I GSK 1226/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Dariusz Dudra Sędzia NSA Piotr Pietrasz Sędzia NSA Beata Sobocha-Holc (spr.) po rozpoznaniu w dniu 13 września 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Poczty Polskiej S.A. Centrum Obsługi Finansowej w Katowicach od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 25 lutego 2022 r. sygn. akt I SA/Lu 385/21 w sprawie ze skargi H. K. na postanowienie Poczty Polskiej S.A. Centrum Obsługi Finansowej w Katowicach z dnia 28 czerwca 2021 r. nr COF.OUR.6375.7739.2021 PO.KK2.ZZ 11605030 w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym oddala skargę kasacyjną. Zaskarżonym wyrokiem z 25 lutego 2022 r., sygn. akt I SA/Lu 385/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie po rozpoznaniu skargi H. K. (dalej: skarżąca, zobowiązana) uchylił postanowienie Poczty Polskiej S.A. Centrum Obsługi Finansowej w Katowicach (dalej: organ, wierzyciel) z 28 czerwca 2021 r. w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym oraz przyznał wynagrodzenie dla adwokata tytułem wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną z urzędu. Organ wniósł skargę kasacyjną od wyroku z 25 lutego 2022 r., zaskarżając to orzeczenie w całości, zarzucając: I. naruszenie prawa materialnego to jest: - przepisów ustawy z 21 kwietnia 2005 roku o opłatach abonamentowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 1689, dalej: u.o.a.), a w szczególności art. 4 ust. 3 u.o.a. przez błędną jego wykładnię oraz przepisów rozporządzenia Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji z 6 lutego 2010 r. w sprawie rodzajów dokumentów oraz wzoru oświadczenia potwierdzających uprawnienia do zwolnień od opłat abonamentowych (Dz.U. z 2019 r. poz. 480) i przyjęcie, że oświadczenie o spełnieniu warunków do korzystania ze zwolnienia może być dokonane przez abonenta poprzez złożenie oświadczenia w dowolny sposób, skierowanym do dowolnej jednostki organizacyjnej organu, dowolnym pismem, przesłanym listem, bowiem takie pismo jest przecież składane za pośrednictwem placówki pocztowej operatora pocztowego w rozumieniu ustawy Prawo pocztowe, organu którym jest wierzyciel, stwierdzając m.in.: "Jednak nie można przy tym tracić z pola widzenia okoliczności, że wierzyciel już wcześniej był informowany przez zobowiązaną między innymi o tym, że od 2013 jest emerytką a w 2014 ukończyła 60 lat (...)" i dalej "(..) Co więcej trzeba zauważyć, że adresatem oświadczenia i dokumentów, o których stanowi art. 4 ust. 3 u.o.a., składanych za pośrednictwem placówki pocztowej operatora wyznaczonego w rozumieniu Prawa pocztowego, jest wierzyciel. Jeżeli zatem zobowiązana poinformowała wierzyciela o przesłance zwolnienia na piśmie skierowanym do innej jego jednostki organizacyjnej niż placówka pocztowa, wierzyciel nie może zgodnie z prawdą obiektywną twierdzić, że nic nie wie okolicznościach uzasadniających zwolnienie od obowiązku opłacania opłat abonamentowych"; -przepisów art 7, art. 8 § 1, art. 9 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., dalej: k.p.a.) w zw. z art. 18 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2020 r., poz. 1427 ze zm., dalej: u.p.e.a.), poprzez niewłaściwe ich zastosowanie i nieprawidłowe przyjęcie że organ w niniejszym postępowaniu naruszył powyższe przepisy, bowiem nie wyjaśnił w sposób prawidłowy, czego domaga się zobowiązana, do czego był zobowiązany tymi przepisami, skoro jak błędnie ustalił to Sąd, zobowiązana w piśmie z 30 listopada 2020 r. nie sformułowała jednoznacznie zarzutów cyt. "W istocie rzeczy w analizowanym piśmie zobowiązana nie sformułowała jednoznacznie swojego żądania czy żądań ani nie nawiązała do konkretnego trybu