III OZ 1216/21

PostanowienieNaczelny Sąd Administracyjny2021-12-09

Skład orzekający: Zbigniew Ślusarczyk

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy okoliczności związane z wypowiedzią jednego sędziego podczas narady w innej sprawie, a także milcząca aprobata tej wypowiedzi przez innych sędziów, mogą stanowić uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności tych sędziów w innej, powiązanej faktycznie sprawie, uzasadniającą ich wyłączenie od orzekania?
Ratio decidendi
Zażalenie na postanowienie o odmowie wyłączenia sędziów od orzekania zasługuje na uwzględnienie w części, gdy istnieją uzasadnione wątpliwości co do bezstronności sędziego, które mogą wynikać nie tylko z bezpośredniego zaangażowania w sprawę, ale także z okoliczności stwarzających pozory braku obiektywizmu, nawet jeśli nie miały one bezpośredniego wpływu na treść rozstrzygnięcia. W szczególności, negatywna wypowiedź jednego sędziego skierowana przeciwko stronie, której nie zaprzeczyli inni sędziowie obecni na naradzie, może uzasadniać wątpliwości co do bezstronności tych sędziów w innej, faktycznie powiązanej sprawie, w celu zapewnienia społecznego zaufania do sądów.
Stan faktyczny
Stowarzyszenie E. w B. wniosło o wyłączenie sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie od orzekania w sprawie ze skargi na bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie w przedmiocie udzielenia informacji o środowisku. Stowarzyszenie powołało się na wcześniejsze orzeczenia NSA dotyczące wyłączenia sędziego oraz na okoliczności związane z wypowiedziami sędziów podczas narady w innej sprawie, a także na sposób udzielenia odpowiedzi na wniosek o informację publiczną przez Prezesa WSA. WSA w Olsztynie oddalił wniosek o wyłączenie sędziów. Stowarzyszenie złożyło zażalenie, zarzucając nierozpatrzenie wniosku merytorycznie.
Rozstrzygnięcie
Uchylono zaskarżone postanowienie i wyłączono sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie Katarzynę Matczak, Ewę Osipuk, Piotra Chybickiego i Bogusława Jażdżyka od orzekania w sprawie o sygn. akt II SAB/Ol 88/21. Oddalono zażalenie w pozostałym zakresie.

Pełny tekst orzeczenia

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk po rozpoznaniu w dniu 9 grudnia 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Stowarzyszenia E. w B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 6 października 2021 r. sygn. akt II SAB/Ol 88/21 oddalające wniosek o wyłączenie sędziów WSA: Renaty Kanteckiej, Katarzyny Matczak, Ewy Osipuk, Piotra Chybickiego, Bogusława Jażdżyka, Alicji Jaszczak-Sikory, Marzenny Glabas i Adama Matuszaka od orzekania w sprawie ze skargi Stowarzyszenia E. w B. na bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie w przedmiocie udzielenia informacji o środowisku postanawia: 1. uchylić zaskarżone postanowienie i wyłączyć sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie Katarzynę Matczak, Ewę Osipuk, Piotra Chybickiego i Bogusława Jażdżyka od orzekania w sprawie o sygn. akt II SAB/Ol 88/21. 2. oddalić zażalenie w pozostałym zakresie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie postanowieniem z 6 października 2021 r. sygn. akt II SAB/Ol 88/21 w sprawie ze skargi Stowarzyszenia E. w B. na bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie w przedmiocie udzielenia informacji o środowisku, na podstawie art. 22 § 1 i § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) dalej zwanej "p.p.s.a." oddalił wniosek o wyłączenie sędziów WSA: Renaty Kanteckiej, Katarzyny Matczak, Ewy Osipuk, Piotra Chybickiego, Bogusława Jażdżyka, Alicji Jaszczak-Sikory, Marzenny Glabas i Adama Matuszaka. