I OZ 145/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Iwona Bogucka po rozpoznaniu w dniu 11 maja 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia W.T. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 17 lutego 2022 r. sygn. akt II SPP/Sz 10/22 o odmowie przyznania W.T. prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi W.T. na akty Starosty Białogardzkiego w przedmiocie niezgodności z prawem danych zawartych w rejestrze gruntów postanawia: oddalić zażalenie. Pismem z 15 października 2021 r. W.T. (dalej: skarżący) wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skargę na akty Starosty Białogardzkiego (dalej: Starosta) w przedmiocie niezgodności z prawem danych zawartych w rejestrze gruntów (przedmiotowa sprawa zarejestrowana pod sygn. akt II SA/Sz 31/22) oraz na akty Starosty – poprzednio Urzędu Rejonowego w Białogardzie – w przedmiocie podziału nieruchomości (sprawa zarejestrowana pod sygn. akt II SA/Sz 30/22). Do skarg skarżący załączył plik dokumentów, w tym m.in. dwa wypisy z rejestru gruntów z 10 lutego 2009 r. W uzasadnieniu skargi skarżący wyjaśnił, że skarży akty Starosty z 10 lutego 2009 r. w postaci rejestru gruntów nr jednostki rej: [..] założonej dla nieistniejącej nieruchomości Skarbu Państwa oznaczonej jako działka nr [..] oraz w postaci rejestru gruntów nr rej [..], założonej dla nieistniejącej nieruchomości Skarbu Państwa i użytkownika wieczystego, oznaczonej jako działka nr [..] oraz przypisania tej działce 3 budynków mieszkalnych oraz 2 niemieszkalnych. Zarzucając ww. aktom naruszenie przepisów postępowania oraz prawa materialnego wniósł o stwierdzenie nieważności, niezgodności z prawem i bezprzedmiotowości rejestrów gruntów założonych w dniu 10 lutego 2009 r. oraz zobowiązanie Starosty do niezwłocznego doprowadzenia posiadanej przez skarżącego nieruchomości gruntowej stanu zgodnego z prawem. W skardze zawarł także wniosek o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych. Wniosek ten został zarejestrowany pod sygn. akt II SPP/Sz 10/22. W odpowiedzi na skargę Starosta wniósł o jej odrzucenie jako wniesionej z uchybieniem terminu, a nadto wyjaśnił, że nie posiada legitymacji do kwestionowania, czy też czynienia innych ustaleń, aniżeli wynikające z prawomocnego orzeczenia sądu czy też rozstrzygnięć innych organów. Postanowieniem z 17 lutego 2022 r., II SPP/Sz 10/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, na podstawie art. 247 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329; dalej: p.p.s.a.), odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że z przepisów ustawy z 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz.U. z 2021 r., poz.1990; dalej: p.g.k.) wynika wprost, że istotą ewidencji jest rejestrowanie istniejącego stanu prawnego gruntów i budynków, a wpisy do niej polegają na wprowadzeniu udokumentowanych zmian. Rejestr ewidencji gruntów stanowi bowiem wyłącznie odzwierciedlenie danych z uzyskanych dokumentów, przy czym organy ewidencyjne rejestrują jedynie stany prawne ustalone w innym trybie lub przez inne organy orzekające. Wpis do ewidencji nie jest władczym rozstrzygnięciem organu (nie przybiera formy decyzji czy postanowienia), ani aktem czy czynnością, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., zaś dane zawarte w ewidencji mają charakter techniczno-informacyjny. Oznacza to, że przedmiot zaskarżenia nie jest objęty zakresem regulacji art. 3 § 2 p.p.s.a. Również przepisy szczególne nie przewidują możliwość wniesienia skargi w tym przedmiocie do