [...].07.1972 r. od [...].01.1974 r. do [...].06.1975 r. oraz okresy zatrudnienia w [...]: od [...].01.1993 r. do [...].12.1994 r., od [...].01.1996 r. do [...].12.1997 r. Prezes ZUS wskazał, że wnioskodawczyni na 71 lat życia udokumentowała 7 lat, 6 miesięcy okresów składkowych i nieskładkowych oraz 4 lata okresów ubezpieczenia na terenie [...]. Okresy nieskładkowe zostały ograniczone do 1/3 udowodnionych okresów składkowych. Organ podał, że w okresach: od [...].12.1967 r. do [...].01.1972 r., od [...].06.1975 r. do [...].12.1992 r. i od [...].01.1998 r. do [...].10.2007 r., tj. do osiągnięcia wieku emerytalnego wystąpiły przerwy w opłacaniu składek na ubezpieczenie społeczne oraz ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Wskazał, że wprawdzie przepis art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej nie uzależnia przyznania świadczenia od określonego okresu lub długości przerw pomiędzy poszczególnymi okresami zatrudnienia, jednak przyczyny, dla których osoba nie nabyła uprawnień do emerytury lub renty, muszą być takie, że istnieje możliwość potraktowania ich jako okoliczności szczególnych, wyjątkowych (por. wyrok WSA w Warszawie z 21.10.2009 r., sygnatura II SA/Wa 714/09). Organ podał, że wnioskodawczyni przerwy w zatrudnieniu usprawiedliwia rejestracją w urzędzie pracy i wysokim bezrobociem w miejscu zamieszkania. Prezes ZUS odnosząc się do powyższego podkreślił, że okres pozostawania bez pracy, nawet potwierdzony formalną rejestracją bezrobotnego w urzędzie pracy, nie stanowi ani okresu składkowego ani nieskładkowego. W okresie rejestracji w urzędzie pracy odprowadzana jest jedynie składka na ubezpieczenie zdrowotne, natomiast nie są opłacane składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. W związku z powyższym okres rejestracji nie może zostać uwzględniony w przebiegu ubezpieczenia przy ubieganiu się o świadczenia z ustawy emerytalnej. Powoływanie się na znaczne bezrobocie panujące na terenie zamieszkania samo w sobie nie może stanowić usprawiedliwienia bezczynności zawodowej. Organ stwierdził, że podnoszone trudne warunki materialne nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku. Świadczenie z przepisu art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb, nawet gdy potrzeby te są uzasadnione. Decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2019 r. nr [...] stała się przedmiotem skargi J. Z. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżąca nie zgodziła się z decyzją. Wskazała, że ukończyła 72 lata. Podniosła, że decyzja jej dla niej krzywdząca. Wskazała na swoją aktywność zawodową, okresy pracy i miejsca pracy. Zwróciła się o uwzględnienie skargi. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Wskazał, że skarżąca, obecnie 72-letnia, udowodniła 7,5 roku ubezpieczenia oraz dodatkowo 4 lata ubezpieczenia za granicą - w [...], nie udowodniono natomiast żadnego ubezpieczenia za okresy 1967-1972, 1976-1992, 1998-2007 (do dnia osiągnięcia przez skarżącą wieku emerytalnego). Z akt sprawy nie wynikają żadne uzasadnione przyczyny przerw w ubezpieczeniu. Organ nie uwzględnił znacznych okresów ubezpieczenia skarżącej, jakich uwzględnienia się domagała - ze względu na brak dokumentacji potwierdzającej, choćby pośrednio, istnienia podstawy ubezpieczenia. Skarżąca starała się udowadniać istnienie zatrudnienia zeznaniami świadków, zaś pracę na roli – wyłącznie własnymi deklaracjami (podczas gdy właśnie tutaj możliwe byłoby, w przeciwieństwie do ubezpieczenia pracowniczego, uwzględnienie zeznań świadków). W latach 2000-2007 skarżąca jako dystrybutor produktów [...] nie zgłosiła się do ubezpieczenia (czyli prowadziła działalność bez opłacenia z tego tytułu należnych składek), ponadto w tym czasie stale