I GSK 1156/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Tomasz Smoleń Sędzia NSA Bogdan Fischer Sędzia del. NSA Jacek Surmacz (spr.) po rozpoznaniu w dniu 15 października 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej K. Sp. z o.o. w C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 6 marca 2024 r. sygn. akt I SA/Gl 1378/23 w sprawie ze skargi K. Sp. z o.o. w C. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 31 lipca 2023 r. nr 2401-IEE.7192.318.2023.2.MS w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od K. Sp. z o.o. w C. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach (dalej: "WSA") wyrokiem z dnia 6 marca 2024 r., sygn. akt I SA/Gl 1378/23, oddalił skargę K. Sp. z o.o. z siedzibą w C. (dalej: "spółka") na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej: "organ") z dnia 31 lipca 2023 r., nr 2401-IEE.7192.318.2023.2.MS w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła spółka, wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości, a także o uchylenie zaskarżonego postanowienia i poprzedzającego je postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] z dnia 30 maja 2023 r., nr 2407-SEE.7113.939.2023.1TB. Wniosła również o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych. Zaskarżonemu wyrokowi spółka zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy: - "art. 122 § 1 ust. 1" w zw. z art. 90 § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm. – dalej w skrócie: "p.p.s.a.") poprzez zaniechanie skierowania sprawy na rozprawę, a co za tym idzie niezasadne rozpoznanie sprawy na posiedzeniu w trybie uproszczonym, podczas gdy jej zawiłość oraz zasada czynnego udziału strony w postępowaniu sądowoadministracyjnym uzasadniały rozpoznanie sprawy na rozprawie, - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 8, art. 77 i art. 80 i art. 124 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm., dalej: "k.p.a.") w zw. z art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2020 r. poz. 1427 ze zm. – dalej: "u.p.e.a.") poprzez brak uchylenia postanowienia organu mimo braku całościowego rozpoznania i przeanalizowania przez organ wszystkich podniesionych przez spółkę zarzutów, pomimo tego że obowiązek taki spoczywał na nim jako organie nadzoru, co skutkowało nieprawidłowym ustosunkowaniem się do zażalenia i wadliwym uzasadnieniem faktycznym i prawnym postanowienia organu, - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7 § 2 u.p.e.a. poprzez błędne ustalenie stanu faktycznego sprawy i przyjęcie, że egzekucja należności pieniężnych wykonana względem spółki w drodze zajęcia rachunku bankowego nie miała uciążliwego charakteru, w sytuacji gdy egzekucja przeprowadzona w ten sposób pozbawiła spółkę wszelkich środków pieniężnych i znacznie utrudniła normalne funkcjonowanie i prowadzenie działalności gospodarczej a także skutkowała wystąpieniem niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody spółce i spowodowania trudnych do odwrócenia skutków w postaci braku możliwości działania spółki bez rachunku bankowego. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej spółka przedstawiła argumentację na poparcie postawionych zarzutów. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej i zasądzenie od spółki na swoją rzecz zwrotu kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, co oznacza że jest związany podstawami określonymi przez ustawodawcę w art. 174 p.p.s.a. i wnioskami skargi zawartymi w art. 176 p.p.s.a. Związanie granicami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę skarżącą kasacyjnie naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego, czy też procesowego, określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zatem sam autor skargi kasacyjnej wyznacza zakres kontroli instancyjnej wskazując, które normy prawa zostały naruszone (por. wyrok NSA z dnia 6 września 2012 r., sygn. akt I FSK 1536/11). Zasada związania granicami skargi kasacyjnej nie dotyczy jedynie nieważności postępowania, o której mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a., żadna jednak ze wskazanych w tym przepisie przesłanek w sprawie nie zaistniała. Zaznaczenia w tym miejscu wymaga, że zgodnie z art. 193 zdanie drugie p.p.s.a. uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie został określony zakres, w jakim NSA uzasadnia z urzędu wydany wyrok w przypadku, gdy oddala skargę kasacyjną; regulacja ta jako mająca charakter szczególny wyłącza przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w zw. z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Mając to na uwadze, NSA mógł zrezygnować z przedstawienia pełnej relacji co do przebiegu sprawy i sprowadzić swoją dalszą wypowiedź już do rozważań mających na celu ocenę zarzutów postawionych wobec wyroku WSA. Odnosząc się do pierwszego z zarzutów skargi kasacyjnej, NSA zwraca uwagę na jego istotną jego wadę konstrukcyjną oraz braki wymaganego uzasadnienia w jego zakresie. Po pierwsze, przepis art. 122 p.p.s.a. nie dzieli się na żadne dalsze jednostki redakcyjne. Po drugie, aby taki zarzut mógł być uwzględniony należałoby uzasadnić, poza gołosłownym stwierdzeniem, że naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy, dlaczego skarżący kasacyjnie tak uważa i z czego to wynika. Takiej argumentacji autor skargi kasacyjnej nie przedstawił. Niezależnie od powyższego NSA wyjaśnia, że zgodnie z art. 119 pkt 3 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Przepis