sądu administracyjnego. Stąd też skarga kwestionująca zgodność z prawem danych zawartych w rejestrze gruntów – widniejących z wypisach z 10 lutego 2009 r. – nie podlega kognicji sądu administracyjnego. Sąd I instancji zaznaczył, że jeśli strona uważa, iż zapisy w ewidencji gruntów są nieprawidłowe, to może podjąć działania w kierunku wprowadzenia zmian, lecz wyłącznie we właściwym trybie, którym jest postępowanie o zmianę zapisów w ewidencji gruntów, zainicjowane przed właściwym organem. Zażalenie na powyższe postanowienie złożył skarżący, wnosząc o jego uchylenie i przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym oraz zarzucając nieważność postępowania i naruszenie art. 247 p.p.s.a. W uzasadnieniu zażalenia skarżący wskazał, że w skardze, w której zawarł wniosek o zwolnienie z kosztów sądowych w całości, nie załączył urzędowego formularza zgodnie z wymaganiami określonymi w art. 252 § 1 i § 2 p.p.s.a., ponieważ nie posiadał takiego formularza. Z uwagi na okoliczność, że Sąd nie wezwał skarżącego do uzupełnienia braku formalnego ww. wniosku przez załączenie urzędowego formularza według ustalonego wzoru, który winien być doręczony skarżącemu wraz z wezwaniem, wszczęcie postępowania w zakresie zgłoszonego w skardze wniosku o zwolnienie z kosztów sądowych było niedopuszczalne. Z tych przyczyn, zdaniem skarżącego, zachodzi oczywista nieważność postępowania stanowiąca przesłankę do uchylenia zaskarżonego postanowienia z uwagi na niedopełnienie przez Sąd I instancji obowiązków wynikających z art. 258 § 2 pkt 5 w zw. z art. 252 § 1 i § 2 p.p.s.a. Ponadto skarżący podniósł, że Sąd I instancji dopuścił się rażącego naruszenia art. 247 p.p.s.a. przez bezzasadne uznanie, iż wniesiona przez niego skarga jest oczywiście bezzasadna, podczas gdy skarżący w sposób niebudzący żadnych wątpliwości wykazał i udowodnił, że powołanie do życia nieistniejących form własności Skarbu Państwa przez Starostę odbyło się z rażącym naruszeniem prawa i było niedopuszczalne, a postępowania organów administracji publicznej w zakresie podziału nieruchomości, ustalenia stanu nowego działek nr [..] i [..] i zmiany ich statusu prawnego, są dotknięte nieważnością ustawową (art. 58 § 1 k.c.) i nie wywołały żadnego skutku rzeczowego, ponieważ w obrocie prawnym nadal pozostaje decyzja Wojewody Koszalińskiego z 12 lipca 1991 r., dotycząca komunalizacji działki nr [..], dla której zgodnie z prawomocnym postanowieniem Sądu Rejonowego w Białogardzie z 10 maja 1999 r. księga wieczysta Kw nr [..] nigdy nie była prowadzona, która posiada status działki budowlanej od 1996 r. i której stan posiadania – faktycznego władztwa – przez skarżącego (inwestora) nie uległ zmianie do chwili obecnej. Końcowo, skarżący podkreślił, że w sprawie nie zachodzi oczywista bezzasadność skargi, a skarżący zgodnie z załączonym do skargi oświadczeniem spełnia wymogi do zwolnienia z kosztów sądowych, gdyż jest osobą bezrobotną, utrzymującą się z zasiłków okresowych oraz jest pod opieką P. w B. – co wykazał stosownymi dokumentami. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym została kompleksowo uregulowana w art. 243-263 p.p.s.a. Ustawodawca ukształtował w powołanych przepisach zarówno pozytywne, jak i negatywne przesłanki przyznania prawa pomocy. Odmowa przyznania prawa pomocy może nastąpić w sytuacji, gdy nie są spełnione pozytywne przesłanki, bądź w sytuacji, w której co prawda pozytywne przesłanki są spełnione, ale jednocześnie stwierdza się zaistnienie przesłanki negatywnej. Pozytywne przesłanki uregulowane zostały w art. 246 § 1 i 2 p.p.s.a., zaś negatywne – wyłączające dopuszczalność przyznania prawa pomocy – w art. 246 § 3 p.p.s.a. oraz w art. 247 p.p.s.a. Zgodnie z art. 247 p.p.s.a. prawo pomocy nie przysługuje stronie w razie oczywistej bezzasadności skargi. Naczelny Sąd Administracyjny podziela pogląd, że oczywista bezzasadność skargi to sytuacja, w której obowiązujące prawo wyklucza możliwość rozpoznania skargi strony i uwzględnienia jej żądania. Oznacza to, że zastosowanie powołanego przepisu jest dopuszczalne wówczas, gdy stan faktyczny i prawny danej sprawy nie budzi wątpliwości, co do braku szans na uwzględnienie skargi. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, w której skarga kwalifikuje się do odrzucenia na podstawie art. 58 § 1 p.p.s.a., w szczególności gdy skarga została wniesiona bez wyczerpania środków zaskarżenia w postępowaniu administracyjnym oraz gdy sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego. W przypadku, gdyby nawet sytuacja materialna strony uzasadniała przyznanie prawa pomocy, stwierdzenie przez sąd, że w danej sprawie mamy do czynienia z "oczywistą bezzasadnością" skargi, powoduje odmowę przyznania prawa pomocy (np. postanowienia NSA z: 20 września 2006 r., II FZ 564/06, niepubl.; 15 lipca 2008 r., II GZ 146/08; 22 lutego 2012 r., I OZ 1110/11; 10 maja 2013 r., II OZ 342/13; 12 lutego 2014 r., I OZ 81/14; 17 lipca 2014 r., II OZ 700/14). Oczywistość bezzasadności skargi, o której mowa w art. 247 p.p.s.a. należy łączyć nie tylko z jej merytoryczną oceną, ale i z możliwością jej wniesienia. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że w niniejszej sprawie Sąd I instancji uznał skargę za oczywiście bezzasadną na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. wskazując, że nie podlega ona kognicji sądu administracyjnego. Z treści skargi wynika bowiem, że dotyczy ona kwestii zgodność z prawem danych zawartych w rejestrze gruntów – przedmiotem zaskarżenia skarżący uczynił akty Starosty z 10 lutego 2009 r. w postaci operatu pomiarowego, wykazu zmian gruntowych, obciążenia działki prawem użytkowania wieczystego na rzecz skarżącego, przypisanie działce numeru księgi wieczystej. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji trafnie uznał zatem, że skarga na powyższe akty nie może zostać rozpoznana w postępowaniu przed sądem administracyjnym, ponieważ nie mieszczą się one w katalogu spraw objętych kognicją sądów administracyjnych (art. 3 § 2 p.p.s.a.). Prawidłowo zatem Sąd I instancji odmówił przyznania prawa pomocy z powodu oczywistej bezzasadności skargi, zgodnie z art. 247 p.p.s.a. W odniesieniu zaś do zarzucanej w zażaleniu nieważności postępowania mającej stanowić przesłankę do uchylenia zaskarżonego postanowienia z uwagi na niedopełnienie przez Sąd I instancji obowiązków wynikających z art. 258 § 2 pkt 5 w zw. z art. 252 § 1 i § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że z akt sprawy II SA/Sz 31/22, wynika, że do przedmiotowej skargi skarżący załączył jedynie "oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania", Sąd I instancji odstąpił wprawdzie od przesłania skarżącemu urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy (druk "PPF"), niemniej jednak w przedmiotowej sprawie takie działanie Sądu I instancji było uprawnione ze względu na bezcelowość tej czynności, ponieważ w sprawie zostały spełnione wymienione w art. 247 p.p.s.a. przesłanki, warunkujące odmowę przyznania skarżącemu prawa pomocy. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.