rejestrowała się jako bezrobotna bez prawa do zasiłku, co tym bardziej poddaje w wątpliwość istnienie podstawy do objęcia ubezpieczeniem i zaliczenia tego okresu. Dodatkowo organ ustalił, że skarżąca nie współpracuje przy ustaleniu wysokości jej dochodu – nie przedstawiła dokumentu potwierdzającego fakt otrzymywania i wysokość otrzymywanych alimentów, nie przedstawiła dokumentu potwierdzającego wysokość przychodu z tytułu posiadanych użytków rolnych, nie przedstawiła tez dokumentu potwierdzającego wielkość użytków rolnych w ha przeliczeniowych, co uniemożliwia obliczenie przychodu z gospodarstwa rolnego. Niezależnie do tego organ ustalił, że w latach 2008-2016 skarżąca ubiegała się o świadczenia w trybie zwykłym i nie uzyskała ani tychże świadczeń ([...] listopada 2016 r. Sąd Apelacyjny w [...] [...] Wydział [...] oddalił jej apelację) ani tez nie zostały w toku postępowania sądowego ustalone i uwzględnione żadne dalsze jej okresy ubezpieczenia. W tej sytuacji, jako że okres ubezpieczenia jest okolicznością obiektywną a sposób jego ustalania nie zależy od rodzaju świadczenia, o jakie obiega się wnioskodawca, nie ma tez podstaw, by "w drodze wyjątku" doliczyć do stażu skarżącej jakiekolwiek dodatkowe okresy ubezpieczenia poza już uwzględnionymi. Z akt sprawy wynika, iż okres ubezpieczenia skarżącej został już ustalony na potrzeby postępowania o emeryturę w trybie ustawowym -innych niż wówczas zaliczone okresy ubezpieczenia nie uwzględnił ani organ ani badające tę kwestię sądy pracy i ubezpieczeń społecznych. Wielokrotnie wskazywano skarżącej przyczyny, dla jakich nie jest możliwe zaliczenie żadnych dalszych okresów do jej stażu ubezpieczeniowego a skarżąca nie była w stanie przedłożyć wiarygodnych dowodów uzasadniających ich uwzględnienie. Pismem z dnia [...] maja 2020 r. skarżąca wniosła o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Pismem z dnia [...] maja 2020 r. organ wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga nie podlegała uwzględnieniu. W ocenie Sądu ustalenie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w zakresie braku spełnienia łącznie wszystkich przesłanek uprawniających do przyznania emerytury w drodze wyjątku jest – w stanie faktycznym tej sprawy – prawidłowe. Zaskarżona decyzja nie narusza zatem prawa. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Powołany przepis pozwala na uzyskanie świadczenia w drodze wyjątku przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym. Zgodnie z art. 83 ust. 1 powołanej ustawy, ubezpieczonym i pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Do przyznania świadczenia wszystkie przesłanki, o jakich mowa, powinny być spełnione łącznie. Brak spełnienia chociażby jednego warunku uniemożliwia wydanie decyzji przyznającej świadczenie. Nadto, podkreślenia wymaga, że decyzja wydawana w trybie przepisu art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS jest decyzją uznaniową, co oznacza, że nawet w przypadku spełnienia wszystkich ustawowych przesłanek, wyłącznie do organu należy decyzja, czy przyzna świadczenie. W sprawie niniejszej sytuacja taka jednak nie zachodzi, albowiem organ zasadnie stwierdził, iż nie została spełniona przesłanka szczególnych okoliczności, które uniemożliwiły skarżącej nabycie uprawnień w trybie zwykłym. Ocena organu w tym zakresie jest prawidłowa. Ocena materiału dowodowego dokonana przez organ nie była dowolna. Organ nie naruszył przepisów postępowania administracyjnego. Za szczególne okoliczności w sprawach z zakresu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS uznaje się jakieś konkretne zdarzenie lub trwały stan, które mogą powodować niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty, czyli wykluczać aktywność zawodową osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków. Sama trudna sytuacja materialna nie może stanowić wyłącznej przyczyny uzasadniającej przyznanie świadczenia. Świadczenie, o którym mowa w ww. przepisie nie jest bowiem świadczeniem socjalnym, zatem jego przyznanie nie zależy wyłącznie od potrzeb osoby o nie się ubiegającej, nawet gdy są one uzasadnione. Organ w uzasadnieniu decyzji wskazał, że praca za granicą bez opłacania składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe nie podlega zaliczeniu do okresów pracy, jak również nie stanowi szczególnej okoliczności. W sprawie jest bezsporne, że udokumentowano jedynie 7 lat i 6 miesięcy okresów składkowych i nieskładkowych. Brak jest podstaw do zakwestionowania tego ustalenia organu. Wprawdzie świadczenie w drodze wyjątku nie jest wprost uzależnione od stażu pracy, jednakże nie budzi wątpliwości, że ustawodawca przewidział możliwość jego przyznania osobom, które na przestrzeni całego życia wykazywały aktywność zawodową, a jedynie na skutek okoliczności niemożliwych do przezwyciężenia nie były w stanie wypracować świadczenia w trybie zwykłym (v. wyrok NSA z dnia 20 grudnia 2005 r. sygn. akt I OSK 764/05, orzeczenia.nsa.gov.pl). Zasadnie organ stwierdził, że akta sprawy nie wskazują, aby w przerwach w zatrudnieniu i opłacaniu składek istniały przeciwwskazania ze względu na stan zdrowia lub inne szczególne okoliczności, które uniemożliwiły kontynuowanie zatrudnienia w celu zapewnienia uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Z akt sprawy nie wynikają żadne okoliczności, które można byłoby zakwalifikować jako szczególne w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, które nie pozwoliły na wypracowanie świadczenia w trybie zwykłym. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że okres formalnej rejestracji jako osoby bezrobotnej w urzędzie pracy nie stanowi okoliczności szczególnej na gruncie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS (v. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 czerwca 2000 r., sygn. akt II SA 306/00, wyrok NSA z dnia 5 kwietnia 2002 r., sygn. akt II SA 3741/01, wyrok NSA z dnia 3 września 2014 r. sygn. akt I OSK 1396/14, wyrok NSA z dnia 7 sierpnia 2013 r., wyrok NSA z dnia 3 września 2014 r. sygn. akt I OSK 1396/14, wyrok NSA z dnia 24 lipca 2001 sygn. akt 444/01, wyrok NSA z dnia 7 sierpnia 2013 r., sygn. akt I OSK 517/13, orzeczenia.nsa.gov.pl). Także prowadzenie działalności gospodarczej bez odprowadzania składek na ubezpieczenie społeczne nie może być uznane za szczególną okoliczność, o której mowa w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach. Organ w sprawie tej wziął pod uwagę istotne okoliczności sprawy. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ nie przywołał okoliczności faktycznych dotyczących sytuacji materialnej, jednakże powyższe nie stanowi uchybienia, które miałoby jakikolwiek wpływ na wynik sprawy, wobec niespełnienia przesłanki szczególnych okoliczności, które uniemożliwiły wypracowanie świadczenia w trybie ustawowym. Powoływane w skardze okoliczności nie mogą stanowić samoistnej podstawy do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Organ w sprawie tej nie kwestionował obecnej niezdolności do pracy skarżącej związanej z osiągnięciem wieku emerytalnego ani sytuacji materialnej, jednakże pojęcie szczególnych okoliczności, o których mowa w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS odnoszone musi być do okoliczności, które uniemożliwiły wypracowanie świadczenia w trybie zwykłym. Ocena dokonana przez organ w tym zakresie nie była dowolna i zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 w zw. z art. 119 pkt 2 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), orzekł jak w wyroku.