I GZ 96/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Anna Apollo po rozpoznaniu w dniu 14 marca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia A. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 8 stycznia 2025 r., sygn. akt III SA/Lu 325/24 w zakresie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału III WSA w Lublinie z 23 maja 2024 r. w sprawie ze skargi A. B. na decyzję Dyrektora Lubelskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Elizówce z dnia [...] marca 2024 r. nr [...] w przedmiocie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego postanawia: oddalić zażalenie. A. B. (skarżąca) wniosła skargę na decyzję Dyrektora Lubelskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z [...] marca 2024 r. w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału III WSA w Lublinie z 23 maja 2024 r. wezwano skarżącą do uiszczenia wpisu od skargi Wezwanie zostało doręczone skarżącej osobiście w dniu 14 czerwca 2024 r. (k. 14 akt sądowych). W dniu 22 czerwca 2024 r. (data nadania pisma w placówce pocztowej) skarżąca wniosła zażalenie na powyższe zarządzenie. WSA w Lublinie postanowieniem z 3 lipca 2024 r. sygn. akt III SA/Lu 325/24, odrzucił zażalenie, z uwagi na uchybienie terminu do jego wniesienia. Skarżąca wniosła zażalenie na postanowienie Sądu z 3 lipca 2024 r. W zażaleniu zawarła wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia na zarządzenie w przedmiocie wpisu od skargi. W odpowiedzi na wezwanie Sądu do wskazania przyczyny uchybienia terminu do złożenia zażalenia na zarządzenie w przedmiocie wpisu od skargi oraz uprawdopodobnienia okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu skarżąca podniosła, że wpis od skargi uiściła w dniu 1 sierpnia 2024 r. oraz że uchybienie terminowi nastąpiło z przyczyn losowych. Skarżąca wskazała, że jest już w podeszłym wieku i chwilowa niedyspozycja zdrowotna spowodowała, że do Urzędu Pocztowego nr [...] w L. przy ul. K. P. dotarła o godzinie [...], tj. piętnaście minut po jego zamknięciu, w związku z czym czynności dokonała następnego dnia, tj. 22 czerwca 2024 r. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z 28 listopada 2024 r. sygn. akt I GZ 385/24 oddalił zażalenie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z 3 lipca 2024 r. sygn. akt III SA/Lu 325/24. Uzasadniając odmowę przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia na zarządzenie w przedmiocie wpisu od skargi WSA w Lublinie podkreślił, że skarżąca nie uprawdopodobniła braku winy w uchybieniu terminu do złożenia zażalenia. Co za tym idzie brak jest podstaw do przyjęcia, że skarżąca uchybiła terminowi do dokonania czynności bez swojej winy, wobec czego nie zostały spełnione ustawowe warunki do jego przywrócenia Sąd I instancji podniósł, że we wniosku o przywrócenie terminu skarżąca podniosła, że jest w podeszłym wieku i z uwagi na chwilową niedyspozycję zdrowotną do Urzędu Pocztowego nr [...] w L. przy ul. K. P. dotarła o godzinie [...], tj. piętnaście minut po jego zamknięciu. Z tego względu czynności dokonała następnego dnia, tj. 22 czerwca 2024 r. Powyższa argumentacja nie pozwala przyjąć, że uchybienie terminu do złożenia zażalenia nastąpiło bez winy skarżącej, to jest wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Wyjaśnienia skarżącej wskazują raczej na niedochowanie należytej staranności wymaganej od strony dbającej należycie o własne interesy. Złożenie zażalenia nie stanowi czynności powodującej nadmierne trudności. Sprowadza się jedynie do wniesienia pisma - zażalenia, w przewidzianym terminie. Zdaniem WSA Skarżąca nie wyjaśniła również, jakiego rodzaju "chwilowa niedyspozycja zdrowotna" miała miejsce w jej przypadku w czasie biegu terminu do wniesienia zażalenia. Nie przedstawiła również na powołane okoliczności