III OZ 314/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Olga Żurawska-Matusiak po rozpoznaniu w dniu 24 maja 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia G. Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 28 marca 2022 r., sygn. akt III SO/Gd 17/21 w sprawie z wniosku G. Z. o wymierzenie Dyrektorowi [...] w S. grzywny z powodu nieprzekazania skargi wraz z odpowiedzią na skargę i aktami sprawy postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku postanowieniem z 28 marca 2022 r., sygn. akt III SO/Gd 17/21 oddalił wniosek G. Z. o wymierzenie Dyrektorowi [...] w S. grzywny z powodu nieprzekazania skargi wraz z odpowiedzią na skargę i aktami sprawy. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że G. Z. (dalej "skarżący") [...] listopada 2021 r. wniósł bezpośrednio do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na działanie administracji [...] w S.. Skarga wpłynęła do Sądu pierwszej instancji [...] listopada 2021 r. Przy piśmie z [...] listopada 2021 r., sygn. akt III DK/Gd 100/21 Sąd przekazał skargę do organu, celem udzielenia odpowiedzi na skargę oraz nadesłania akt administracyjnych sprawy. Skarga została doręczona do organu [...] grudnia 2021 r. Ponadto skarżący w piśmie z [...] grudnia 2021 r. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wniosek o wymierzenie organowi grzywny z powodu nieprzekazania skargi wraz z odpowiedzią na skargę i aktami sprawy. Skarżący wskazał, że organ w ustnym oświadczeniu przekazanym skarżącemu podniósł, że do WSA w Gdańsku nie zostanie przekazana jakakolwiek dokumentacja oraz odpowiedź na skargę. Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku [...] grudnia 2021 r. wpłynęła odpowiedź na skargę wraz z kopiami dokumentów. Sprawa została zarejestrowana pod sygn. akt III SA/Gd 1194/21. Następnie Dyrektor [...] w S. [...] stycznia 2022 r. przekazał do WSA w Gdańsku oryginał skargi oraz odpis odpowiedzi na skargę. Organ w piśmie procesowym z [...] marca 2022 r. poinformował, że nie otrzymał od skarżącego żadnego oświadczenia w formie ustnej, jak i pisemnej. W związku z tym administracja aresztu nie miała możliwości odniesienia się do zainicjowanej przez skarżącego sprawy. Sąd uznał, że wniosek o wymierzenie grzywny nie zasługuje na uwzględnienie. Wskazał, że organ przekazał oryginał skargi po terminie przewidzianym przez art. 54 § 2 p.p.s.a., który należy liczyć od dnia doręczenia pisma z WSA w Gdańsku z [...] listopada 2021 r., sygn. akt III DK/Gd 100/21, to jest od [...] grudnia 2021 r. Przekazanie skargi nastąpiło zaś w następstwie wezwania Sądu, przy piśmie z [...] stycznia 2022 r. (data nadania przez organ [...] stycznia 2022 r.). Sąd stanął na stanowisku, że skoro przekroczenie trzydziestodniowego terminu było obiektywnie nieznaczne, nie zachodziła zatem przesłanka uzasadniająca zastosowanie środka określonego w art. 55 § 1 p.p.s.a., to jest wymierzenie organowi grzywny zgodnie z wnioskiem skarżącego. Skarżący nie zgadzając się z postanowieniem Sądu pierwszej instancji wniósł zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił: I. naruszenie przepisów prawa materialnego, poprzez błędną jego wykładnię, tj.: a) naruszenie art. 55 § 1 w zw. z art. 54 § 1 p.p.s.a., polegające na mylnym przyjęciu, że skoro przekroczenie 30-dniowego terminu było obiektywnie nieznaczne nie zachodziła w tej sytuacji przesłanka uzasadniająca zastosowanie środka określonego w art. 55 § 1 p.p.s.a., podczas gdy z literalnego brzmienia art. 54 § 2 p.p.s.a. wprost wynika, że organ, którego skarga dotyczy ma obowiązek w terminie 30 dni od dnia otrzymania skargi przekazać skargę sądowi wraz z kompletnymi i uporządkowanymi aktami sprawy i odpowiedzią na skargę; b) naruszenie art. 55 § 1 p.p.s.a. polegające na pominięciu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, przy dekodowaniu znaczenia tego przepisu, funkcji prewencyjnej grzywny, która winna zapobiegać naruszeniu prawa w przyszłości. II. naruszenie przepisów postępowania, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: a) naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a., wobec całkowitego braku uzasadnienia istotnych okoliczności dotyczących postępowania organu (w przedmiocie wymierzenia grzywny za naruszenie przez ten organ obowiązku wynikającego z art. 54 § 2 p.p.s.a.) w następującym zakresie: oceny przez Sąd przyczyn niewypełnienia obowiązku (czy zasługują one na aprobatę), czy organ uzasadnił należycie naruszenie obowiązku i jak Sąd ocenił te wyjaśnienia organu, oceny przez Sąd motywacji organu, który istotnych akt sprawy nie przedstawił w wyznaczonym terminie. Mając na względzie powyższe skarżący wniósł o zmianę o zaskarżonego postanowienia, poprzez wymierzenie grzywny organowi zgodnie z żądaniem skarżącego, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu skarżącemu według norm przepisanych za obie instancje, zwiększonych o należy podatek VAT oświadczając, że opłaty nie zostały zapłacone w całości lub w części. W uzasadnieniu zażalenia skarżący przedstawił argumentację mającą na celu wykazanie zasadności podniesionych zarzutów. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 55 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329, dalej "p.p.s.a.") w razie niezastosowania się do obowiązków, o których mowa w art. 54 § 2, tj. przekazania skargi sądowi wraz z aktami sprawy i odpowiedzią na skargę w terminie trzydziestu dni od dnia jej wniesienia (w niniejszej sprawie od daty doręczenia organowi skargi przez sąd), sąd na wniosek skarżącego może orzec o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6. Stosownie zaś do art. 154 § 6 p.p.s.a. grzywnę wymierza się do wysokości dziesięciokrotnego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie odrębnych przepisów. Podkreślić należy, że wymierzenie grzywny jest środkiem dyscyplinującym, mającym na celu doprowadzenie do wykonania przez organ ciążącego na nim obowiązku procesowego. W doktrynie podkreśla się, że wskazany środek stanowi gwarancję procesową nadania biegu sprawie. Ma on skutecznie przeciwdziałać "przetrzymywaniu" skarg przez administrację (J.P. Tarno "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz", Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, str. 108). Zawarte w powołanym przepisie art. 55 § 1 p.p.s.a. sformułowanie "sąd może orzec o wymierzeniu grzywny" oznacza, że wymierzenie grzywny ma charakter fakultatywny - Sąd w określonych okolicznościach może odstąpić od jej wymierzenia. Stwierdzenie zaistnienia przesłanek określonych w art. 54 § 2 p.p.s.a. nie nakłada na sąd obowiązku wymierzenia grzywny. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie zwracano uwagę na fakultatywny charakter grzywny wymierzanej na podstawie art. 55 § 1 p.p.s.a. (por. postanowienia NSA z 12 września 2018 r., sygn. akt II OZ 821/18; z 15 listopada 2011, sygn. akt I OZ 841/11; z 30 marca 2011 r., sygn. akt II OZ 207/11). Przede wszystkim wskazuje się, że Sąd, rozpoznając wniosek o wymierzenie organowi grzywny, nie wymierza jej automatycznie, lecz bierze pod uwagę specyfikę i charakter okoliczności danej sprawy, w tym przyczyny niewypełnienia przez organ obowiązków, o których mowa w art. 54 § 2 p.p.s.a. (por. postanowienie NSA z 31 marca 2009 r., sygn. akt I OZ 274/09; z 24 marca 2021 r., sygn. akt II OZ 134/21). Zakres i forma działania sądu administracyjnego nie powinna bowiem wykraczać poza to, co jest konieczne do osiągnięcia celu jakim jest sądowa kontrola wykonywania administracji publicznej (por. postanowienie NSA z 10 listopada 2016 r., sygn. akt I OZ 1216/16). W rozpoznawanej sprawie oryginał skargi wpłynął do organu administracji [...] grudnia 2021 r., wobec tego trzydziestodniowy termin do nadesłania odpowiedzi na skargę wraz z aktami sprawy oraz skargą do Sądu pierwszej instancji upłynął [...] grudnia 2021 r. Organ nadesłał [...] grudnia 2021 r. odpowiedź na skargę wraz z aktami sprawy, a więc w terminie przewidzianym w art. 54 § 2 p.p.s.a.. Natomiast oryginał skargi został przekazany przez organ [...] stycznia 2022 r., a zatem w terminie zakreślonym przez Sąd w wezwaniu z [...] grudnia 2021 r. Pomimo nieznacznego uchybienia przez organ terminowi do wykonania obowiązku w zakresie przekazania skargi oraz akt sprawy, nie można dopatrzyć się w działaniu organu istotnych zaniedbań świadczących o lekceważeniu wymogów wynikających z art. 54 § 2 p.p.s.a. Taki stan faktyczny umożliwiał Sądowi pierwszej instancji, wobec wniosku strony, wymierzenie organowi grzywny za niewywiązanie się w terminie z obowiązków, o których mowa w art. 54 § 2 p.p.s.a. Sąd pierwszej instancji był uprawniony do oceny okoliczności naruszenia i jego i skutków, a w razie dostrzeżenia ku temu podstaw, do oddalenia wniosku. W ocenie Sądu pierwszej instancji przedmiotowy wniosek należało oddalić. Zaniechanie organu nie miało na celu uniemożliwienia przeprowadzenia kontroli sądowej. W związku z powyższym Sąd pierwszej instancji miał prawo przyjąć, że w sprawie nie jest konieczne wymierzenie grzywny, jako środka przymuszającego do wykonania obowiązku. Odnosząc się do wniosku o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu wyjaśnić należy, że wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu na zasadzie prawa pomocy, należne od Skarbu Państwa (art. 250 § 1 p.p.s.a.), jest przyznawane przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu unormowanym w przepisach art. 254 § 1 i art. 258 - 261 p.p.s.a. Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.