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że skarżące Stowarzyszenie E. w B., dalej zwane "Stowarzyszeniem" wniosło o wyłączenie wskazanych powyżej sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie od rozpoznawania sprawy ze skargi na bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie w przedmiocie udzielenia informacji o środowisku. Stowarzyszenie powołało się na uzasadnienie postanowienia NSA z 9 lipca 2021 r. sygn. akt III OZ 408/21, uchylające postanowienie WSA w Olsztynie i wyłączające sędzię WSA w Olsztynie Ewę Osipuk od orzekania w sprawie o sygn. akt II SA/Ol 424/20. Stowarzyszenie stwierdziło, że sytuacja dotycząca ww. postępowania wywołuje w nim wątpliwości co do bezstronności sędziów WSA, którzy byli obecni podczas narady w ww. sprawie: Katarzyny Matczak, Ewy Osipuk, Piotra Chybickiego i Bogusława Jażdżyka. W odniesieniu do sędziów Alicji Jaszczak – Sikory, Marzenny Glabas i Adama Matuszaka, Stowarzyszenie wskazało, że sędziowie ci wydali postanowienia w sprawie wyłączenia sędzi Ewy Ospiuk sprzecznie z faktami podanymi w audycji TVP [...] z [...] r. i niezgodnie z art. 137 p.p.s.a., co miało być potwierdzone przez NSA w powoływanym postanowieniu. Natomiast w odniesieniu do Prezes WSA w Olsztynie Renaty Kanteckiej Stowarzyszenie podniosło wątpliwości na kanwie treści odpowiedzi udzielonej przez Prezes WSA na wniosek o udzielenie informacji publicznej. Oddalając powyższy wniosek, WSA w Olsztynie w odniesieniu do pierwszej grupy sędziów: Katarzyny Matczak, Ewy Osipuk, Piotra Chybickiego i Bogusława Jażdżyka wskazał, że przedmiot niniejszego postępowania jest inny niż w sprawie II SA/Ol 424/20. Stronami postępowania pod sygn. akt II SAB/Ol 49/21 jest tylko Stowarzyszenie i SKO w Olsztynie. Sąd podkreślił, że Stowarzyszenie nie może oczekiwać wyłączenia wskazanych sędziów w każdej sprawie z jego udziałem, niezależnie od jej przedmiotu. Odnosząc się do wniosku o wyłączenie drugiej grupy sędziów: Alicji Jaszczak-Sikory, Marzenny Glabas i Adama Matuszaka WSA w Olsztynie podkreślił, że ocena strony co do trafności orzeczenia podjętego z udziałem sędziego nie stanowi przesłanki wyłączenia sędziego. Stowarzyszenie w sposób nieuprawniony kwestionuje trafność rozstrzygnięcia Sądu podjętego w powyższym składzie, które to rozstrzygnięcie może być kwestionowane tylko w drodze właściwego środka zaskarżenia. W zakresie wniosku o wyłączenie Prezes WSA Renaty Kanteckiej Sąd wskazał, iż niezadowolenie Stowarzyszenia z treści odpowiedzi udzielonej na wniosek o udostępnienie informacji publicznej, oraz udzielenie odpowiedzi z kilkudniowym opóźnieniem, nie wskazuje na brak obiektywizmu sędziego w rozpoznawanej sprawie. Zażalenie na powyższe postanowienie złożyło Stowarzyszenie E. w B., wnosząc o jego zmianę i wyłączenie wskazanych sędziów, ewentualnie o jego uchylenie i przekazanie wniosku do ponownego rozpoznania WSA w Olsztynie. Stowarzyszenie wniosło także o orzeczenie o kosztach postępowania zażaleniowego według norm prawem przepisanych. Stowarzyszenie zarzuciło naruszenie art. 22 p.p.s.a. poprzez