II SAB/Sz 84/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Nadzieja Karczmarczyk-Gawęcka Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Dziel (spr.), Sędzia WSA Bolesław Stachura po rozpoznaniu w Wydziale II w trybie uproszczonym w dniu 6 października 2021 r. sprawy ze skargi M. S. na bezczynność Dyrektora Liceum Ogólnokształcącego dla Dorosłych [...] w S. w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej 1. zobowiązuje Dyrektora Liceum Ogólnokształcącego dla Dorosłych [...] w S. do załatwienia wniosku M. S. z dnia [...] maja 2021 roku o udostępnienie informacji publicznej, w terminie 14 dni od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy, 2. stwierdza, że bezczynność Inne w sprawie wniosku wskazanego w punkcie I nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa, 3. zasądza od Inne na rzecz M. S. kwotę [...]([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. M. S. ("strona", "skarżący") wystąpił ze skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na bezczynność Dyrektora L. O. dla D. "[...]" w S. ("organ") w związku z wnioskiem o udostępnienie informacji publicznej. Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco. W dniu 15 maja 2021 r. strona zwróciła się do organu za pośrednictwem poczty elektronicznej na adres: [...] z wnioskiem o udostepnienie następujących informacji publicznych: "1. Kopia statutu szkoły w formie elektronicznej (format pliku bez znaczenia), 2. liczba nauczycieli szkoły." Jako sposób udostepnienia wnioskowanych informacji strona wskazała przesłanie informacji pocztą elektroniczną na adres: [...] W dniu 31 maja 2021 r. strona wysłała do organu za pośrednictwem poczty elektronicznej przypomnienie o wniosku, w którym zwróciła uwagę na upływ 14-dniowego terminu do udzielenia odpowiedzi. W skardze złożonej za pośrednictwem organu skarżący wniósł o zobowiązanie organu do załatwienia wniosku z dnia 15 maja 2021 r., stwierdzenie, że organ dopuścił się bezczynności oraz o zasądzenie od organu na jego rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych. Wskutek bezczynności organu skarżący zarzucił naruszenie: 1) art. 61 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. w zakresie, w jakim przepis ten stanowi podstawę prawą do uzyskiwania informacji publicznej poprzez błędne zastosowanie, polegające na nieudostępnieniu informacji publicznej na wniosek, 2) art. 10 ust. 1 w zw. z art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 roku o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. z 2020 r., poz. 2176, dalej: "u.d.i.p.") w zakresie, w jakim z przepisów tych wynika, że informacja nieudostępniona w Biuletynie Informacji Publicznej jest udostępniana na wniosek bez zbędnej zwłoki, nie później jednak niż w ciągu 14 dni od dnia złożenia wniosku poprzez brak zastosowania, polegający na niezrealizowaniu wniosku o udostępnienie informacji publicznej. W odpowiedzi na skargę organ wskazał, że wysłana przez skarżącego drogą elektroniczną wiadomość zawierająca wniosek o udzielenie informacji publicznej nie dotarła o organu. Organ zauważył także, że treść statutu szkoły jest ogólnodostępna w sekretariacie szkoły, natomiast co do liczby zatrudnionych w szkole nauczycieli organ wskazał, że jest szkołą niepubliczną, w imieniu której działa osoba prowadząca, nie jest zatem właściwym podmiotem, do którego należy kierować zapytania dotyczące zatrudnienia. Ponadto organ wskazał, iż należy zbadać czy skarżący realizuje własne prawo do uzyskania informacji publicznej, czy też czyni to wyłącznie na użytek Centrum Cyfrowego Wsparcia Edukacji dla celów komercyjnych. W złożonym do sądu piśmie z dnia 13 lipca 2021 r. skarżący ustosunkował się do odpowiedzi na skargę wskazując, że wg uzyskanej przez niego informacji od dostawcy skrzynki mailowej zarówno mail z wnioskiem z dnia 15 maja 2021 r. jak i ponaglenie z dnia 31 maja 2021 r. zostały prawidłowo wysłane oraz dostarczone do serwisu pocztowego odbiorcy p 2 sekundach, na potwierdzenie czego załączył wydruki wiadomości. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje: Sprawa niniejsza została skierowana do rozpoznania w trybie uproszczonym stosownie do treści art. 119 pkt 4 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm. tj., dalej p.p.s.a.), zgodnie z którym może być rozpoznana w trybie uproszczonym sprawa, w której przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania administracyjnego. Z bezczynnością organu administracji publicznej w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a mamy do czynienia wówczas, gdy w prawnie ustalonym terminie organ ten nie podjął żadnych czynności w sprawie lub wprawdzie prowadził postępowanie w sprawie, ale – mimo istnienia ustawowego obowiązku – nie zakończył go wydaniem w terminie decyzji, postanowienia lub też innego aktu, lub nie podjął innych działań wynikających z przepisów procesowych, a mających na celu usuniecie przeszkody do wydania decyzji (vide: T. Woś, H. Knysiak – Molczyk , M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Komentarz, Wydawnictwo prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005). Przekonanie skarżącego o pozostawaniu organu w bezczynności w zakresie rozpatrzenia wniosku z dnia 15 maja 2021 r. o udostępnienie informacji publicznej, znajduje uzasadnione podstawy. Istota sporu zawisłego przed sądem w niniejszej sprawie sprowadza się do oceny, czy przedmiotowy wniosek został skutecznie złożony do Inne, co wprost determinuje ustalenie, czy po stronie tego organu powstał obowiązek załatwienia przedmiotowego żądania w trybie przepisów u.d.i.p., a w konsekwencji, czy nie realizując tego obowiązku organ popadł w bezczynność. Ocena powyższej kwestii musi jednak być poprzedzona zbadaniem, czy sprawa w ogóle mieści się w zakresie podmiotowym i przedmiotowym u.d.i.p. Dopiero bowiem stwierdzenie, że podmiot, do którego zwrócił się skarżący, był obowiązany do udzielenia informacji publicznej oraz, że żądana przez niego informacja miała charakter informacji publicznej w rozumieniu przepisów u.d.i.p., pozwala na dokonanie oceny, czy w konkretnej sprawie można skutecznie zarzucić wskazanemu podmiotowi bezczynność (por. P. Szustakiewicz, Postępowanie w sprawie bezczynności w zakresie udzielenia informacji publicznej w orzecznictwie sądów administracyjnych, Przegląd Prawa Publicznego 2012, nr 6, s. 75 i nast. wraz z powołanym orzecznictwem). Przepis art. 4 ust. 1 pkt 1 u.d.i.p. stanowi, że do udostępniania informacji publicznej obowiązane są władze publiczne oraz inne podmioty wykonujące zadania publiczne, w szczególności m.in. podmioty reprezentujące inne osoby lub jednostki organizacyjne, które wykonują zadania publiczne lub dysponują majątkiem publicznym oraz osoby prawne, w których Skarb Państwa, jednostki samorządu terytorialnego lub samorządu gospodarczego albo zawodowego mają pozycję dominującą w rozumieniu przepisów o ochronie konkurencji i konsumentów. Niewątpliwie szkoła wykonuje zadania publiczne w zakresie edukacji, także w sytuacji, gdy jest to szkoła niepubliczna, stąd dyrektor takiej placówki jest podmiotem zobowiązanym do udostępnienia informacji publicznej. Natomiast informacja dotycząca kwestii statutu szkoły i liczby zatrudnionych nauczycieli niewątpliwie mieszczą się w pojęciu informacji publicznej w rozumieniu art. 1 ust. 1 ustawy, jako każdej informacji o sprawach publicznych. Uznać zatem należy, że wniosek strony skarżącej spełnia kryteria zapytania o informację publiczną. Publiczny charakter żądanej przez skarżącego informacji oraz fakt, że wniosek został skierowany do podmiotu obowiązanego do udzielania informacji publicznej determinowały konieczność załatwienia przedmiotowego żądania w trybie przewidzianym przepisami u.d.i.p., pod warunkiem, że przedmiotowy wniosek został do organu złożony skutecznie, co też – jak już wskazano na wstępie – stanowi istotę sporu w niniejszej sprawie. W świetle bowiem art. 10 ust. 1 i art. 14 ust. 1 u.d.i.p., warunkiem powstania po stronie organu władzy publicznej obowiązku udostępnienia określonej informacji publicznej jest skuteczne złożenie wniosku w tym przedmiocie. Nie dotyczy to jedynie informacji, które z mocy prawa podlegają publikacji w Biuletynie informacji Publicznej lub centralnym repozytorium. Dopiero więc skuteczne złożenie wniosku o udostępnienie informacji publicznej inicjuje postępowanie, w ramach którego organ zobowiązany jest - w pierwszej kolejności – ocenić charakter żądanej informacji pod kątem uznania jej za informację publiczną w rozumieniu art. 1 ust. 1 u.d.i.p., a następnie – w zależności od wyników tej oceny – w razie uznania żądanej informacji za publiczną, informację tę udostępnić bez zbędnej zwłoki, nie później jednak niż w terminie 14 dni od dnia złożenia wniosku, w sposób i w formie zgodnych z wnioskiem (art. 13 ust. 1 w zw. z art. 14 ust. 1 u.d.i.p.), lub w tym terminie wydać na podstawie art. 16 ust. 1 u.d.i.p. decyzję o odmowie jej udostępnienia, bądź też – w razie uznania, że żądana informacja nie spełnia kryteriów informacji publicznej, lub, że jest ona dostępna w innym trybie (art. 1 ust. 2 u.d.i.p.), powiadomić wnioskodawcą, że w przypadku jego żądania przepisy u.d.i.p. nie znajdują zastosowania. Skuteczność zgłoszenia żądania udostępnienia informacji publicznej nie może być oceniana według reguł obowiązujących w klasycznym postępowaniu administracyjnym. Należy bowiem zauważyć, że do stosowania k.p.a. ustawa o dostępie do informacji publicznej odsyła jedynie w odniesieniu do decyzji o odmowie udostępnienia informacji publicznej oraz o umorzeniu postępowania o udostepnienie informacji (art. 16 u.d.i.p.). We wcześniejszym etapie postępowanie w przedmiocie udzielenia informacji publicznej jest natomiast postępowaniem odformalizowanym, a przepisy u.d.i.p. nie wskazują jakichkolwiek wymagań formalnych wniosku - poza utrwaleniem go w formie pisemnej (zob. wyrok NSA z dnia 1 marca 2019 r. sygn. akt I OSK 708/17, LEX nr 2689879). Jednocześnie ugruntowane orzecznictwo sądowoadministracyjne nakazuje za wniosek pisemny uznawać również przesłanie zapytania pocztą elektroniczną (e-mail) - i to nawet, gdy do jego autoryzacji nie zostanie użyty podpis elektroniczny (zob. np. wyrok NSA z dnia 16 marca 2009 r., sygn. akt I OSK 1277/08, ONSAiWSA 2010/5/91). Przyjmuje się przy tym, że do obowiązków organu administracji publicznej należy taka konfiguracja poczty elektronicznej, w tym filtrów antyspamowych, oraz takie zorganizowanie obsługi technicznej poczty elektronicznej organu, aby zapewnić bezproblemowy i niezwłoczny odbiór przesyłanych na ten adres podań, wobec prawnej dopuszczalności ich wnoszenia także drogą elektroniczną (zob. postanowienie NSA z dnia 10 września 2015 r., sygn. akt