jakiegokolwiek dokumentu, który uprawdopodabniałby jej twierdzenia. Uprawdopodobnienie jako surogat dowodu wymaga wykazania prawdopodobieństwa zaistnienia okoliczności świadczących o tym, że stronie nie można przypisać choćby najniższego stopnia winy w zakresie obowiązku dbałości o własne sprawy (w tym terminowe wykonywanie czynności procesowych). W praktyce oznacza to, że strona jest zobowiązana do wykazania wysokiego stopnia prawdopodobieństwa, że uchybienie terminu zostało spowodowane zdarzeniami lub stanami od niej niezależnymi. Uwzględnienie wniosku przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej (w tym czynności wniesienia zażalenia) jest prawnie możliwe tylko wtedy, gdy zostanie stwierdzone, że strona nie tylko nie mogła przewidzieć przeszkody w terminowym dokonaniu czynności procesowej, lecz także nie mogła jej przezwyciężyć. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżąca domagała się jego uchylenia w całości i zmiany zaskarżonego postanowienia poprzez przywrócenie terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia na zarządzenie w przedmiocie wpisu od skargi. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 85 p.p.s.a. czynność procesowa podjęta przez stronę po upływie terminu jest bezskuteczna. Instytucją procesową, której celem jest ochrona strony przed negatywnymi skutkami uchybienia terminu do dokonania określonej czynności procesowej, jest instytucja przywrócenia terminu. W art. 86 i następnych p.p.s.a. prawodawca przewidział możliwość przywrócenia uchybionego terminu, określając jednocześnie przesłanki, których wystąpienie pozwala na przywrócenie terminu oraz przesłanki, których zaistnienie czyni przywrócenie terminu niedopuszczalnym. W świetle art. 86 i art. 87 p.p.s.a. warunkiem przywrócenia uchybionego terminu do dokonania określonej czynności jest spełnienie łącznie następujących przesłanek: złożenie przez stronę wniosku o przywrócenie terminu w ciągu 7 dni od ustania przeszkody, która uniemożliwiła dochowanie terminu, dokonanie jednocześnie czynności, której w zakreślonym terminie nie dokonano, uprawdopodobnienie, iż uchybienie terminu nastąpiło bez winy strony oraz powstanie w wyniku uchybienia terminu ujemnych dla strony skutków procesowych. Kryterium braku winy, stanowiące przesłankę zasadności wniosku o przywrócenie terminu, polega na dopełnieniu przez stronę obowiązku dołożenia szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego o braku winy w niedopełnieniu obowiązku zachowania terminu do dokonania czynności procesowej można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody niedającej się przezwyciężyć. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym oraz doktrynie jednolicie przyjmuje się, że brak winy w uchybieniu terminu powinien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy i przy braniu pod uwagę także uchybień spowodowanych nawet lekkim niedbalstwem (por. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LexisNexis 2012, s. 270, uwaga 5; M. Jagielska, A. Wiktorowska, P. Wajda, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, pod redakcją R. Hausera, M. Wierzbowskiego, C. H. Beck 2013, s. 444-446, nb 4; postanowienie NSA z 17 października 2019 r., sygn. akt I GZ 342/19, LEX nr 2728473). Oznacza to, że strona składająca wniosek, celem uprawdopodobnienia braku swojej winy w uchybieniu terminu, powinna wskazać na okoliczności, które nastąpiły nagle i niespodziewanie, uniemożliwiając prawidłowe dokonanie czynności procesowej. Przy ocenie winy lub jej braku w uchybieniu terminowi do dokonania czynności procesowej, należy brać pod rozwagę także okoliczności świadczące o podjęciu lub niepodjęciu działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu (postanowienie Sądu Najwyższego z 6 października 1998 r., sygn. akt