nierozpatrzenie merytoryczne (co do istoty) wniosku o wyłączenie sędziów. W uzasadnieniu zażalenia wskazano, że wniosek był podyktowany trzema sprawami. W odniesieniu do pierwszej grupy sędziów – sposobem ich zachowania w czasie narady 20 listopada 2018 r. w sprawie II SA/Ol 615/18. W tym zakresie podano, że postanowieniem w sprawie III OZ 408/21 NSA wskazał, że "orzekanie przez sędziego WSA w Olsztynie E. O. w sprawie, w której skarżącym jest Stowarzyszenie [...] w [...], nie musi, ale może wywołać w odbiorze zewnętrznym (społecznym) przeświadczenie ojej kierunkowym nastawieniu do strony procesowej". Sytuacja ta powoduje wątpliwości co do bezstronności sędziów, którzy byli obecni w czasie narady w sprawie II SA/Ol 615/18. W odniesieniu do drugiej grupy – zdaniem żalącego Stowarzyszenia wniosek jest uzasadniony sposobem analizy materiału dowodowego oraz zaleceń NSA. Sędziowie ci byli w składzie orzekającym Sądu, który wydał "postanowienia w sprzeczności z faktami i wbrew obowiązującemu prawu (niestwierdzenie wbrew powszechnie znanej audycji TVP [...] z [...], z której wynika, że osoba spoza składu sędziowskiego była w sali, w której odbywała się narada dotycząca sprawy II SA/OL 615/18, podczas spisywania sentencji wyroku, a więc podczas narady". W odniesieniu do Prezesa WSA – wniosek umotywowano sprzecznością udzielonej odpowiedzi na wniosek o udostępnienie informacji publicznej sprzecznej z faktami, wątpliwościami co do wykonywania przepisów rozporządzenia – Regulamin wewnętrznego urzędowania WSA oraz brakiem wniosku do Rzecznika Dyscyplinarnego NSA. Zdaniem Stowarzyszenia udzielona odpowiedź w zakresie stwierdzenia, że Prezes nie posiada informacji kto wypowiedział słowa "ten C... to jakaś atrapa. Stowarzyszenie go wystawiło. Miejska Atrapa. Stowarzyszenie się zrzuciło, a jego wystawiło, żeby świecił peruką" była sprzeczna z ustaleniami NSA w sprawie III OZ 408/21, który wskazał, że "niezaprzeczalnym jest, że z ust sędziego B. J. padła negatywna wypowiedź demonstrująca jednoznacznie nieprzychylne nastawienie do jednej ze stron postępowania. Sędzia E. O. była sprawozdawcą w tej sprawie. Jak ustalono w sprawie nie zanegowała ona, podobnie jak pozostałe osoby obecne na sali sądowej, negatywnej wypowiedzi sędziego J. na temat Stowarzyszenia". Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie w części. Instytucja wyłączenia sędziego od orzekania w sprawie regulowana jest przepisami rozdziału 5 działu I ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Przepis art. 18 § 1 p.p.s.a. zawiera zamknięty katalog przesłanek, dla których wyłączenie sędziego winno nastąpić z urzędu, zaś wyłączenie dokonywane na wniosek strony uregulowane jest w art. 19 p.p.s.a. Zgodnie z drugim z powołanych przepisów, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. W orzecznictwie słusznie wskazuje się, że przepis ten dzięki ogólnemu sformułowaniu, zapewnia odpowiednią elastyczność decydowania o wyłączeniu sędziego. Z założenia ma on eliminować te sytuacje, które nie zostały objęte zakresem zastosowania art. 18 § 1 p.p.s.a. Tak więc zgodnie z przyjętą w procedurze sądowoadministracyjnej koncepcją, do katalogu przesłanek względnych wyłączenia sędziego należą przesłanki wynikające z konkretnych okoliczności danego postępowania, podlegające właśnie z tego względu elastycznej ocenie, która może prowadzić do stwierdzenia, że występują podstawy wyłączenia sędziego, z uwagi na zagrożenie bezstronności i obiektywizmu orzekania. Jednocześnie wyłączenie na podstawie tego przepisu powinno odwoływać się do zobiektywizowanych przesłanek, tak aby wątpliwość co do bezstronności sędziego mogła zostać uznana za mającą realne podstawy. Nie wystarcza do zastosowania wskazanego przepisu występowanie u strony podejrzenia, co do braku bezstronności sędziego, czy subiektywne przekonanie strony, co do negatywnego nastawienia sędziego do strony (szerzej zob.: wyrok NSA z 11 stycznia 2018 r. sygn. akt II OSK 538/17, LEX nr 2508334 oraz postanowienie NSA z 28 stycznia 2015 r. sygn. akt II OZ 40/15, LEX nr 1640591). W świetle judykatury wniosek o wyłączenie sędziego może być uzasadniony nie tylko wówczas, gdy sędzia może nie być bezstronny, ale także we wszelkich sytuacjach, "które mogłyby prowadzić do powstania, o ile nie u samej strony (na co wskazuje orzecznictwo), to co najmniej u obiektywnego, zewnętrznego obserwatora uzasadnionych wątpliwości co do bezstronności sędziego" (wyrok TK z 13 grudnia .2005 r. sygn. akt SK 53/04, OTK-A 2005, nr 11, poz. 134). Za Naczelnym Sądem Administracyjnym powtórzyć także należy, że celem instytucji wyłączenia sędziego jest realizacja konstytucyjnego prawa jednostki do rozpatrzenia sprawy przez niezawisły i bezstronny sąd (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). Bezstronność sądu jest też elementem prawa do przeprowadzenia rzetelnego postępowania sądowego w rozumieniu art. 6 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności sporządzonej w Rzymie 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r. nr 61, poz. 284 ze zm.) - dalej: "Konwencja o Ochronie Praw Człowieka" oraz art. 14 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych otwartego do podpisu w Nowym Jorku 19 grudnia 1966 r. (Dz. U. z 1977 r. nr 38, poz. 167). Orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka - dalej: "ETPCz" i Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, na gruncie art. 6 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka, wyraźnie wskazuje na konieczność unikania sytuacji stwarzających jakiekolwiek wątpliwości, co do bezstronności sędziego. W swoich orzeczeniach dotyczących bezstronności sądu ETPCz przyjmuje tzw. zasadę domniemania bezstronności i stosuje bardzo rygorystyczne kryteria, które mogłyby doprowadzić do podważenia tego domniemania. Naruszenie tego przepisu w kontekście podejmowania przez tego samego sędziego czynności na różnych etapach określonego postępowania ETPCz rozpatruje kazuistycznie, z uwzględnieniem okoliczności konkretnej sprawy. W wyroku z 9 lutego 2012 r. 42856 Kinskẏ v. Czechy (LEX nr 1107708) ETPCz stwierdził, że: "Istnienie bezstronności dla celów art. 6 ust. 1 Konwencji musi zostać rozstrzygnięte zgodnie z kryterium subiektywnym, to jest na podstawie osobistych przekonań konkretnego sędziego w danej sprawie, a także zgodnie z kryterium obiektywnym, to jest po dokonaniu oceny, czy dany sąd dawał gwarancje wystarczające, by wykluczyć wszelkie uprawnione wątpliwości w tej mierze. (...) Co do kryterium obiektywnego, należy rozstrzygnąć, czy oprócz zachowania sędziów, istnieją podlegające ocenie okoliczności faktyczne, które mogą rodzić wątpliwości co do ich bezstronności. Oznacza to, że przy rozstrzyganiu