I OSK 1968/15; postanowienie NSA z dnia 3 listopada 2015 r., I OSK 1940/15 - publ. CBOSA). Uznaje się nadto, że skutki trudności, błędów czy nieprawidłowości w zakresie kształtowania i obsługiwania przez organy administracji publicznej oficjalnych systemów służących do komunikacji z tymi organami (np. poczty elektronicznej, systemu ePUAP) nie mogą być przerzucane na korzystających z tych systemów (zob. postanowienie NSA z dnia 5 listopada 2015 r., sygn. akt I OZ 1414/15; wyrok NSA z dnia 16 lutego 2016 r., sygn. akt I OSK 2186/14 – publ. CBOSA). W postanowieniu z dnia 18 listopada 2015 r., sygn. akt I OSK 2897/15 NSA stwierdził, że ryzyko nieodebrania przez organ wysłanego do niego przy użyciu poczty elektronicznej wniosku, skierowanego na oficjalnie podany adres poczty elektronicznej organu, obciążało ten organ, a nie skarżącego. Z przytoczonego orzecznictwa wynika więc w istocie domniemanie, że jeżeli wiadomość została prawidłowo nadana na oficjalny adres poczty elektronicznej organu, to znaczy, że dotarła ona do adresata. Tak daleko odformalizowany tryb składania wniosków o udostępnienie informacji publicznej oznacza, że wykazanie skuteczności wniesienia żądania w tym przedmiocie do organu administracji publicznej za pośrednictwem poczty elektronicznej, wymaga jedynie potwierdzenia wysłania wniosku na oficjalny adres poczty elektronicznej organu. Za taki adres uznać natomiast należy adres do korespondencji elektronicznej podany w Biuletynie Informacji Publicznej lub na oficjalnej stronie internetowej organu. Odnosząc powyższe rozważania do okoliczności niniejszej sprawy należy przypomnieć, że podniesiony w skardze zarzut co do bezczynności Dyrektora na niezałatwieniu wniosku skarżącego z dnia 15 maja 2021 r. o udostępnienie informacji publicznej, spotkał się w odpowiedzi na skargę z zaprzeczeniem organu, jakoby wniosek, którego skarga dotyczy, w ogóle do niego nie wpłynął. W tym miejscu wskazać należy, że po otrzymaniu odpowiedzi na skargę skarżący wniósł pismo w którym poinformował, że jego wniosek o udostępnienie informacji publicznej oraz pismo ponaglające zostały wysłane w sposób prawidłowy do organu w odpowiednio w dniach 15 maja 2021 r. i 31 maja 2021 r. z adresu "[...]", na adres [...], który to adres został wskazany przez organ jako właściwy na jego stronie internetowej. Do pisma tego skarżący załączył wydruki z wiadomości mailowych, których wynika, że przedmiotowe wiadomości wyszły z jego konta na adres organu. Podkreślić należy, że adres na który zostało wysłane zapytanie strony jest oficjalnym adresem poczty elektronicznej znajdującym się na stronie internetowej szkoły. W związku z powyższym, wobec potwierdzenia przez skarżącego okoliczności wysłania w dniu 15 maja 2021r. spornego wniosku na właściwy – oficjalnie podany adres do korespondencji elektronicznej z organem, należało przyjąć, że wniosek ten został w tej dacie skutecznie złożony do organu, a w konsekwencji, że od tego dnia rozpoczął bieg 14-dniowy termin do załatwienia przedmiotowego żądania przez organ w trybie określonym przepisami u.d.i.p. Bezsporne pozostaje, że organ we wskazanym terminie wniosku tego nie załatwił, co oznacza, że popadł w niniejszej sprawie w bezczynność, która niewątpliwie nie ustała przed wniesieniem skargi. Wprawdzie nie sposób jest wykluczyć, że nieodnotowanie wniosku w skrzynce poczty elektronicznej organu było od niego niezależne w tym sensie, że mogło wynikać ze sposobu działania systemu do obsługi korespondencji e-mailowej, którym posługuje się organ, to jednak okoliczność ta nie zwalnia go z odpowiedzialności za niezałatwienie przedmiotowego wniosku w terminie, bowiem – co należy ponownie podkreślić – skutki ewentualnych błędów czy nieprawidłowości w działaniu systemów służących do komunikacji z organami (w tym poczty elektronicznej) nie mogą być przerzucane na korzystających z tych systemów, lecz obciążają organ. W tym miejscu wskazać należy, że żądane przez skarżącego informacje niewątpliwie mają charakter informacji publicznej skoro dotyczą statutu szkoły – a dokument ten nie został przez szkołę opublikowany. Podnoszenie przez organ, że dokument ten jest dostępny w sekretariacie szkoły nie może odnieść skutku, albowiem wnioskodawca przebywający z dala od siedziby szkoły ma obiektywne techniczne utrudnienia w zapoznaniu się ze statutem. Wskazać także należy, że informacja dotycząca liczby zatrudnionych nauczycieli także jest informacją publiczną skoro organ jest podmiotem wykonującym zadania publiczne. Stwierdzając, że w niniejszej sprawie doszło do bezczynności po stronie organu, sąd uznał jednocześnie, iż nie zostało wykazane, by bezczynność ta ustała po wniesieniu skargi, a przed datą jej rozpoznania. W odpowiedzi na skargę bowiem organ jednoznacznie zaprzeczył ażeby wniosek o udostępnienie informacji publicznej do niego dotarł. Wobec powyższego sąd, na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a., zobowiązał organ do załatwienia wniosku skarżącego z dnia 15 maja 2021 r. o udostępnienie informacji publicznej, w terminie 14 dni od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku. Jednocześnie sąd, na podstawie art. 149 § 1a p.p.s.a., stwierdził, że bezczynność organu w niniejszej sprawie nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa. Podkreślić należy, że w świetle poglądów orzecznictwa rażącym naruszeniem prawa będzie stan, w którym wyraźnie, ewidentnie, bezdyskusyjnie i drastycznie naruszono treść obowiązku wynikającego z przepisu prawa, a jednocześnie nie zachodzą okoliczności wyłączające w jakimkolwiek zakresie winę organu za tę bezczynność. Dla uznania rażącego naruszenia prawa nie jest przy tym wystarczające samo przekroczenie przez organ ustawowych obowiązków, czyli terminów do załatwienia sprawy. Rażące naruszenie prawa oznacza wadliwość o szczególnie dużym ciężarze gatunkowym i ma miejsce w razie oczywistego braku podejmowania jakichkolwiek czynności, oczywistego lekceważenia wniosków strony i jawnego natężenia braku woli do załatwienia sprawy, jak i w razie ewidentnego niestosowania przepisów prawa. Istotą rażącego naruszenia prawa jest bowiem pozbawiona jakichkolwiek wątpliwości oczywistość stwierdzonego naruszenia (zob. wyroki NSA: z dnia 24 maja 2018 r., sygn. akt II OSK 381/18, LEX nr 2517463; z dnia 21 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 675/12, LEX nr 1218894). Oceniając charakter bezczynności nie można jednocześnie pominąć charakteru sprawy, jak i specyfiki trybu jej załatwienia (zob. wyrok NSA z dnia 18 marca 2015 r., sygn. akt I OSK 585/15, LEX nr 1665697), a nadto należy wziąć pod uwagę występujące ewentualnie w sprawie przyczyny "usprawiedliwiające" bezczynność organu (zob. wyrok NSA z dnia 24 kwietnia 2014 r., sygn. akt II FSK 3614/13, LEX nr 1481561). Zdaniem sądu, działania organu nie miały cech lekceważącego traktowania obowiązków nałożonych na ten podmiot przepisami u.d.i.p., a wynikały jedynie z pominięcia skierowanego do niego wniosku. O zwrocie na rzecz skarżącego kosztów postępowania obejmujących uiszczony wpis od skargi w kwocie [...]zł, orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a.