II SA/Lu 518/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marta Laskowska-Pietrzak Sędziowie Sędzia WSA Ewa Ibrom Asesor sądowy Maciej Gapski (sprawozdawca) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 4 października 2023 r. sprawy ze skargi B. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zamościu z dnia 30 marca 2023 r., znak: SKO.PS/40/6/2022 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Zaskarżoną do Sądu decyzją z dnia 30 marca 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Zamościu (dalej także jako: Kolegium), po rozpatrzeniu odwołania B. D. (dalej także jako: skarżąca), uchyliło decyzję Wójta Gminy Skierbieszów (dalej także jako: Wójt) z dnia 18 maja 2022 r. i orzekło o przyznaniu skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką od dnia 1 marca 2023 r. Decyzja została wydana w następującym stanie sprawy: Wnioskiem, który wpłynął do organu I instancji w dniu 24 kwietnia 2022 r. B. D. wystąpiła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką S. A. Skarżąca złożyła oświadczenie, że zrezygnuje z pobierania zasiłku dla opiekuna, w przypadku przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego. Powołała się ponadto na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 odnoszący się do przesłanki wieku powstania niepełnosprawności. Decyzją z dnia 18 maja 2022 r. Wójt odmówił przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego wskazując dwie negatywne przesłanki: datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki (art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych; aktualnie Dz. U. 2023 r., poz. 390, dalej jako: u.ś.r.) i pobieranie specjalnego zasiłku opiekuńczego (art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r.). Wskazaną na wstępie decyzją z dnia 30 marca 2023 r. Kolegium, po rozpatrzeniu odwołania skarżącej, uchyliło decyzję Wójta z dnia 18 maja 2022 r. i przyznało skarżącej świadczenie pielęgnacyjne od dnia 1 marca 2023 r. na czas nieokreślony. W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, że nie podziela stanowiska organu I instancji odnośnie wykładni art. 17 ust. 1b u.ś.r., gdyż Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 21 października 2014 r. (sygn. K 38/13) stwierdził, że przepis ten w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Organ powołał się na jednolite orzecznictwo sądów administracyjnych, zgodnie z którym oparcie decyzji odmawiającej przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP nie jest dopuszczalne. W dalszych wywodach Kolegium wskazało, że przyznało świadczenie pielęgnacyjne od dnia 1 marca 2023 r., gdyż od tego dnia uchylono decyzję przyznającą skarżącej zasiłek dla opiekuna. Organ wyjaśnił, że ostatnia wypłata tego świadczenia nastąpiła w lutym 2023 r. Kolegium podkreśliło równocześnie, że zostały spełnione wszystkie przesłanki przyznania świadczenia odnoszące się do zakresu opieki oraz rezygnacji z zatrudnienia. W skardze do sądu administracyjnego na decyzję Kolegium pełnomocnik skarżącej zakwestionował datę początkową przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, wskazując, że powinno zostać przyznane od miesiąca złożenia wniosku, tj. od 1 kwietnia 2022 r. Skarżąca zarzuciła decyzji naruszenie przepisów prawa materialnego w szczególności art. 17 ust. 5 pkt 1 lit b w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 5 u.ś.r. oraz art. 24 ust. 2 u.ś.r. oraz art. 27 ust. 5 u.ś.r. poprzez błędną wykładnię i jednoznacznie wskazanie, że dopiero od 1 marca 2023 r. nie zachodzi negatywna przesłanka do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Na podstawie podniesionych zarzutów wniesiono o uchylenie decyzji organu II instancji w części, zasądzenie kosztów postępowania oraz wydanie orzeczenia na posiedzeniu niejawnym. W uzasadnieniu przedstawiono argumenty świadczące zdaniem pełnomocnika skarżącej o zasadności złożonego środka zaskarżenia. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji oraz wniosło o rozpatrzenie sprawy w trybie uproszczonym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył co następuje: Przedmiotowa skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do brzmienia przepisu art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., zwanej dalej: p.p.s.a.). Zgodnie z tym przepisem, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Obie strony – skarżąca oraz organ – wniosły o rozpatrzenie sprawy w tym trybie. Skarga podlegała oddaleniu, gdyż zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. W pierwszej kolejności należy stwierdzić, że Kolegium prawidłowo nie podzieliło stanowiska organu I instancji co do pierwszej z podstaw odmowy przyznania świadczenia. Argumentacja Wójta, który oparł decyzję odmowną na art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest wadliwa, ze względu na to, że zgodność z Konstytucją tego przepisu została zakwestionowana wspomnianym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. (sygn. K 38/13; OTK-A 2014, z. 9, poz. 104). Trybunał uznał za niekonstytucyjne uzależnienie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od okresu powstania niepełnosprawności. Wypada przypomnieć, że wprawdzie prawodawca nie podjął działań w celu uchylenia lub zmiany art. 17 ust. 1b u.ś.r., jednak w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się jednolity już pogląd, że nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i rozstrzygnięcia sądu w takiej sprawie na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP (zob. przykładowo wyroki NSA z 6 lipca 2016 r., I OSK 223/16; z 2 sierpnia 2016 r., I OSK 923/16; z 7 września 2016 r., I OSK 755/16; z 21 października 2016 r., I OSK 1853/16; z 4 listopada 2016 r., I OSK 1578/16, z 10 listopada 2016 r., I OSK 1512/16; z 14 grudnia 2016 r., I OSK 1614/16; z 11 lipca 2017 r., I OSK 1600/16). Prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje niezależnie od momentu kiedy powstała niepełnosprawność osoby wymagającej opieki. Nie ma przy tym znaczenia, czy opieka jest sprawowana nad małżonkiem, dzieckiem, czy rodzicem (por. analogiczne stanowisko wyrażone w wyrokach tutejszego sądu, tj. WSA w Lublinie, z 7 marca 2019 r., II SA/Lu 55/19 i z 28 marca 2019 r., II SA/Lu 87/19). Stanowisko Kolegium jest w tym zakresie w pełni prawidłowe. Istota sporu, wynikająca z zakresu zaskarżenia, w rozpoznawanej sprawie leży w kwestii daty początkowej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Kolegium przyznało świadczenie od dnia, gdy ustała negatywna przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w postaci przyznanego zasiłku dla opiekuna, natomiast skarżąca oczekuje jego ustalenia od miesiąca złożenia wniosku. Bezspornym jest fakt, że skarżąca miała ustalone prawo do zasiłku dla opiekuna na podstawie decyzji Wójta z dnia 17 czerwca 2014 r. Decyzja w zakresie przyznania tego świadczenia została uchylona na podstawie orzeczenia z dnia 1 marca 2023 r. (k. 53 akt adm.) W świetle art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Dopełnieniem tej regulacji jest art. 27 ust. 5 pkt 2 i 5 u.ś.r., zgodnie z którym w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz zasiłku dla opiekuna, przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną. Ratio legis regulacji zawartej w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. wyraża się w tym, aby uniemożliwić osobom uprawnionym równoczesne pobieranie świadczeń, które pełnią tą samą funkcję, co dotyczy m.in. zasiłku dla opiekuna oraz świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 u.ś.r. Istotą i funkcją obydwu tych świadczeń jest zrekompensowanie opiekunowi utraty dochodów, w związku z rezygnacją z zatrudnienia na rzecz sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. W związku z tym, zgodnie z ugruntowanym poglądem orzecznictwa, nie jest dopuszczalne jednoczesne przyznanie i wypłata dwóch lub więcej wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 u.