w przedmiocie zaistnienia w danej sprawie uprawnionego powodu ku temu, by obawiać się, iż danemu sędziemu lub organowi sprawującemu funkcję składu orzekającego brakuje bezstronności, stanowisko zainteresowanej osoby jest ważne, lecz nie jest rozstrzygające. Rozstrzygającym jest to, czy można uznać taką obawę za obiektywnie uzasadnioną. W tej mierze nawet pozory mogą mieć pewne znaczenie lub, innymi słowy, sprawiedliwości nie tylko musi stać się zadość, musi być ona także widoczna. Stawką jest tutaj zaufanie, które sądy w demokratycznym społeczeństwie muszą wzbudzać w społeczeństwie" (zob. też wyrok ETPCz z 21 grudnia 2010 r. 27225/05 Gajewski v. Polska, LEX nr 675691; wyrok Trybunału Sprawiedliwości UE z 1 lipca 2008 r. C-341/06 P. Chronopost S.A. i La Poste v. Union Française de L'Express (UFEX) i inni, LEX nr 410025; A. Hauser, Prawo jednostki do sądu europejskiego, C. H. Beck Warszawa 2017 r., s. 58-62) – por. postanowienie NSA z 9 lipca 2021 r. sygn. akt III OZ 408/21, LEX nr 3195872. Odnosząc powyższe rozważania do okoliczności rozpoznawanej sprawy, w pierwszej kolejności przypomnieć należy że wniosek o wyłączenie sędziów WSA w Olsztynie został złożony w sprawie ze skargi Stowarzyszenia E. w B. na bezczynność SKO w Olsztynie w przedmiocie udzielenia informacji o środowisku. Wniosek Stowarzyszenia o udzielenie informacji związany był z wydaną przez SKO w Olsztynie decyzją SKO.60.55.2017 z 12 września 2017 r. w sprawie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji wydanej przez Burmistrza B. nr 40/16 o środowiskowych uwarunkowaniach [...] z 30 grudnia 2016 r. Wnioskodawca domagał się odpowiedzi na pytania powiązane z inwestycją objętą powyższymi decyzjami, w tym m.in. wnosił o informację ile będzie magazynowanych substancji niebezpiecznych, jakie będą to substancje i czy zakład kwalifikuje się do zakładów o zwiększonym lub dużym ryzyku awarii przemysłowych. Należy zauważyć, że cytowanym powyżej postanowieniem NSA w sprawie III OZ 408/21 wyłączył od orzekania w sprawie o sygn. akt II SA/Ol 424/20 sędziego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie Ewę Osipuk. Skarżące Stowarzyszenie było uczestnikiem powyższego postępowania sądowoadministracyjnego. Przedmiotem ww. sprawy była decyzja SKO w Olsztynie z 27 marca 2020 r. nr SKO.60.79.2019 w przedmiocie pozwolenia zintegrowanego. Przedmioty obu spraw pozostają zatem odmienne. Niemniej wskazać trzeba, że wbrew stanowisku WSA w Olsztynie okoliczność ta nie może mieć przesądzającego znaczenia pod kątem oceny niniejszego wniosku. Obie sprawy dotyczą – z perspektywy zewnętrznego obserwatora – tej samej inwestycji w postaci instalacji do produkcji płyt drewnopochodnych. Interpretację tę potwierdził już NSA w postanowieniu z 9 grudnia 2020 r. sygn. akt II OZ 1061/20 w sprawie dotyczącej pozwolenia zintegrowanego dla ww. inwestycji, uznając że pod kątem wniosku o wyłączenie sędziego w tej sprawie istotne mogą być okoliczności sprawy ze skargi na uchwałę Rady Miejskiej w B. z 16 sierpnia 2016 r. nr XXV/161/16 w sprawie uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego terenów zabudowy przemysłowej w obrębie nr 1 miasta B. oraz w obrębie B. K., na którym to terenie znajduje się wskazana instalacja. Niniejsza sprawa dotyczy dostępu do informacji o środowisku, nie jest zatem powiązana prawnie z opisaną powyżej