II CKN 8/98, Lex nr 50679; postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 21 maja 2014 r., sygn. akt II GZ 211/14, LEX nr 1461887). Pojęcie winy strony w uchybieniu terminowi, o którym mowa w art. 86 § 1 p.p.s.a. obejmuje swym zakresem również działania bądź zaniechania pełnomocnika. To bowiem na będącym profesjonalistą pełnomocniku spoczywa obowiązek takiej organizacji pracy i sprawowania nadzoru nad wykonywanymi czynnościami, aby nie dochodziło do zaniedbywania ciążących na nim obowiązków związanych ze świadczoną obsługą lub pomocą prawną. W orzecznictwie sądów podkreśla się, że na profesjonalnym pełnomocniku ciąży szczególny obowiązek dbałości o terminowość i prawidłowość dokonywanych czynności procesowych. W sytuacjach, gdy od prawidłowego dokonania danej czynności zależy dalszy bieg powierzonej pełnomocnikowi sprawy zasadnym jest wymaganie od tego pełnomocnika maksimum staranności. Rzetelność wykonania czynności procesowych przekładać się będzie bowiem na prawo strony do obrony swoich interesów i ochrony jej praw (por. wyrok NSA z 2 października 2015 r. , sygn. akt II OSK 148/14, LEX nr 1987030). W świetle powyższego, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji zasadnie odmówił przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia na zarządzenie w przedmiocie wpisu od skargi bowiem słusznie uznał, że skarżąca nie uprawdopodobniła braku winy w uchybieniu terminu do zgłoszenia wniosku. Powołane zarówno we wniosku o przywrócenie terminu, jak i w zażaleniu okoliczności nie uzasadniają braku winy skarżącej, gdyż nie sposób dopatrzyć się w nich obiektywnych i niezależnych przeszkód w prawidłowym i terminowym złożeniu zażalenia na zarządzenie w przedmiocie wpisu od skargi. W sprawie jako przyczynę uchybienia terminu podano chwilową niedyspozycję zdrowotną skarżącej. Jednakże na potwierdzenie powyższego nie przedłożono ani zaświadczenia lekarskiego, ani jakiegokolwiek innego dokumentu, z którego by wynikało, iż stan zdrowia skarżącej nie pozwalał na dokonanie uchybionej czynności procesowej. Wbrew stanowisku autorki zażalenia, słusznie Sąd I instancji podkreślił, że nie sposób uznać, aby podane przez skarżącą przeszkody całkowicie uniemożliwiły jej sporządzenie nieskomplikowanego w istocie pisma, tj. zażalenia i nadanie go przesyłką pocztową lub wyręczenie się w tej mierze inną osobą. Sam fakt występowania schorzeń, nawet ciężkich, u zainteresowanego przywróceniem terminu nie przemawia, przy zastosowaniu obiektywnego miernika wymaganej staranności, do stwierdzenia braku winy w uchybieniu terminu (zob. postanowienie NSA z 4 września 2013 r., sygn. akt I OZ 744/13, LEX nr 1423882). Również nie każda choroba jest przeszkodą do dokonania określonej czynności procesowej (postanowienie NSA z 5 września 2013 r., sygn. akt II FZ 746/13, LEX nr 1364189). Wykluczenie winy w uchybieniu terminu wymaga wykazania, że mimo dołożenia wszelkich możliwych w danych warunkach starań, strona nie mogła przezwyciężyć przeszkody uniemożliwiającej jej dokonanie czynności postępowania w terminie ustawowym (zob. postanowienie NSA z 22 października 2014 r., sygn. akt I FZ 336/14, LEX nr 1524624). Zważywszy na powyższe stwierdzić trzeba, iż sprawie Sąd I instancji trafnie ocenił, że pełnomocnik skarżącego nie uprawdopodobniła braku swej winy w uchybieniu terminu, gdyż okoliczności podane we wniosku o przywrócenie terminu nie dają podstaw do przyjęcia, że uchybienie to było niezawinione. W zażaleniu nie zostały przedstawione żadne takie okoliczności, które poddawałyby w wątpliwość prawidłowość kontrolowanego rozstrzygnięcia, a tym samym zasadnie Sąd odmówił przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia na zarządzenie w przedmiocie wpisu od skargi. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia