III FSK 289/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Wojciech Stachurski (sprawozdawca), Sędzia NSA Anna Dalkowska, Sędzia WSA (del.) Paweł Dąbek, po rozpoznaniu w dniu 14 czerwca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej J. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 30 listopada 2021 r. sygn. akt I SA/Ke 516/21 w sprawie ze skargi J. K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach z dnia 22 października 2020 r. nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2018 r. oddala skargę kasacyjną. 1. Wyrok sądu pierwszej instancji. Wyrokiem z 30 listopada 2021 r., I SA/Ke 516/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach oddalił skargę J. K. (dalej jako: "skarżący") na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach z dnia 22 października 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania w sprawie dotyczącej odmowy umorzenia zaległości w podatku od nieruchomości za 2018 r. Z uzasadnienia wyroku wynika, że skarżący uchybił terminowi do wniesienia odwołania od decyzji Wójta Gminy R. [...] z 20 lipca 2020 r., w której odmówiono skarżącemu umorzenia zaległości w podatku od nieruchomości za 2018 r. We wniosku o przywrócenie terminu do złożenia odwołania skarżący powołał się na zły stan zdrowia w dniu odbioru decyzji, który miał ostatecznie spowodować przyjęcie nieprawidłowego terminu do wniesienia odwołania. Wskazał także na problemy w prowadzonej przez niego firmie. Organ odmówił przywrócenia uchybionego terminu, a sąd pierwszej instancji uznał, że rozstrzygnięcie to nie narusza prawa. Wyrok wraz z uzasadnieniem, a także inne powoływane w dalszej części orzeczenia sądów administracyjnych, są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (http://orzeczenia.nsa.gov.pl). 2. Skarga kasacyjna. Skargę kasacyjną od wyroku sądu pierwszej instancji złożył skarżący reprezentowany przez pełnomocnika wyznaczonego z urzędu. Zaskarżając wyrok w całości, autor skargi kasacyjnej zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj.: I. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm., dalej jako: "p.p.s.a.") w zw. z art. 120, a także art. 122, art. 187 § 1, art. 191 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2021 r. poz. 1540 z późn. zm., dalej jako "o.p."), poprzez błędną ocenę sądu pierwszej instancji, wyrażającą się w przyjęciu, że organ administracji publicznej nie naruszył ww. przepisów, nie przeprowadzając postępowania wyjaśniającego w zakresie sytuacji osobistej i zdrowotnej skarżącego oraz wpływu tychże okoliczności na wydaną decyzję, a także przyczyn uchybienia terminowi do wniesienia odwołania od decyzji Wójta w ustawowym terminie 14 dni; II. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 162 § 1 i 2 o.p., przez jego błędne zastosowanie i uznanie że strona skarżąca dopuściła się niedbalstwa, a także nie uprawdopodobniła braku winy w spowodowaniu uchybienia terminu, podczas gdy właściwa i zgodna z zasadami doświadczenia życiowego ocena dokumentów zgromadzonych w sprawie i wynikającego z nich stanu faktycznego, dokonana łącznie z analizą argumentacji zawartej we wniosku o przywrócenie terminu, prowadzi do wniosku, iż strona skarżąca sprostała wymogowi wykazania ww. przesłanki. W oparciu o powyższe zarzuty, strona skarżąca wniosła o: uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Kielcach; ewentualnie o zmianę zaskarżonego wyroku i przywrócenie skarżącemu terminu do wniesienia odwołania od decyzji Wójta Gminy R. [...] z 20 lipca 2020 r.; zasądzenie na rzecz skarżącego od organu administracji publicznej kosztów postępowania według norm przepisanych; zasądzenie na rzecz Adwokat M. P. od Skarbu Państwa wynagrodzenia za nieopłaconą pomoc prawną udzieloną Skarżącemu z urzędu w przedmiotowym postępowaniu według norm prawem przepisanych, oświadczając że dotychczas koszty te nie zostały one uiszczone w całości ani w żadnej części. Jednocześnie autor skargi oświadczył, że skarżący zrzeka się rozprawy przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Organ nie złożył odpowiedzi na skargę kasacyjną. Skarga kasacyjna została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 p.p.s.a. 3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy zauważyć, że zgodnie z art. 162 § 1 o.p. w razie uchybienia terminu, podlega on przywróceniu na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Przywrócenie uchybionego terminu polega na usunięciu niekorzystnych skutków procesowych, jakie powstają w następstwie niezawinionego przez stronę (bądź uczestnika postępowania), niedochowania terminu wyznaczonego do podjęcia czynności procesowej. W następstwie przywrócenia terminu uznaje się, że czynność procesowa, której strona pierwotnie nie dokonała w terminie wyznaczonym przepisami prawa, wywołuje te same skutki, które powstają w przypadku dochowania terminu (zob. wyrok NSA z 11 grudnia 2018 r., I FSK 285/17, CBOSA). W art. 162 § 2 o.p. ustawodawca wskazał, że podanie o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi. Jednocześnie z wniesieniem podania należy dopełnić czynności, dla której był określony termin. Z przytoczonych regulacji wynika zatem, że dla przywrócenia terminu konieczne jest kumulatywne spełnienie trzech przesłanek, tj.: 1) złożenie przez zainteresowanego wniosku o przywrócenie terminu w określonym terminie, 2) uprawdopodobnienie braku winy wnioskującego w uchybieniu terminu oraz 3) dokonanie czynności, dla