postępowania administracyjnego, egzekucyjnego", - mylne zrozumienie przez Sąd wymienionych przepisów, oraz niezastosowanie przy rozpoznawaniu sprawy przepisów wskazanego rozporządzenia doprowadziło Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie do błędnego uwzględnienia skargi i uchylenia postanowienia, pomimo że zobowiązana dopiero 6 grudnia 2019 r. dopełniła prawidłowo formalności dotyczące zwolnienia od opłat abonamentowych poprzez formularz – Zgłoszenia rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych albo zmiany danych o treści ustalonej rozporządzeniem. W skardze kasacyjnej wniesiono o rozstrzygnięcie przez NSA poprzez zmianę wyroku WSA w Lublinie i oddalenie skargi, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie od skarżącej na rzecz wierzyciela kosztów postępowania kasacyjnego, a także zawarto oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy. W odpowiedzi na skargę kasacyjną pełnomocnik skarżącej wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej w całości oraz o zasądzenie wynagrodzenia z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu oświadczając, że przedmiotowe wynagrodzenie nie zostało uiszczone ani w całości, ani w części. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiła żadna z przesłanek nieważności postępowania określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a. Nie zachodzą także określone w art. 189 p.p.s.a. przesłanki wymagające uchylenia wydanego w sprawie orzeczenia oraz odrzucenia skargi lub umorzenia postępowania. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając sprawę związany był granicami skargi kasacyjnej. Jak wynika z art. 193 p.p.s.a. (zdanie drugie), uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Przepis ten wyznacza granice, w jakich Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok w przypadku oddalenia skargi kasacyjnej. Wskazana regulacja modyfikuje normę zawartą w art. 141 § 4 p.p.s.a., stosowanym odpowiednio w związku z art. 193 (zdanie pierwsze) p.p.s.a., w ten sposób, że pozwala Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu ograniczyć się do oceny zarzutów skargi kasacyjnej, umożliwiając tym samym pominięcie tych elementów uzasadnienia wyroku, które nie są niezbędne dla wyjaśnienia istoty rozstrzygnięcia. Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że w rozpoznawanej sprawie przesłanka ta została spełniona. Spór prawny w rozpatrywanej sprawie dotyczy oceny prawidłowości stanowiska Sądu I instancji, który kontrolując zgodność z prawem postanowienia Dyrektora Centrum Obsługi Finansowej Poczty Polskiej SA w Bydgoszczy z dnia 28 czerwca 2021 r. w przedmiocie nieistnienia i wygaśnięcia obowiązku egzekwowanego (opłaty abonamentowej) przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w Białej Podlaskiej (organ egzekucyjny) na podstawie tytułu wykonawczego nr 436153E1-58/LU/2020 wystawionego 28 października 2020 r. stwierdził, że zaskarżone postanowienie nie jest zgodne z prawem, co uzasadniało jego uchylenie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Zdaniem Sądu I instancji - jak wynika to z uzasadnienia wyroku, gdy chodzi o zasadnicze jego motywy - podejmując zaskarżone postanowienie w przedmiocie zarzutów naruszył swoim działaniem art. 7, art. 8 § 1, art. 9, art. 77 § 1, art. 107 § 3 K.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. w sposób, który mógł istotnie wpłynąć na wynik sprawy, albowiem wierzyciel uprawniony do poboru opłat abonamentowych, a więc pozostający ze zobowiązaną w relacji o charakterze publicznoprawnym, w obliczu sporu ze zobowiązaną o zwolnienie od tych opłat, miał obowiązek w takiej sytuacji wyczerpująco, bezstronnie poinformować zobowiązaną, na jakich zasadach, po spełnieniu jakich warunków znajdzie zastosowanie oczekiwane przez nią zwolnienie. Skarga kasacyjna, której zarzuty, zgodnie z zasadą dyspozycyjności, wyznaczają granice kontroli zgodności z prawem zaskarżonego wyroku, nie uzasadnia twierdzenia, że rezultat tej kontroli powinien wyrazić się w krytycznej ocenie tego wyroku, której konsekwencją powinno być jego uchylenie. Odpowiadając na wniesioną w rozpatrywanej sprawie skargę kasacyjną oraz stawiany w niej, i oparty na podstawie z pkt 1 art. 174 p.p.s.a., zarzut naruszenia prawa materialnego przez jego błędną wykładnię, przede wszystkim trzeba podkreślić, że podstawowy charakter skargi kasacyjnej, jako środka zaskarżenia, wynika przede wszystkim z faktu, że umożliwia ona z inicjatywy stron oraz niektórych organów państwowych przeprowadzenie przez Naczelny Sąd Administracyjny kontroli wyroków wydawanych w pierwszej instancji przez wojewódzkie sądy administracyjne oraz niektórych postanowień tych sądów kończących postępowanie w sprawie sądowoadministracyjnej, a istotą wywołanego skargą kasacyjną postępowania jest weryfikacja, w granicach wyznaczonych stawianymi zarzutami kasacyjnymi, zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania. Nie zaś - co trzeba podkreślić - ponowne rozpoznanie sprawy w jej całokształcie. Jeżeli tak, to za nie mniej uzasadniony należałoby uznać i ten wniosek, że skarga kasacyjna stanowi środek służący - albowiem tak właśnie należałoby do tego podejść - podjęciu na gruncie stawianych w niej zarzutów merytorycznej polemiki z zaskarżanym nią wyrokiem wojewódzkiego sądu administracyjnego. W tym też kontekście wymaga podkreślenia, że ocena zasadności, a co za tym idzie skuteczności stawianych w skardze kasacyjnej zarzutów, nie może abstrahować od znaczenia konsekwencji wynikających z faktu, że w przypadku skargi kasacyjnej, będącej kwalifikowanym środkiem zaskarżenia, czytelności formułowanego w niej komunikatu jest istotna z tego powodu, że ustawa wiąże powstanie określonych skutków procesowych nie tylko z samym wniesieniem tego pisma (jak w przypadku skargi czy też zażalenia), ale także z jego treścią (zob. wyrok NSA z d13 października 2017 r., sygn. akt II FSK 1445/17). Wobec zaś znaczenia konsekwencji wynikających z art. 174 pkt 1 i pkt 2 w związku z art. 176 p.p.s.a. oraz określonych tymi przepisami prawa koniecznych wymogów, którym powinny czynić zadość stawiane na ich podstawie zarzuty, ocena ich zasadności nie może pomijać tego, że z zasady dyspozycyjności, o której mowa była na wstępie wynika, że Naczelny Sąd Administracyjny nie może domniemywać granic zaskarżenia wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego, albowiem te wyznaczają właśnie zarzuty skargi kasacyjnej, a nie jest dopuszczalna rozszerzająca wykładnia zakresu zaskarżenia i jego kierunków, uzupełnianie, konkretyzowanie, uściślanie lub interpretowanie niejasno sformułowanych zarzutów kasacyjnych, czy też nadawanie im innego znaczenia niż wynika to z ich treści i towarzyszącej im argumentacji, czy też stawianie jakichkolwiek hipotez i snucie domysłów w zakresie uzasadnienia podstaw kasacyjnych i domniemywanie tym samym intencji wnoszącego skargę kasacyjną (zob. np. wyroki NSA z: 14 października 2022 r., sygn. akt III OSK 5181/21; 6 maja 2021 r., sygn. akt I GSK 1542/20; 29 października 2020 r. sygn. akt I GSK 285/18; 16 lipca 2020 r. sygn. akt I GSK 611/20; 4 grudnia 2019 r. sygn. akt II FSK 2031/18; 17 lutego 2015 r. sygn. akt II OSK 1695/13). Uwzględniając powyższe trzeba stwierdzić, że nie jest usprawiedliwiony i nie może odnieść skutku oczekiwanego przez skarżący kasacyjnie organ, zarzut naruszenia prawa materialnego, a mianowicie zarzut naruszenia "- przepisów ustawy z dnia 21 kwietnia 2005 roku o opłatach abonamentowych, a w szczególności art. 4 ust. 3 ustawy przez błędną wykładnię oraz przepisów rozporządzenia Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji z dnia 6.02.2010 roku w sprawie rodzajów dokumentów oraz wzoru oświadczenia potwierdzających uprawnienia do zwolnień z opłat abonamentowych..." Odpowiadając na tak postawiony zarzut kasacyjny przypomnienia wymaga, że błędna wykładnia prawa materialnego, o której mowa w pkt 1 art. 174 p.p.s.a., to wadliwe zrekonstruowanie normy prawnej z konkretnego przepisu (przepisów) prawa, wyrażające się w mylnym zrozumieniu jego (ich) treści (w tym, poprzez wadliwą klaryfikację znaczeń), a przez to w wadliwym ustaleniu jego (ich) sensu normatywnego przez sąd administracyjny I instancji, co - aby zarzut naruszenia prawa materialnego przez jego błędną wykładnię mógł być rozpatrzony - wymaga wykazania na czym dokładnie polegała błędna wykładnia przepisu prawa, którego zarzut kasacyjny dotyczy oraz, jaka powinna być jego wykładnia prawidłowa, co równocześnie oznacza potrzebę podjęcia merytorycznej polemiki ze stanowiskiem wyrażonym w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku odnośnie do tego rodzaju kwestii spornej, a więc innymi, słowy wymaga przeciwstawienia stanowisku nieprawidłowemu, stanowiska, które zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną jest prawidłowe (zob. np. wyroki NSA z dnia: 6 listopada 2020 r., sygn. akt II GSK 742/20; 13 stycznia 2021 r., sygn. akt II FSK 2368/18; 28 lipca 2022 r., sygn. akt I OSK 1925/21). O braku skuteczności stawianego zarzutu kasacyjnego należy więc wnioskować przede wszystkim na tej podstawie, że z uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie wynika, aby w odniesieniu do przepisów art. 4 ust. 3 ustawy o opłatach abonamentowych oraz w kontekście wskazywanym przez skarżący kasacyjnie organ – w tym także w kontekście eksponującym, jak wynika to z konstrukcji omawianego zarzutu, funkcjonalny związek tych przepisów prawa – Sąd I instancji podejmował jakiekolwiek zabiegi interpretacyjne, w rezultacie których miałby w błędny i nieprawidłowy sposób ustalić treść rekonstruowanej z nich w normy prawnej. Co więcej, w relacji do przywołanego powyżej rozumienia błędu wykładni – a także wymogów, którym powinien czynić zadość zarzut błędu wykładni stawiany na podstawie z pkt 1 art. 174 p.p.s.a. – w skardze kasacyjnej nie podjęto również próby wykazania na czym zarzucany Sądowi I instancji błąd wykładni miałby polegać. Stanowisko zaś skarżącego kasacyjnie organu - a w istocie rzeczy teza – że zarzucany błąd wykładni miałby wyrażać się w przyjęciu, że "oświadczenie o spełnieniu warunków do korzystania ze zwolnienia może być dokonane przez abonenta poprzez złożenie oświadczenia w dowolny sposób, skierowanym do dowolnej jednostki organizacyjnej organu, dowolnym pismem, przesłanym listem, bowiem takie pismo jest przecież składane za pośrednictwem placówki pocztowej operatora pocztowego w rozumieniu ustawy Prawo pocztowe", w żaden sposób nie odnosi się do stanowiska Sądu I instancji, który jedynie zacytował przedmiotowy art. 4 ust. 3 u.o.a. nie wyrażając w tym zakresie poglądu, który chce mu przypisać skarżący organ. Stosownie do przepisu art. 176 p.p.s.a. skarga kasacyjna winna zawierać zarówno przytoczenie podstaw kasacyjnych, jak i ich uzasadnienie. Przytoczenie podstaw kasacyjnych oznacza konieczność konkretnego wskazania tych przepisów, które zostały naruszone w ocenie wnoszącego skargę kasacyjną, co ma istotne znaczenie ze względu na zasadę związania Sądu II instancji granicami skargi kasacyjnej. Obowiązek wskazania w skardze