II GZ 51/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Dorota Dąbek po rozpoznaniu w dniu 16 marca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia K. W. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 2 grudnia 2021 r., sygn. akt III SPP/Kr 273/20 w zakresie oddalenia wniosku o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi K. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia (...) nr (...) w przedmiocie kary pieniężnej za wykonywanie transportu drogowego osób z naruszeniem warunków określonych w zezwoleniu postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie (dalej: Sąd I instancji, WSA) postanowieniem z 2 grudnia 2021 r., sygn. akt III SPP/Kr 273/20 (III SA/Kr 1343/20), po rozpoznaniu wniosku K. W. (dalej: Skarżący, Strona) o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych wniosku o prawo pomocy oraz sprzeciwu od zarządzenia referendarza sądowego z 19 marca 2021 r. o pozostawieniu wniosku o prawo pomocy bez rozpoznania, w sprawie ze skargi K. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia (...), nr (...), w punkcie pierwszym oddalił wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych wniosku o prawo pomocy, w punkcie drugim utrzymał w mocy zaskarżone zarządzenie referendarza sądowego z 19 marca 2021 r. o pozostawieniu wniosku o prawo pomocy bez rozpoznania. W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji podał, że zarządzeniem z 18 grudnia 2020 r. WSA wezwał Skarżącego do wypełnienia i podpisania urzędowego formularza "PPF" w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Niniejsze pismo zostało doręczone skarżącemu dnia 7 stycznia 2021 r. Zarządzeniem z 19 marca 2021 roku Starszy Referendarz Sądowy zarządził o pozostawieniu wniosku bez rozpoznania. W uzasadnieniu podniósł, że pismo zostało skutecznie doręczone Skarżącemu w dniu 7 stycznia 2021 roku. Termin do nadesłania wypełnionego formularza wniosku upłynął bezskutecznie w dniu 14 stycznia 2021 r. Skarżący nie uzupełnił braków wniosku. Zarządzenie Referendarza doręczono Skarżącemu w dniu 7 kwietnia 2021 r. Pismem z 11 kwietnia 2021 r. Skarżący wniósł o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wskazał, że pismo z formularzami do wypełnienia odebrała jego matka, która zapomniała mu je przekazać przed upływem terminu do uzupełnienia braków. Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając wniosek wskazał, że stronie, która nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu, z tym że pismo zawierające wniosek o przywrócenie terminu powinno zawierać między innymi uprawdopodobnienie okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu. Sąd I instancji wskazał, że w orzecznictwie przyjmuje się, iż zaniechanie przekazywania stronie korespondencji przez osobę upoważnioną przez tę stronę do odbioru korespondencji nie jest okolicznością wskazującą na brak winy w uchybieniu terminu (zob. postanowienie NSA z 11 stycznia 2012 r., sygn. akt II GZ 546/11; to i kolejne cytowane orzeczenia dostępne w Internecie w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem https://cbois.nsa.gov.pl). Z kolei rozpoznając sprzeciw Strony od zarządzenia referendarza sądowego z 19 marca 2021 r. o pozostawieniu wniosku o prawo pomocy bez rozpoznania, Sąd uznał, że jest on nieuzasadniony z uwagi na brak zaskarżalności orzeczenia w tym przedmiocie, z uwagi na to, że w tym przypadku Sąd działał jako sąd II instancji. Pismem z 20 grudnia 2021 r. Skarżący wniósł zażalenie na punkt pierwszy postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 2 grudnia 2021 r. wnosząc o jego zmianę i uwzględnienie wniosku o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych wniosku o prawo pomocy. Skarżący powtórzył w uzasadnieniu, że nie otrzymał pisma z sądu, albowiem zostało ono odebrane przez jego matkę, która zapomniała przekazać mu tę korespondencję. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności wskazać należy, że stosownie do przepisu art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej cyt. jako p.p.s.a.) strona, która nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, może wnieść o przywrócenie uchybionego terminu. W związku z powyższym, we wniosku o przywrócenie terminu zobowiązana jest do uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu, stosownie do treści art. 87 § 2 p.p.s.a. Oznacza to, że należy wykazać, iż dołożono szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej, w celu zapobieżenia powstaniu uchybienia. Oceniając wystąpienie tej przesłanki sąd powinien zatem przyjąć obiektywny miernik staranności, której można wymagać od każdego należycie dbającego o swoje interesy, bowiem przywrócenie terminu może mieć miejsce wówczas, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku (por. postanowienia NSA z: 26 października 2009 r., sygn. akt I OZ 996/09; 23 października 2009 r., sygn. akt I OZ 989/09; 29 maja 2009 r., sygn. akt II FZ 115/09). Przypomnieć w tym miejscu należy, że Skarżący w sprzeciwie wniesionym do WSA wskazał adres: (...) wskutek czego wezwanie zawierające formularze zostało wysłane przez Sąd na podany przez niego adres, co wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru – karta akt sądowych nr 8. W niniejszej sprawie jako przyczynę uchybienia terminu do dokonania czynności procesowej w postaci wypełnienia i podpisania urzędowego formularza "PPF", Skarżący podał, że korespondencję z Sądu odebrała jego matka, która zapomniała przekazać ją Skarżącemu. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że w rozpoznawanej sprawie nastąpiło doręczenie zastępcze określone w art. 72 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z treścią tego przepisu, jeżeli doręczający nie zastanie adresata w mieszkaniu, może doręczyć pismo dorosłemu domownikowi, a gdyby go nie było – zarządcy domu lub dozorcy, jeżeli nie mają oni sprzecznych interesów w sprawie i podjęli się oddania mu pisma. Dokonane w tych okolicznościach doręczenie oparte jest na domniemaniu, że pismo dotarło do rąk adresata i wyznacza początek biegu terminu do podjęcia czynności prawnej. Adresat przesyłki może obalić to domniemanie wykazując, że doręczenie zastępcze było wadliwe (niezgodne z treścią przepisu art. 72 § 1 p.p.s.a.), albo że pismo w ogóle do niego nie dotarło. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, słusznie Sąd I instancji przyjął, że samo twierdzenie, iż w odpowiednim terminie dorosły domownik, który dokonał odbioru korespondencji, nie przekazał jej do rąk adresata, nie stanowi wystarczającej podstawy do przywrócenia terminu i nie wskazuje braku winy skarżącego w powstaniu uchybienia procesowego. Podkreślić należy, że zgodnie z art. 72 § 1 p.p.s.a odebranie przesyłki przez dorosłego domownika jest uważane za skuteczne jej doręczenie samemu adresatowi. Strona będzie więc ponosić konsekwencje jakie wynikają z doręczenia pisma nawet wówczas, gdy pismo jest doręczane podczas jej nieobecności pod wskazanym adresem (por. postanowienia NSA z: 10 marca 2009 r., sygn. akt I OZ 174/09; 25 lutego 2011 r., sygn. akt II FZ 60/11). Zdaniem NSA, wyjaśnienia Skarżącego nie zostały w żaden sposób uwiarygodnione. Skarżący ograniczył się jedynie do stwierdzenia, iż matka zapomniała przekazać Skarżącemu pismo. Należy wskazać, że sąd nie jest związany twierdzeniami wniosku, gdyż istota uprawdopodobnienia sprowadza się do przekonania sądu przynajmniej o prawdopodobieństwie zaistnienia okoliczności mających wpływ na brak winy w uchybieniu terminu. Do sądu należy natomiast ocena, czy uprawdopodobnienie braku winy