III FSK 1100/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Stanisław Bogucki, Sędzia NSA Bogusław Dauter (sprawozdawca), Sędzia WSA (del.) Anna Sokołowska, po rozpoznaniu w dniu 5 lipca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 10 maja 2023 r., sygn. akt I SA/Lu 108/23 w sprawie ze skargi K. P. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie z dnia 9 grudnia 2022 r., nr 0601-IEE.711.299.2022.2 w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych oddala skargę kasacyjną. Wyrokiem z 10 maja 2023 r., I SA/Lu 108/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w sprawie ze skargi K. P. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie z 9 grudnia 2022 r., w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych, uchylił zaskarżone postanowienie oraz postanowienie organu pierwszej instancji, a także zasądził zwrot kosztów postępowania. Organ w skardze kasacyjnej zarzucił zaskarżonemu wyrokowi: I. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, tj.: 1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 18 oraz w zw. z art. 38 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2020 r., poz. 1427 ze zm., dalej: "u.p.e.a."), w zw. z art. 6, art. 8 oraz art. 9 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r., poz. 2000 ze zm., dalej: "k.p.a."), poprzez błędne przyjęcie, że odpowiednie zastosowanie wymienionych wyżej przepisów k.p.a., w stanie faktycznym sprawy, polegało na ich zastosowaniu wprost, podczas gdy takie twierdzenie jest nieuzasadnione albowiem ich zastosowanie stałoby w sprzeczności ze specyfiką postępowania egzekucyjnego a nadto przepisy ustawy egzekucyjnej nie nakładają na organ obowiązku poinformowania osoby trzeciej o przysługującym jej uprawnieniu do złożenia żądania wyłączenia spod egzekucji; 2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., w zw. z art. 6, art. 8, art. 9 k.p.a. oraz w zw. z art. 58 k.p.a. poprzez błędne przyjęcie, że skarżący uprawdopodobnił brak swojej winy w uchybieniu terminu do wniesienia wniosku o wyłączenie wierzytelności z rachunku bankowego spod egzekucji; 3) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 38 u.p.e.a., oraz w zw. z art. 18 u.p.e.a. w zw. z art. 6, art. 8, art. 9 k.p.a., poprzez błędne przyjęcie, że w stanie faktycznym skarżący posiada status dłużnika zajętej wierzytelności oraz, że w takiej sytuacji w stosunku do niego znajdują zastosowanie przepisy art. 38 u.p.e.a. do którego znajdą zastosowania zasady postępowania regulowane przepisami art. 6, 8 i 9 k.p.a., podczas gdy organy prawidłowo przyjęły, że skarżącego należy traktować jako osobę trzecią, której status i przysługujące uprawnienia regulowane są w art. 38 u.p.e.a., który nie nakłada obowiązku informacyjnego o przysługującym mu w toku egzekucji środku zaskarżenia, i do którego nie znajdą zastosowania zasady postępowania regulowane przepisami art. 6, 8 i 9 k.p.a. Organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji, a także zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Do pisma z 25 sierpnia 2023 r. skarżący dołączył pismo z 9 sierpnia 2023 r. zatytułowane "odpowiedź na skargę kasacyjną". W piśmie tym przedstawił swoje stanowisko w sprawie wnosząc o oddalenie skargi kasacyjnej oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. Zarządzeniem z 22 maja 2024 r. Przewodniczący Wydziału III Izby Finansowej, na podstawie art. 182 § 2 p.p.s.a., skierował sprawę na posiedzenie niejawne. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna nie ma uzasadnionych podstaw. Istotą niniejszej sprawy jest ocena czy okoliczności faktyczne sprawy pozwalają na przyjęcie, że skarżący uprawdopodobnił brak winy w uchybieniu terminu do złożenia wniosku o wyłączenie spod egzekucji składnika majątkowego. W pierwszej kolejności rozważenia wymaga zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 18 oraz w zw. z art. 38 u.p.e.a., w zw. z art. 6, art. 8 oraz art. 9 k.p.a. Najistotniejszą kwestią dla tych rozważań jest wykładnia art. 18 u.p.e.a. w powiązaniu z art. 6, art. 8 i art. 9 k.p.a. Stosownie do art. 18 u.p.e.a. jeżeli przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego stosuje się odpowiednio. Zauważyć należy, że przepisy k.p.a. mają zastosowanie w postępowaniu egzekucyjnym tylko w sprawach, które nie są uregulowane "inaczej". Ponadto, nawet wówczas, gdy zachodzi potrzeba ich stosowania należy czynić to w myśl zapisu ustawowego "odpowiednio", a nie