kasacyjnej naruszonych przepisów nie wyłącza możliwości objęcia jednym zarzutem kilku przepisów, takie wyliczenie musi jednak być połączone w wykazaniem, że wymienione przepisy tworzą pewną normę zachowania, której naruszenie jest zarzucane. Przyjmowane w doktrynie i orzecznictwie rozróżnienie między przepisem i normą prawną każe uznać taką praktykę za dopuszczalną, wymienione przepisy muszą jednak pozostawać ze sobą właśnie w takim związku normatywnym, a jego wykazanie obciąża sporządzającego skargę kasacyjną, który powinien przedstawić treść naruszonej normy, czyli wskazać, jaka reguła zachowania ustanowiona łącznie tymi przepisami, została naruszona. Zarzut pozbawiony takiego sprecyzowania nie poddaje się rozpoznaniu, albowiem Sąd II instancji nie może samodzielnie budować zarzutów, a taki byłby skutek ustalania przez NSA we własnym zakresie treści normy prawnej objętej zarzutem. Z podanych względów zawarty w skardze kasacyjnej zarzut niezastosowania przepisów rozporządzenia Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji z 6 lutego 2010 r. w sprawie rodzajów dokumentów oraz wzoru oświadczenia potwierdzających uprawnienia do zwolnień od opłat abonamentowych (Dz. U. z 2019 r., poz. 480) nie poddawał się rozpoznaniu. Naczelny Sąd Administracyjny może uwzględnić tylko te przepisy, które zostały wyraźnie wskazane w skardze kasacyjnej jako naruszone (wyrok NSA z 23 stycznia 2009 r., sygn. akt I FSK 1965/07). Skarżący kasacyjnie poza obowiązkiem szczegółowego wskazania, który z przepisów został naruszony zobligowany jest również do przyporządkowanie ich do odpowiedniej podstawy skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny nie jest władny do precyzowania za stronę zarzutów skargi kasacyjnej lub co więcej – do wykazania naruszeń prawa, jakich mógł dopuścić się sąd niższej instancji. Tymczasem w ramach podstawy z art. 174 pkt 1 p.p.s.a skarżący kasacyjnie podniósł zarzuty naruszenia przepisów postępowania tj. art 7, art. 8 § 1, art. 9 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. W konsekwencji i ten zarzut nie poddaje się kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego. Wymogiem dla skargi kasacyjnej jest nie tylko przytoczenie podstaw kasacyjnych, ale także ich uzasadnienie, co wynika z art. 176 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Obok wskazania naruszonych przepisów, niezbędne jest więc wyjaśnienie, na czym naruszenie to polegało, a w przypadku podstawy kasacyjnej z art. 174 pkt 2 p.p.s.a., wykazanie, że mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Uzasadnienie podstaw kasacyjnych powinno odnosić się nie tylko do każdej nich z osobna, ale także do każdego z poszczególnych formułowanych w ich ramach zarzutów. Zarzuty kasacyjne sformułowane w pkt II ppkt 1 i 2 petitum skargi kasacyjnej nie zawierają jakiegokolwiek uzasadnienia, a zatem jako nieodpowiadające wskazanym warunkom uniemożliwiają Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu ocenę ich zasadności. Zaznaczyć należy, że Sąd nie może domniemywać intencji strony i samodzielnie uzupełniać, czy też konkretyzować zarzutów kasacyjnych lub ich uzasadnienia. W świetle znaczenia konsekwencji wynikających z zasady dyspozycyjności obowiązującej w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, skarga kasacyjna nie mogła być więc uznana za usprawiedliwioną, a co za tym idzie i skuteczną. W związku z powyższym, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku. W przedmiocie przyznania wynagrodzenia pełnomocnikowi ustanowionemu z urzędu orzekać będzie referendarz sądowy właściwego Sądu I instancji (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie), stosowne do art. 258 § 2 pkt 8 p.p.s.a.