inwestycją. Jednakże fakt, iż skarżące Stowarzyszenie przedmiotem wniosku o udostępnienie informacji publicznej uczyniło kwestie związane z tą inwestycją, jest okolicznością podlegającą ocenie w kontekście społecznego odbioru wątpliwości co do bezstronności sędziego. Reasumując, ustalenia poczynione w sprawie III OZ 408/21 mogą być relewantne także w sprawie rozpatrywanej obecnie. Przypomnieć zatem należy, że postanowieniem z 9 lipca 2021 r. NSA wyłączył od orzekania w sprawie sędziego WSA w Olsztynie Ewę Osipuk. W uzasadnieniu powyższego orzeczenia NSA wskazał, że pomiędzy zamknięcie przewodu a ogłoszeniem wyroku w sprawie II SA/Ol 615/18 sędzia Bogusław Jażdżyk, nie będący członkiem składu orzekającego w ww. sprawie, wszedł na salę sądową. Podano, że "[r]ównież niezaprzeczalnym jest, że z ust sędziego Bogusława Jażdżyka padła negatywna wypowiedź demonstrująca jednoznacznie nieprzychylne nastawienie do jednej ze stron postępowania. Sędzia Ewa Osipuk była sprawozdawcą w tej sprawie. Jak ustalono w sprawie nie zanegowała ona, podobnie jak pozostałe osoby obecne na sali sądowej, negatywnej wypowiedzi sędziego Jażdżyka na temat Stowarzyszenia E. w B., co, jak słusznie wskazano w zażaleniach, mogło być odebrane jako jej milcząca aprobata przez członków składu orzekającego, tym bardziej, że w sprawie zapadł wyrok oddalający skargę". Dalej Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż "orzekanie przez sędziego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie Ewę Osipuk w sprawie, w której skarżącym jest Stowarzyszenie E. w B., nie musi, ale może wywołać w odbiorze zewnętrznym (społecznym) przeświadczenie o jej kierunkowym nastawieniu do strony procesowej". W świetle powyższych stwierdzeń, w pierwszej kolejności uzasadnione jest wyłączenie od orzekania w sprawie sędziego WSA w Olsztynie Bogusława Jażdżyka. Podkreślenia wymaga, że Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym nie ocenia autentyczności powyżej cytowanej wypowiedzi. Jednakże sam fakt jej podania w orzeczeniu sądu może uzasadniać wątpliwość strony co do bezstronności sędziego, nakazując jego wyłączenie w sprawie powiązanej i eliminację wszelkich wątpliwości społecznych co do braku bezstronności i obiektywizmu. Skoro w sprawie III OZ 408/21 przesądzono, że okoliczności sprawy mogły wywołać w odbiorze zewnętrznym wrażenie o kierunkowym nastawieniu sędziego do Stowarzyszenia, w związku z podaną negatywną wypowiedzią co do strony postępowania i innego podmiotu, to już sama troska o odbiór społeczny niezawisłości sędziowskiej nakazuje przyjąć podstawy do wyłączenia sędziego WSA w Olsztynie Bogusława Jażdżyka. Dodać należy, że co do zasady słusznie wskazano w zaskarżonym postanowieniu, iż Stowarzyszenie nie może oczekiwać, że w każdej sprawie toczącej się przed WSA w Olsztynie w przyszłości, w której byłoby stroną skarżącą lub uczestnikiem, opisane w postanowieniu NSA o sygn. akt III OZ 408/21 zdarzenie będzie stanowiło podstawę wyłączenia sędziów, którzy uczestniczyli w naradzie czy też sędziego B. Jażdżyka. Zdarzenie to może o tyle stanowić podstawę wyłączenia ww. sędziów, o ile przedmiot postępowania pozostaje w związku z przedmiotem postępowania w sprawie III OZ 408/21. NSA w składzie orzekającym uznaje, że ów związek może mieć charakter nie tylko prawny, ale i społeczny, co uzasadnione jest w świetle