wprost. Odpowiednie stosowanie określonych przepisów k.p.a. w zależności od przedmiotu regulacji prowadzić może do stosowania tych przepisów w pełnym zakresie (w ich bezpośrednim brzmieniu), zastosowania ich z odpowiednimi modyfikacjami lub do odmowy zastosowania przepisu z uwagi na odmienne unormowanie pewnych kwestii w u.p.e.a. Odpowiednie stosowanie prawa może zatem prowadzić do wniosku, że pewne unormowania przepisu, do którego nastąpiło odesłanie znajdują zastosowanie do instytucji regulowanej przez przepis odsyłający, inne natomiast nie mogą znaleźć takiego zastosowania. To oznacza, że "odpowiednie" zastosowanie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego w postępowaniu egzekucyjnym może być stosowane tylko w takim zakresie i w taki sposób, żeby uzupełniać, a nie modyfikować przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Powyższe ustalenia znajdują zastosowanie w zakresie interpretacji odpowiedniego zastosowania zasad ogólnych postępowania administracyjnego (art. 6-16 k.p.a.). Należy zwrócić uwagę, że skoro do u.p.e.a. wprowadzono zasady ogólne i szczególne przepisy procesowe to one powinny być stosowane w pierwszej kolejności w postępowaniu egzekucyjnym. Uzupełniające zastosowanie przepisów k.p.a. możliwe jest wyłącznie w sytuacji, kiedy nie stoi to w sprzeczności z celami u.p.e.a. (zob. wyrok NSA z 17 maja 2010 r., II OSK 872/09; D. Jankowiak, Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym, Komentarz, UNIMEX, Wrocław 2011, str. 270-271). W związku z tym odpowiednie stosowanie zasad ogólnych postępowania administracyjnego w postępowaniu egzekucyjnym, musi nastąpić przy uwzględnieniu specyfiki charakteryzującego się przymusowością postępowania egzekucyjnego, rządzących tym postępowaniem zasad, w tym zwłaszcza zasady efektywności i skuteczności stosowania środków egzekucyjnych prowadzących do wykonania obowiązku. Przedstawione rozważania prowadzą do konstatacji, że w postępowaniu egzekucyjnym wynikająca z art. 6 k.p.a. - zasada praworządności, art. 8 k.p.a. - zasada zaufania do władzy publicznej oraz art. 9 k.p.a. - zasada informowania stron, stosowane są odpowiednio. W myśl art. 9 k.p.a. organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Skarżący kasacyjnie organ argumentował, że ustawy egzekucyjne nie nakładają na organ obowiązku poinformowania osoby trzeciej o przysługującym jej, na podstawie art. 38 u.p.e.a., uprawnieniu do złożenia żądania wyłączenia spod egzekucji. W orzecznictwie prezentowany jest pogląd, że organy egzekucyjne nie są zobowiązane do udzielania osobom trzecim niebędącym stronami postępowania informacji o przysługujących im prawach. Ustawodawca wychodzi z założenia, że to na zobowiązanym spoczywa obowiązek do powiadomienia osób trzecich, jeśli w trakcie egzekucji naruszono prawa majątkowe tych osób. Osoba trzecia, podejmując czynności zmierzające do wyłączenia spod egzekucji jej prawa, powinna we własnym interesie zapoznać się z obowiązującym w tym zakresie terminem, a w przypadku jego niedotrzymania wystąpić z prośbą o przywrócenie, uprawdopodobniając, że uchybienie nastąpiło bez jej winy (zob. wyrok NSA z 30 listopada 2000 r., SA/Sz 1419/99; wyrok WSA w Gliwicach z 19 kwietnia 2017 r., I SA/Gl 129/17; wyrok NSA z 11 października 2019 r., II FSK 3656/17). W myśl powyższego należy uznać, że sąd pierwszej instancji doszedł do błędnej konstatacji, że art. 9 k.p.a. zobowiązujący organ do należytego i wyczerpującego informowania stron miał wprost zastosowanie do przedmiotowego postępowania egzekucyjnego w zakresie informowania skarżącego - osoby trzeciej. Niemniej jednak powyższe ustalenie sądu pierwszej instancji pozostaje bez wpływu na wynik sprawy. Biorąc powyższe pod uwagę, podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 18 oraz w zw. z art. 38 u.p.e.a., w zw. z art. 6, art. 8 oraz art. 9 k.p.a. okazał się niezasadny. Oceniając zarzut naruszenia art. 58 k.p.a., należy wskazać że stosownie do jego treści, w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy (§ 1). Prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin (§ 2). Przywrócenie terminu do złożenia prośby przewidzianej w § 2 jest niedopuszczalne (§ 3). Istotnym warunkiem przywrócenia stronie uchybionego terminu jest uprawdopodobnienie braku winy w jego niezachowaniu. Słuszne są w tym zakresie ustalenia sądu pierwszej instancji, że art. 58 § 1 k.p.a. wymaga "uprawdopodobnienia", nie zaś udowodnienia braku