II OZ 247/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Tomasz Bąkowski po rozpoznaniu w dniu 11 maja 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia L.S., Z.S., J.B., K.P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 marca 2023 r., sygn. akt VII SA/Wa 1287/21 o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 31 stycznia 2022 r., sygn. akt VII SA/Wa 1287/21 w sprawie ze skargi G.B., K.B., L.S., Z.S., J.B., K.P. na uchwałę Rady Miejskiej K. z dnia [...] 2021 r. nr [...] w przedmiocie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 20 marca 2023 r., sygn. akt VII SA/Wa 1287/21, odmówił przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 31 stycznia 2022 r., sygn. akt VII SA/Wa 1287/21 w sprawie ze skargi G.B., K.B., L.S., Z.S., J.B., K.P. na uchwałę Rady Miejskiej K. z dnia [...] 2021 r. nr [...] w przedmiocie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. Postanowienie to zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. Prawomocnym postanowieniem z dnia 28 kwietnia 2022 r., sygn. akt VII SA/Wa 1287/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę kasacyjną L.S., Z.S., J.B. i K.P. od wyżej powołanego wyroku. Powodem odrzucenia skargi kasacyjnej było uchybienie terminu do jej wniesienia, spowodowane złożeniem osobiście skargi kasacyjnej w Naczelnym Sądzie Administracyjnym, a następnie przekazanie powyższej skargi kasacyjnej Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu przez sąd II instancji po upływie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Odpis postanowienia z dnia 28 kwietnia 2022 r. wraz z uzasadnieniem został doręczony pełnomocnikowi skarżących 4 maja 2022 r. W dniu 11 maja 2022 r. pełnomocnik skarżących złożył wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. W uzasadnieniu powyższego wniosku wskazano, że pełnomocnik skarżących dochował należytej staranności w dochowaniu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej i w dniu 29 marca 2022 r. przekazał osobie zajmującej się rozwożeniem korespondencji sądowej skargę kasacyjną z poleceniem, by jeszcze tego samego dnia pismo zostało złożone na biurze podawczym WSA. Brak specjalistycznej wiedzy tej osoby w połączeniu z niedopatrzeniem sprawił, że osoba ta złożyła środek odwoławczy na biurze podawczym NSA. Wytknięto ponadto, że błędów nie ustrzegli się również pracownicy NSA, gdyż przy przyjmowaniu skargi kasacyjnej powinni zauważyć, że Sąd ten nie jest właściwy do przyjęcia pisma. Ponadto już w dniu 30 marca 2022 r. sąd II instancji zdał sobie sprawę z tego, że przyjął niewłaściwe pismo, gdyż w tym dniu zostało przygotowane pismo przewodnie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że wniosek o przywrócenie terminu nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd wyjaśnił, że instytucja przywrócenia terminu ma charakter wyjątkowy i może znaleźć zastosowanie tylko wtedy, gdy wszystkie określone w nich przesłanki zostaną spełnione łącznie. Samo złożenie, we wskazanym terminie, wniosku przez skarżącego oraz dokonanie czynności, dla której zakreślono termin, nie jest wystarczające dla przywrócenia terminu do dokonania czynności procesowej, któremu skarżący uchybił. Niezbędne jest także uprawdopodobnienie przez wnioskodawcę, że nie ponosi on winy w niedochowaniu terminu. Dla takiej oceny konieczne jest nie tylko dokonanie analizy okoliczności podnoszonych przez stronę, lecz również całości okoliczności sprawy. Wzgląd na ocenę spełnienia przez stronę skarżącą tego ostatniego warunku decydował o nieuwzględnieniu złożonego wniosku. W ocenie Sądu, jakkolwiek bowiem pełnomocnik skarżących dokonał czynności, której terminowi uchybiono, to jednocześnie złożone wyjaśnienia nie wskazują, że do uchybienia terminu doszło bez winy strony skarżącej. Sąd podkreślił, że w przypadku, gdy strona jest zastępowana przez profesjonalnego pełnomocnika, to jego brak winy jest warunkiem przywrócenia terminu przez sąd. Za błędy i zaniechania pełnomocnika odpowiedzialność ponosi jego mocodawca. Istotne znaczenie przy ocenie miernika staranności wymaganego przy dokonywaniu czynności procesowych w niniejszej sprawie ma fakt, że skarżący, wnioskujący o przywrócenie terminu, reprezentowani są przez profesjonalnego pełnomocnika. Sąd uznał, że nie można przychylić się do twierdzenia, przedstawionego w rozpoznawanym wniosku, że skarżący uchybili terminowi