art. 120 p.p.s.a. stanowi, że w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. Zgodnie natomiast z art. 122 p.p.s.a., sąd rozpoznający sprawę w trybie uproszczonym może przekazać sprawę do rozpoznania na rozprawie. Przepis ten wskazuje na kompetencję sądu do skierowania sprawy na rozprawę, nie wprowadzając jednocześnie obowiązku sądu w tym zakresie. Jak podkreśla się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, przekazanie sprawy do rozpoznania na rozprawie jest uprawnieniem a nie obowiązkiem sądu, któremu ustawodawca, w omawianej kwestii, pozostawił całkowitą swobodę nie wskazując żadnych kryteriów, którymi powinien kierować się stosując art. 122 p.p.s.a. Celem regulacji zawartej w art. 122 p.p.s.a. było stworzenie możliwości wyeliminowania tych wszystkich przypadków, w których skierowanie sprawy do rozpoznania w postępowaniu uproszczonym było, z różnych powodów, wadliwe (zob. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 marca 2023 r., sygn. akt III OSK 7467/21). WSA orzekając na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym nie naruszył zatem powyższego przepisu, skoro podjęcie decyzji procesowej o przekazaniu sprawy do rozpoznania na rozprawie nie jest obowiązkiem sądu, lecz jest uzależnione od stwierdzenia przez sąd podstaw konieczności rozpoznania jej na rozprawie, a takich w rozpoznawanej sprawie WSA nie stwierdził. Skarżący kasacyjnie wskazuje wprawdzie na zawiłość sprawy (str. 2 skargi kasacyjnej), ale nie podaje argumentacji na poparcie tej tezy (również w uzasadnieniu skargi kasacyjnej). NSA nie znajduje usprawiedliwienia dla konstatacji, że sprawę cechuje taka zawiłość, że uzasadniałaby skierowanie sprawy do rozpoznania na rozprawie. Odnosząc się do drugiego z zarzutów skargi kasacyjnej, tj. zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 8, art. 77 i art. 80 i art. 124 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., NSA podziela stanowisko WSA, zgodnie z którym zaskarżone postanowienie nie naruszało prawa. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia organ wskazał i wyjaśnił podstawę prawną rozstrzygnięcia, odniósł się do zarzutów podniesionych w zażaleniu wyjaśniając przyczyny, dla których uznał, że skarga na czynność egzekucyjną jest bezzasadna. Co istotne, organ odniósł się do wszystkich kwestii mających znaczenie dla oceny wniesionej skargi na czynność egzekucyjną. Należy przy tym podkreślić, że ze względu na charakter tego środka zaskarżenia, organ nie mógł poddać ocenie zagadnień, które nie mogły być objęte skargą na czynności egzekucyjne (takich jak kwestia istnienia egzekwowanego obowiązku, czy też błędu co do osoby zobowiązanej). Okoliczności te zostały rozpatrzone w postępowaniu w sprawie zarzutów na postępowanie egzekucyjne zainicjowanym przez spółkę, zakończonym ostatecznym postanowieniem Rady Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego w Warszawie z dnia 15 maja 2023 r. nr OPL/2021/055160. Przechodząc do oceny ostatniego z zarzutów, NSA w składzie rozpoznającym sprawę wyjaśnia, że podziela pogląd, zgodnie z którym zajęcie wierzytelności z rachunków bankowych zobowiązanego i wkładów oszczędnościowych stanowi jeden z mniej uciążliwych środków egzekucyjnych. W przypadku prowadzenia takiej egzekucji zobowiązany zostaje ograniczony w prawie udzielania zleceń rozliczeń pieniężnych i to jedynie do wysokości należności, która podlega egzekucji (zob. np. wyroki NSA z dnia 8 lipca 2025 r., sygn. akt III FSK 254/25, z dnia 26 maja 2023 r., sygn. akt I GSK 990/19, z dnia 10 grudnia 2020 r., sygn. akt I GSK 1130/20). Ze stanu faktycznego sprawy wynika, że w toku postępowania egzekucyjnego doszło do zajęcia jednego rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego. W taki sposób, jak czyni to spółka, kwestionować można każdy zastosowany w toku egzekucji środek egzekucyjny. Każdy środek jest bowiem uciążliwy dla zobowiązanego, a wynika to z istoty przymusowego ściągania należności w ramach egzekucji. Podkreślić należy, że skuteczność środków egzekucyjnych jest jednym z podstawowych czynników przesądzających o efektywności administracji publicznej (zob. np. wyrok NSA z dnia 27 października 2015 r., sygn. akt I OSK 1384/15). Zatem organy egzekucyjne zobowiązane są do skutecznego prowadzenia postępowania egzekucyjnego. W okolicznościach faktycznych sprawy nie można skutecznie stwierdzić, że doszło w jej ramach do naruszenia zasady zastosowania najmniej uciążliwego środka egzekucyjnego. Organ słusznie przy tym zwrócił uwagę w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, że spółka nie wyjaśniła na czym ta zbytnia uciążliwość miałaby polegać oraz nie wskazała żadnego innego składnika majątku, z którego egzekucja byłaby dla niej mniej uciążliwa. Nie bez znaczenia dla oceny kwestii uciążliwości zastosowanego środka egzekucyjnego jest również fakt, że zajęcie zostało zrealizowane w całości przez bank w dniu 28 grudnia 2021 r., a zatem od dnia 29 grudnia 2021 r. spółka mogła dysponować niczym nieograniczoną możliwością dokonywania rozliczeń za pomocą rachunku bankowego, natomiast skarga na czynność egzekucyjną została nadana w placówce pocztowej w dniu 10 stycznia 2022 r. Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny uznał zarzuty skargi kasacyjnej za niezasadne i oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 p.p.s.a. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1935).