ś.r. świadczeń, jednakże stronie przysługuje prawo wyboru, z którego z nich chce skorzystać. Strona ma również prawo do zmiany zdania w tym zakresie, w związku z czym ustalenie prawa do jednego z wymienionych w omawianym przepisie świadczeń nie wyklucza, w przypadku zmiany okoliczności i spełnienia warunków, ubiegania się o przyznania innego świadczenia. Warunkiem jednak jego wypłaty jest rezygnacja z dotychczas otrzymywanego świadczenia (zob. wyroki WSA w Lublinie z 13 lutego 2018 r., II SA/Lu 949/17; z 20 lutego 2018 r., II SA/Lu 1062/17; z 7 marca 2019 r., II SA/Lu 55/19; z 28 marca 2019 r., II SA/Lu 87/19, z 20 lutego 2020 r., II SA/Lu 41/20; z 29 kwietnia 2020 r., II SA/Lu 150/20; z 28 października 2020 r., a także II SA/Lu 332/20 oraz powoływane tam orzecznictwo, wyroki dostępne w CBOSA). Fakt pobierania przez skarżącą zasiłku dla opiekuna nie może być zatem nieusuwalną przeszkodą do przyznania wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego w stosunku do tej samej osoby podopiecznej. Taka wykładnia uwzględnia funkcję świadczeń rodzinnych, które związane są z opieką nad osobami niezdolnymi do samodzielnej egzystencji. Warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, obok dokonania wyboru świadczenia, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r., jest brak posiadania przez wnioskodawcę uprawnienia do otrzymywania świadczenia konkurencyjnego (por. wyrok NSA z 9 lutego 2023 r., I OSK 656/22, CBOSA). Zgodnie z poglądem wyrażonym przez Naczelny Sąd Administracyjny w powołanym wyroku, strona musi doprowadzić do zrzeczenia się prawa do konkurencyjnego świadczenia w postaci specjalnego zasiłku opiekuńczego lub zasiłku dla opiekuna, aby następnie mogła skutecznie ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Zrzeczenie się konkurencyjnego świadczenia musi mieć wyraźny, a nie hipotetyczny charakter. Sąd dostrzegł, że na etapie postępowania przed organem I instancji skarżąca wyraził stanowisko, że wnosi o uchylenie decyzji przyznającej zasiłek dla opiekuna w przypadku przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Wójt (błędnie) przyjął, że pobieranie zasiłku dla opiekuna nie jest jedyną podstawą odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Na etapie postępowania odwoławczego wobec jednoznacznego wniosku skarżącej o uchylenie decyzji przyznającej zasiłek dla opiekuna (k. 52 akt adm.) oraz decyzji Wójta z dnia 1 marca 2023 r. o uchyleniu decyzji w zakresie przyznania zasiłku dla opiekuna odpadła przesłanka negatywna do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego - określona w powołanym powyżej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. Prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego (art. 24 ust. 2 u.ś.r.). Jednakże organ ocenia spełnienie warunków przysługiwania świadczenia na dzień podejmowania rozstrzygnięcia. Jeżeli w momencie wydawania decyzji jeden z warunków przysługiwania prawa do danego świadczenia rodzinnego zostanie spełniony dopiero po miesiącu złożenia wniosku w sprawie, to organ administracji jest zobowiązany uwzględnić daną okoliczność. Należy podkreślić, że określone świadczenie rodzinne może być stronie przyznane tylko wówczas, gdy wszystkie przesłanki jego przyznania zostaną spełnione. Nie jest możliwe kumulatywne pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego i zasiłku dla opiekuna, a warunkiem przyznania nowego świadczenia jest jednoznaczna rezygnacja z uprzednio przyznanego świadczenia na ten sam cel. Rezygnacja z tego świadczenia potwierdzona została decyzją Wójta o uchyleniu orzeczenia przyznającego zasiłek dla opiekuna. W związku z powyższym okres, na jaki strona może ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie jest determinowany tylko datą wpływu wniosku o to świadczenie, ale jest również uzależniony jest od terminu obowiązywania dotychczas pobieranego uprawnienia. (tak w wyroku WSA w Lublinie z 3 marca 2023 r., II SA/Lu 779/22, CBOSA) Mając na uwadze powyższe rozważania, należy wskazać, że w rozpoznawanej sprawie dopiero z dniem 1 marca 2023 r. odpadła negatywna przesłanka do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W związku z powyższym skoro negatywna przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego ustała w dniu 1 marca 2023 r., a ostatnia wypłata zasiłku dla opiekuna nastąpiła w lutym 2023 r. to słusznie Kolegium przyznało skarżącej świadczenie pielęgnacyjne od dnia 1 marca 2023 r. Nie istniała możliwość przyznania świadczenia od miesiąca złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (kwietnia 2022 r.), gdyż w tym okresie pozostawała w mocy decyzja przyznająca zasiłek dla opiekuna. Z tych względów, wobec braku podstaw do uwzględnienia skargi, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę jako niezasadną.