konstytucyjnych podstaw wyłączenia sędziego. Skoro celem wyłączenia na podstawie art. 19 p.p.s.a. jest wzbudzanie zaufania społeczeństwa do sądów, to związek spraw o charakterze powiązania faktycznego może stanowić podstawę wyłączenia sędziego. Ostatecznie o zaistnieniu przesłanki wyłączenia sędziego w trybie art. 19 p.p.s.a. decyduje uzasadniona wątpliwość strony co do bezstronności sędziego. Wątpliwość ta może powstać także na gruncie faktycznego, a nie tylko prawnego, powiązania obu spraw. Związek taki w rozpatrywanej sprawie ma miejsce, z uwagi na treść pytań skierowanych przez Stowarzyszenie do SKO w Olsztynie. Powyższe rozważania można odnieść także do pozostałych sędziów w ramach pierwszej grupy, tj. sędziów WSA w Olsztynie Ewy Osipuk, Katarzyny Matczak i Piotra Chybickiego. Sędziowie ci nie zanegowali negatywnej wypowiedzi sędziego Jażdżyka na temat Stowarzyszenia E. w B. Okoliczność ta, jak wskazał NSA w sprawie III OZ 408/21, mogła zostać odebrana jako milcząca aprobata powyższej wypowiedzi. Tym samym uznać należy, że zaistniała w sprawie wątpliwość skarżącego Stowarzyszenia co do bezstronności wskazanych powyżej sędziów, ma charakter uzasadniony w rozumieniu art. 19 p.p.s.a. Ponownie podkreślenia wymaga, że zgodnie z powyższym przepisem warunkiem wyłączenie sędziego od orzekania nie jest jego bezstronność, a uzasadniona wątpliwość strony co do bezstronności sędziego. Wątpliwość ta może powstać na skutek różnych okoliczności, w tym także określonej postawy sędziego w odniesieniu do strony postępowania w trakcie rozpoznawania sprawy. Zdaniem NSA uzasadniona jest zatem wątpliwość skarżącego Stowarzyszenia co do bezstronności sędziów Ewy Osipuk, Katarzyny Matczak i Piotra Chybickiego, skoro milczenie tych sędziów mogło zostać uznane za akceptację negatywnej wobec Stowarzyszenia wypowiedzi. Nie ma przy tym znaczenia, czy powyższe zdarzenie, zaistniałe podczas rozpoznawania sprawy o sygn. akt II SA/Ol 615/18, mogło mieć wpływ na treść zapadłego rozstrzygnięcia. Przejawem bezstronności sędziego jest także odpowiednie zachowanie wobec stron postępowania i ich równe traktowanie. Mówiąc inaczej, jak słusznie ujął to NSA w postanowieniu w sprawie o sygn. akt III OZ 408/21, sędzia nie tylko musi mieć własne poczucie bezstronności, lecz jest także zobowiązany do takiego postępowania i zachowań, które zapewniają przekonanie u innych o jego bezstronności. Postępowanie sędziego, stwarzające choćby pozory braku bezstronności i obiektywizmu, godzi w społeczny odbiór sędziego jako bezstronnego arbitra, który jest niezbędny dla prawidłowego sprawowania wymiaru sprawiedliwości. Reasumując, skoro sędziowie WSA w Olsztynie Ewa Osipuk, Katarzyna Matczak i Piotr Chybicki uczestniczyli w upublicznionym zdarzeniu, w którym padają negatywne stwierdzenia pod adresem Stowarzyszenia, to okoliczności te mogą wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego. Przechodząc do oceny zażalenia w zakresie drugiej grupy sędziów stwierdzić należy, że zażalenie jest w tej części bezzasadne. W tym zakresie Stowarzyszenie zmierza do wyłączenia sędziów WSA w Olsztynie Alicji Jaszczak – Sikory, Marzenny Glabas i Adama Matuszaka z uwagi na fakt, że sędziowie ci "wydali postanowienia w sprawie wyłączenia sędzi Ewy Ospiuk sprzecznie z faktami podanymi w audycji TVP [...] z [...] r. i niezgodnie z art. 137 p.p.s.a., co