wniesienia skargi kasacyjnej bez swojej winy. Według Sądu okoliczności, przedstawione we wniosku nie mogą wywrzeć skutku w postaci przywrócenia terminu stronie skarżącej do dokonania wnioskowanej czynności. Uwzględniając konieczność należytej staranności w dbaniu o interesy swojego mandanta, względy mieszczące się w sposobie zorganizowania pracy pełnomocnika oraz jego kancelarii, w tym w trybie i ustalonym wewnętrznie sposobie wnoszenia pism do sądów przez upoważnionych pracowników, jako takie ze względu na swoją naturę nie mogą uprawdopodabniać w wymagany sposób, że skarżący nie ponoszą winy w jego niedochowaniu. Sąd nie podzielił również argumentacji pełnomocnika skarżących, wskazującej na wadliwość działań pracowników biura podawczego Naczelnego Sądu Administracyjnego, którzy – jak przedstawiono – powinni dostrzec błąd osoby składającej skargę kasacyjną w niewłaściwym sądzie administracyjnym bądź przekazać ją szybciej sądowi I instancji, co uchroniłoby skarżących przed złożeniem skargi kasacyjnej po terminie. L.S., Z.S., J.B., K.P., reprezentowani przez profesjonalnego pełnomocnika, wnieśli zażalenie na powyższe postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, zaskarżając je w całości oraz wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia z uwagi, iż skarga kasacyjna z dnia 29 marca 2022 r. została przekazana przez Sąd I Instancji do rozpoznania Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, tym samym wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej z dnia 11 maja 2022 r. został uwzględniony. Postanowieniu zarzucono naruszenie: 1. art. 178 w zw. z art. 177 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r. poz. 259, dalej: "p.p.s.a.") przez jego niewłaściwą wykładnię i uznanie, że w przypadku omyłkowego wniesienia skargi kasacyjnej bezpośrednio do Naczelnego Sądu Administracyjnego datą jej złożenia jest data przekazania (nadania) przez Naczelny Sąd Administracyjny do właściwego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, co w okolicznościach niniejszej sprawy doprowadziło tutejszy Sąd do uznania, że skarżący uchybili terminowi trzydziestu dni na złożenie skargi kasacyjnej, podczas gdy brak jest podstaw do przyjęcia takiej wykładni przepisów prawa; 2. art. 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2021, poz. 137 ze zm., dalej: "p.u.s.a.") przez jego niezastosowanie, sprowadzające się do przyjęcia, że skarga kasacyjna nie została złożona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, podczas gdy w rozumieniu tego przepisu, sądami administracyjnymi są Naczelny Sąd Administracyjny oraz Wojewódzkie Sądy Administracyjne. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności należy podnieść, że zarzuty powołane w petitum zażalenia dotyczą w zasadzie odrzucenia skargi kasacyjnej a nie zaskarżonej odmowy przywrócenia terminu. Niemniej jednak przypomnienia wymaga utrwalony w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego pogląd, który w pełni należy podzielić, że w sytuacji wniesienia skargi kasacyjnej bezpośrednio do Naczelnego Sądu Administracyjnego z pominięciem właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego datą wniesienia skargi kasacyjnej jest data jej przekazania przez NSA do sądu właściwego. Zatem skargę kasacyjną wniesioną bezpośrednio do Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd ten powinien przekazać do wojewódzkiego sądu administracyjnego, który wydał zaskarżone orzeczenie, a dla oceny zachowania terminu do wniesienia skargi kasacyjnej decydująca jest data nadania (przekazania) tej skargi przez Naczelny Sąd Administracyjny wojewódzkiemu sądowi administracyjnemu (por. postanowienia NSA z: 9.02.2016 r., II OZ 119/16; 9.12.2015 r., I OZ 1613/15; 28.07.2015 r., II OZ 707/15; 29.01.2015 r., II OZ 59/15; 22.08.2014 r., II OZ 810/14, orzeczenia.nsa.gov.pl; zob. też J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2010, s. 437; B. Gruszczyński [w]: B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2009, s. 505-506 i orzecznictwo tam cytowane). Niezrozumiałym jest podniesienie zarzutu naruszenia art. 2 p.u.s.a. albowiem jest to przepis ustrojowy. Przepisy ustrojowe nie regulują bezpośrednio postępowania przed sądami administracyjnymi. Do naruszenia tych przepisów mogłoby dojść, gdyby Sąd I instancji nie dokonał kontroli stanowiącego przedmiot skargi aktu, zastosowałby inny rodzaj oceny niż zgodność z prawem bądź wyszedłby poza zakres przedmiotowy postępowania sądowoadministracyjnego, rozpoznając skargę na akt lub czynność niepoddane jego kognicji lub zastosował środki ustawie nieznane. W powyższym kontekście samo twierdzenie pełnomocnika: "Zatem w przedmiotowym stanie faktycznym, zgodnie z literalną wykładnią przytoczonego przepisu, skarga kasacyjna została złożona do sądu administracyjnego." nie odnosi skutku, gdyż przepis art. 177 § 1 p.p.s.a. wyraźnie stanowi: "Skargę kasacyjną wnosi się do sądu, który wydał zaskarżony wyrok lub postanowienie, w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia stronie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem." a nie po prostu "do sądu administracyjnego". Termin do wniesienia skargi kasacyjnej jest terminem peremptoryjnym tj. powodującym, że czynność procesowa może być skutecznie dokonana jedynie przed jego upływem, ustawowym, procesowym i prekluzyjnym (por. wyrok NSA z 21.10.2021 r., II GSK 1150/21, LEX nr 3248496). Skuteczne wniesienie skargi kasacyjnej po upływie trzydziestodniowego terminu jest możliwe wyłącznie, jeżeli zostanie przywrócony termin do dokonania tej czynności. Zgodnie z treścią art. 87 § 1 i 2 p.p.s.a. pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od ustania przyczyny uchybienia terminu. W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Natomiast stosownie do art. 88 p.p.s.a., spóźniony wniosek o przywrócenie terminu sąd odrzuca. Z brzmienia powołanych przepisów wynika, że Sąd w pierwszej kolejności bada, czy wniosek o przywrócenie terminu został wniesiony z zachowaniem terminu. Dopiero w razie uznania, że termin ten został zachowany, badaniu podlegają przesłanki uprawdopodobniające brak winy w uchybieniu terminu do dokonania danej czynności procesowej. W rozpoznawanej sprawie Sąd I instancji sprostał powyższemu. Istota sporu więc w niniejszej sprawie sprowadza się do odpowiedzi na pytanie czy trafnie Sąd I instancji ocenił, że skarżący nie uprawdopodobnili braku swojej winy w zakresie terminowości dokonania czynności procesowej, jaką jest wniesienie skargi kasacyjnej. Na tak postawione pytanie należało udzielić odpowiedzi twierdzącej. O braku winy w niedopełnieniu obowiązku można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia (postanowienie NSA z 18.08.2000 r., III SA 1716/99, LEX nr 45409). Jeżeli natomiast strona reprezentowana jest przez profesjonalnego pełnomocnika, to przy ocenie możliwości przywrócenia terminu należy uwzględnić wiedzę i konieczność zachowania należytej staranności przez tego pełnomocnika (wyrok SN z dni 21 lutego 2002 r., I PKN 903/00, OSNP – wkł. 2002/19/11). Ponadto, przy ocenie winy lub jej braku w uchybieniu terminu, należy brać pod uwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły stronie dokonanie tej czynności w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub nie podjęciu przez nią działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu (postanowienie SN z 6.10.1998 r., II CKN 8/98, LEX nr 50679). Nieuwagi lub zaniedbania nie można kwalifikować jako braku winy, będącego przesłanką przywrócenia uchybionego terminu (postanowienie NSA z 28.05.2004 r., FZ 93/04, niepubl.). Na podstawie przedstawionych we wniosku oraz zażaleniu okoliczności nie można uznać, że skarżący skutecznie uprawdopodobnili brak winy w uchybieniu terminowi. Skarżący byli reprezentowani przez profesjonalnego pełnomocnika, który działając czy to samodzielnie, czy też posługując się osobami trzecimi, powinien dołożyć należytej staranności przy podejmowaniu wszelkich czynności w tym zakresie. Oznacza to, że nawet w sytuacji zlecenia pewnych czynności osobie trzeciej nie jest on zwolniony z obowiązku starannego ich wykonania. Wobec czego profesjonalny pełnomocnik dochowując należytej staranności powinien był sprawować pieczę nad skierowaniem środka zaskarżenia do właściwego sądu, znając konsekwencje jakie może przynieść uchybienie w tym zakresie. W orzecznictwie jednoznacznie wskazuje się, że w sprawach, w których stronę reprezentuje profesjonalny pełnomocnik, kryterium braku winy w uchybieniu terminu należy oceniać z uwzględnieniem podwyższonego miernika staranności, jakiej można wymagać od profesjonalnych uczestników obrotu prawnego (por. postanowienie NSA z 25.11.2021 r., I OZ 484/21). W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.