nastąpiło, czy też nie. Zasadnie zatem Sąd I instancji przyjął w rozpoznawanej sprawie, że Strona nie wykazała braku winy w uchybieniu terminu do uiszczenia wpisu sądowego, co z kolei skutkować musiało odmową przywrócenia wnioskowanego terminu. Naczelny Sąd Administracyjny podkreśla, że w odniesieniu do strony, która jest w trakcie postępowania, formułuje się powinność takiego zorganizowania spraw, z ustanowieniem pełnomocnika do odbioru korespondencji oraz wskazaniem adresu do doręczeń przesyłek włącznie, aby podczas nieobecności jej interesy nie doznały uszczerbku. Dbający o własne interesy skarżący w toku prowadzonego postępowania sądowego, winien liczyć się z możliwością wystąpienia normalnych zdarzeń procesowych, takich jak np. wezwanie do uzupełnienia braków formalnych skargi, tudzież – jak miało to miejsce w sprawie niniejszej – wezwanie do wypełnienia i podpisania urzędowego formularza "PPF". Tym samym skarżący powinien podjąć czynności gwarantujące właściwe prowadzenie spraw sądowych. Niepodjęcie takich kroków zapobiegawczych bądź uczynienie tego nieudolnie, w konsekwencji może doprowadzić do uchybienia terminowi wyznaczonemu do dokonania określonej czynności procesowej i – pomimo podjętych przez stronę działań, które jednak okazały się nieskuteczne – należy stwierdzić w takim przypadku winę skarżącego w powstaniu uchybienia. Przy ocenie winy strony lub jej braku w uchybieniu terminu należy zatem brać pod uwagę nie tylko okoliczności które uniemożliwiły stronie dokonanie tej czynności w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub niepodjęciu skutecznych działań, mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu. W sytuacji gdy skarżący, jako adres do korespondencji wskazał adres, pod którym w czasie jego nieobecności przebywają jeszcze inne dorosłe osoby, domownicy, którym listonosz może zostawić przesyłkę, w konsekwencji dokonując doręczenia zastępczego z art. 72 § 1 p.p.s.a., strona musi liczyć się z tym, że ewentualne skutki uchybień powyższych osób, będą miały bezpośredni wpływ na bieg jej sprawy w postępowaniu sądowym. Skarżący ponosi zatem konsekwencje działań tych osób. W przypadku, gdy strona nie godzi się na doręczenie zastępcze dokonywane do rąk konkretnej osoby przebywającej pod adresem wskazanym jako adres korespondencyjny, tj. na doręczenie zgodne z treścią art. 37 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. – Prawo pocztowe (t. jedn. Dz. U. z 2020 r. poz. 1041 ze zm.), przykładowo do rąk osoby schorowanej i będącej w podeszłym wieku, która z przyczyn osobistych może swym działaniem wywołać niekorzystną dla skarżącego sytuację procesową, podmiot może dokonać na poczcie zastrzeżenia pocztowego przesyłek rejestrowanych. Niezłożenie stosownego zastrzeżenia pocztowego dotyczącego niedoręczania przesyłek niektórym domownikom powoduje, że skutki wszelkich zaniedbań tych osób, obciążają samego skarżącego. Ponadto nie uzgadniając z domownikami sposobu informowania o wpływie korespondencji, skarżący wziął na siebie ryzyko uchybienia terminowi do dokonania określonej czynności procesowej. Zdaniem NSA, Sąd I instancji trafnie ocenił, że skoro przesyłka zawierająca wezwanie do wypełnienia i podpisania urzędowego formularza "PPF" została przesłana na adres podany przez Skarżącego i doręczona dorosłemu domownikowi, to opóźnienie jej przekazania i tym samym zwłoka w dokonaniu wymaganej czynności, nie nastąpiło bez winy Skarżącego. W świetle przedstawionych okoliczności stwierdzić zatem należy, że Skarżący nie uprawdopodobnił braku winy w niedochowaniu terminu i nie uwiarygodnił, że zadbał w sposób należyty o własne interesy. W tym stanie rzeczy, nie znajdując podstaw do uwzględnienia wniesionego zażalenia, Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.