miało być potwierdzone przez NSA w powoływanym postanowieniu". Odnosząc się do tych twierdzeń, NSA w pełni podziela rozważania zawarte w zaskarżonym orzeczeniu, iż ocena strony co do trafności orzeczenia podjętego z udziałem danego sędziego nie stanowi przesłanki wyłączenia sędziego od rozpoznania sprawy, podobnie jak fakt, że sędzia, którego wyłączenia domaga się skarżący, był sprawozdawcą w innej sprawie z jego udziałem. W orzecznictwie prezentowany jest jednolity pogląd, zgodnie z którym o wyłączeniu sędziego nie może decydować subiektywne przekonanie strony o jego stronniczości i niesprawiedliwości. NSA w składzie orzekającym podziela stwierdzenie, iż sama podejrzliwość strony, brak zaufania do bezstronności sędziego, czy też przeświadczenie o prowadzeniu przez sędziego postępowania w sposób wadliwy i nieobiektywny, nie stanowią przesłanki uzasadniającej wyłączenie sędziego od orzekania w danej sprawie (zob. postanowienia NSA: z 15 marca 2016 r. sygn. akt I OZ 203/16, LEX nr 2003508, z 19 września 2014 r. sygn. akt I OZ 786/14, LEX nr 1529124, z 20 sierpnia 2014 r. sygn. akt I OZ 679/14, LEX nr 1501788, z 6 maja 2014 r. sygn. akt I OZ 336/14, LEX nr 1467273 i wyrok NSA z 23 stycznia 2020 r. sygn. akt II GSK 1053/19, LEX nr 2785459). Oceniając zażalenie w zakresie odmowy wyłączenia Prezes WSA w Olsztynie Renaty Kanteckiej podobnie uznać należy, że jest ono bezzasadne. Skarżące Stowarzyszenie nie uprawdopodobniło, aby treść odpowiedzi Prezes WSA na wniosek o udostępnienie informacji publicznej mogła wywołać jakiekolwiek wątpliwości co do bezstronności sędziego. Tak samo należy ocenić podany brak wniosku do Rzecznika Dyscyplinarnego NSA i wątpliwości co do wykonywania postanowień rozporządzenia – Regulamin wewnętrznego urzędowania WSA. Analiza wniosku o wyłączenie sędziego oraz zażalenia nakazuje uznać, że wniosek w odniesieniu do Prezes WSA w Olsztynie jest oparty tylko i wyłącznie na subiektywnym odczuciu Stowarzyszenia o nierzetelności odpowiedzi na wniosek o udzielenie informacji publicznej oraz pozostałych czynności pozostających w kompetencji Prezesa Sądu. Skarżące Stowarzyszenie nie wskazało zresztą, w jaki sposób czynności podejmowane poza obowiązkami orzeczniczymi przez Prezes WSA w Olsztynie miałyby świadczyć o braku sędziego podczas wykonywania przez niego czynności orzeczniczych. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 188 i art. 19 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny wyłączył od rozpoznania sprawy sędziego WSA w Olsztynie Katarzynę Matczak, Ewę Osipuk, Piotra Chybickiego i Bogusława Jażdżyka i na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. oddalił zażalenie w pozostałym zakresie. W zakresie wniosku o zasądzenie kosztów postępowania podnieść należy, że przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie przewidują możliwości orzeczenia co do zwrotu kosztów w postępowaniu zażaleniowym. Zgodnie bowiem z art. 209 p.p.s.a. o zwrocie kosztów sąd rozstrzyga w każdym orzeczeniu uwzględniającym skargę oraz w orzeczeniu, o którym mowa w art. 201, art. 203 i art. 204 p.p.s.a. Natomiast w niniejszej sprawie zostało rozpoznane zażalenie na postanowienie, a zatem Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o zwrocie kosztów postępowania zażaleniowego.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 15.07.2026. · Źródło