winy. Uprawdopodobnienie jest środkiem zastępczym dowodu w znaczeniu ścisłym, niedającym pewności, lecz tylko wiarygodność (prawdopodobieństwo) twierdzenia o jakimś fakcie. Jest to środek zwolniony od ścisłych formalności dowodowych co oznacza, iż uprawdopodobnienie wymaga wykazania danej okoliczności w stopniu mniejszym aniżeli jej udowodnienie, a ciężar takiego uprawdopodobnienia spoczywa na stronie, która wywodzi skutki prawne ze swoich twierdzeń (por. wyrok NSA z 10 listopada 2017 r., II FSK 3010/15). W realiach rozpoznawanej sprawy należy uznać, że skarżący uprawdopodobnił brak winy w uchybieniu terminu. W tym zakresie należy mieć na uwadze szczególny charakter postępowania egzekucyjnego względem osoby trzeciej. Przejawia się on m.in. w braku przepisu obligującego organ do szczegółowego informowania skarżącego jako osoby trzeciej o podejmowanych wobec jego rzeczy lub praw majątkowych czynnościach i przysługujących mu w związku z tym uprawnieniach m.in. możliwości skorzystania z instytucji wskazanej w art. 38 § 1 u.p.e.a. Okoliczności te rzutują na ocenę przesłanki winy. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżący miał prawo nie wiedzieć, jakie środki prawne przysługują mu w sprawie. W szczególności należy zwrócić uwagę, że organ kierował do skarżącego pisma, z których wynikały uprawnienia zobowiązanego, a nie osoby trzeciej, co wprowadziło skarżącego w błąd i ostatecznie doprowadziło do złożenia przez niego zarzutu w postępowaniu egzekucyjnym, a następnie – po otrzymaniu postanowienia organu z 21 września 2022 r. – do złożenia z opóźnieniem wniosku o wyłączenie spod egzekucji. Skarżący podjął czynności w sprawie, jednak błędnie przekonany o swoim statusie i przysługujących uprawnieniach skorzystał z przysługującego osobie zobowiązanej wniesienia zarzutu, a nie uprawnienia osoby trzeciej - wyłączenia spod egzekucji składnika majątkowego. W konsekwencji powyższego niezasadny jest zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., w zw. z art. 6, art. 8, art. 9 k.p.a. oraz w zw. z art. 58 k.p.a. Przechodząc do ostatniego sformułowanego w skardze kasacyjnej zarzutu należy wskazać, że organ naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. upatruje w naruszeniu art. 38 u.p.e.a. oraz art. 18 u.p.e.a. w zw. z art. 6, art. 8, art. 9 k.p.a. Mając na uwadze przedstawione powyżej rozważania, w przedmiocie tych przepisów, uznać należało, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku odpowiada wymaganiom stawianym przez art. 141 § 4 p.p.s.a. W szczególności zawiera zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie, a także wypowiedź co do wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia zarzutów skargi. Sąd pierwszej instancji w dostateczny sposób wyjaśnił motywy podjętego rozstrzygnięcia i co istotne, wyrok poddaje się kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego. Tym samym zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 38 u.p.e.a., oraz w zw. z art. 18 u.p.e.a. w zw. z art. 6, art. 8, art. 9 k.p.a. okazał się niezasadny. Odnosząc się do zawartego w piśmie zatytułowanym "odpowiedź na skargę kasacyjną" wniosku o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, wyjaśnić należy, że w uchwale składu 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 listopada 2012 r., II FPS 4/12, wskazano, że art. 204 i art. 205 § 2-4 w związku z art. 207 § 1 p.p.s.a. wraz z właściwymi przepisami odrębnymi, do których odsyła art. 205 § 2 i 3 tej ustawy, stanowią podstawę do zasądzenia zwrotu kosztów za wniesienie sporządzonej przez profesjonalnego pełnomocnika odpowiedzi na skargę kasacyjną. Jednocześnie w uzasadnieniu tej uchwały wskazano, że zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego może mieć miejsce w przypadku wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną zgodnie z wymogami określonymi w art. 179 p.p.s.a., tj. w terminie 14 dni od doręczenia stronie skargi kasacyjnej. Wymóg ten nie został przez skarżącego spełniony, gdyż nie wniósł on w terminie odpowiedzi na skargę kasacyjną. Do sądu pierwszej instancji wpłynęła wprawdzie odpowiedź na skargę kasacyjną, lecz została ona zwrócona na podstawie art. 66 § 1 p.p.s.a. W konsekwencji jej wniesienie nie wywołało skutków prawnych. Z tych wszystkich względów i na podstawie art. 184 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w wyroku. sędzia NSA Bogusław Dauter sędzia NSA Stanisław Bogucki sędzia del. WSA Anna Sokołowska