której termin jest przewidziany. W tej sprawie sporna jest przesłanka uprawdopodobnienia braku winy skarżącego w uchybieniu terminowi. W tym zakresie argumentacja skargi kasacyjnej opiera się wyłącznie na twierdzeniu, że w dniu odbioru przesyłki skarżący odczuwał złe samopoczucie oraz stres i przemęczenie, związane z prowadzoną przez niego działalnością gospodarczą, których wynikiem było błędne przyjęcie daty doręczenia przesyłki, a w konsekwencji uchybienie terminowi. Naczelny Sąd Administracyjny zgadza się co do zasady z poglądem prezentowanym przez autora skargi kasacyjnej, że z art. 162 § 1 o.p. płynie obowiązek uprawdopodobnienia przez wnioskodawcę, a nie udowodnienia, braku winy w niedochowaniu terminu. W judykaturze wskazuje się, że udowodnienie czyni istnienie pewnego faktu pewnym, natomiast uprawdopodobnienie - tylko prawdopodobnym. Udowodnienie służy celowi przekonania organu orzekającego o prawidłowości pewnego twierdzenia, uprawdopodobnienie służy celowi wywołania ufności, że pewne twierdzenie odpowiada prawdzie. Uprawdopodobnienie jest czynnością procesową stwarzającą mniejszy lub większy stopień przekonania o prawdopodobieństwie jakiegoś faktu. Strona powinna zatem uprawdopodobnić, że mimo zachowania należnej staranności nie mogła dokonać czynności w terminie z powodu istnienia przeszkody od niej niezależnej, trudnej w danych warunkach do przezwyciężenia. Przeszkoda ta musi istnieć przez cały czas biegu terminu przepisanego dla dokonania danej czynności (por. wyroki NSA np.: z 24 września 2015 r., I GSK 124/14; z 12 lipca 2017 r., II GSK 3163/15). Co jednak istotne, to na stronie spoczywa ciężar uprawdopodobnienia braku winy w niedochowaniu terminu. Organ nie ma obowiązku dociekać przyczyn spóźnienia strony, a jedynie ocenić przedstawione przez stronę okoliczności w świetle przesłanek z art. 162 § 1 o.p. Organ nie jest więc zobowiązany w świetle powołanych przepisów do podejmowania czynności zmierzających do zebrania dowodów na okoliczności uprawdopodobnienia, że uchybienie terminu nastąpiło bez winy strony (zob. wyroki NSA: z 13 czerwca 2002 r., V SA 2320/01, Lex nr 109300; z 12 kwietnia 2022 r., II FSK 54/22). Samo więc przywołanie okoliczności mających świadczyć o tym, że skarżący nie ponosi winy w niedochowaniu terminu do złożenia odwołania, nie może stanowić o ich uprawdopodobnieniu. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego zarówno organ, jak i sąd pierwszej instancji, słusznie doszły do przekonania, że skarżący nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminowi. Powoływana argumentacja dotycząca niedyspozycji skarżącego, związanej ze słabym samopoczuciem oraz stresem, nie znalazła swojego potwierdzenia np. w dokumentacji medycznej, takiej jak zaświadczenie lekarskie, zwolnienie chorobowe czy jakichkolwiek innych dowodach mogących świadczyć o jego stanie zdrowotnym fizycznym lub psychicznym. Zauważyć przy tym należy, że nie każda choroba stanowi przesłankę uprawdopodobniającą brak winy w uchybieniu terminu. Może to być tylko taka choroba, która uniemożliwia dochowanie terminu i tylko w sytuacji, gdy nie istniała możliwość skorzystania np. z pomocy domowników lub innych osób w jej dokonaniu (por. wyrok NSA z 12 grudnia 2019 r., I FSK 1653/17). Przy ocenie, czy choroba stanowi okoliczność uprawdopodobniającą brak winy w uchybieniu terminowi, organ podatkowy, uwzględniając zasady logiki i doświadczenia życiowego, ocenia, czy rodzaj i charakter choroby uniemożliwiały podjęcie działań w stosownym do tego momencie przez osobę składającą wniosek o przywrócenie terminu (zob. P. Pietrasz, komentarz do art. 162 o.p. [w:] L. Etel (red.), Ordynacja podatkowa. Komentarz. Tom II. Procedury podatkowe. Art. 120-344, Warszawa 2022). Rację ma oczywiście autor skargi kasacyjnej, że to w gestii adresata przesyłki pozostaje decyzja o tym, w którym z zakreślonych 14 dni odbierze korespondencję, jak też w którym z 14 dni rzeczywiście wniesie odwołanie. Planowanie przez stronę podjęcia czynności w ostatnim dniu terminu nie jest naganne i nie świadczy o braku staranności, a niemożliwa do usunięcia przeszkoda, występująca nawet w ostatnim dniu terminu, może usprawiedliwiać uchybienie. Cały termin jest do dyspozycji strony i to ona wybiera dzień podjęcia czynności. Twierdzenia te pozostają jednak bez wpływu na ocenę sytuacji skarżącego. Nawet bowiem, jeśli ostatniego dnia terminu do wniesienia środka odwoławczego faktycznie zaistniała przeszkoda uniemożliwiająca dochowanie terminu, to skarżący w niniejszej sprawie tego nie uprawdopodobnił. Tym samym słusznie sąd pierwszej instancji stanął na stanowisku, że swoista bierność skarżącego nosiła w tym wypadku znamiona niedbalstwa. Z tych względów niezasadne są zarzuty naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 162 § 1 i 2 o.p., także art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 120 o.p., art. 122 o.p., art. 187 § 1 o.p. i art. 191 o.p. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej w myśl art. 184 p.p.s.a. Odnosząc się do wniosku pełnomocnika skarżącego o przyznanie wynagrodzenia za nieopłaconą pomoc prawną udzieloną skarżącemu, należy wyjaśnić, że wniosek o przyznanie prawa pomocy oraz wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej składa się do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego (art. 254 § 1 p.p.s.a.). SWSA (del.) Paweł Dąbek SNSA Wojciech Stachurski SNSA Anna Dalkowska