I FZ 117/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Izabela Najda-Ossowska po rozpoznaniu w dniu 11 lipca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia N.Sp. z o.o. z siedzibą w D. na postanowienie w zakresie kosztów zawarte w punkcie drugim wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 kwietnia 2024 r., sygn. akt III SA/Wa 396/24 w sprawie ze skargi N. Sp. z o.o. z siedzibą D. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 28 września 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu podatku akcyzowego postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 10 kwietnia 2024 r., sygn. akt III SA/Wa 396/24, działając na podstawie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie: tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.; dalej jako: P.p.s.a.) w sprawie ze skargi N. Sp. z o.o. z siedzibą w D. (dalej jako: Skarżąca/Spółka) na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z 28 września 2020 r. w przedmiocie odmowy zwrotu podatku akcyzowego, w punkcie I uchylił zaskarżoną decyzję w punkcie II zasądził od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie na rzecz skarżącej kwotę 3500 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. W uzasadnieniu punktu II powyższego wyroku Sąd wyjaśnił, że zasądził na wniosek Skarżącej i na jej rzecz zwrot kosztów postępowania sądowego w kwocie 3500 zł, na którą składały się: kwota wniesionego wpisu od skargi w wysokości 2000 zł i koszty zastępstwa procesowego w wysokości 1.500 zł. Jakkolwiek przepisane koszty zastępstwa procesowego w tej sprawie wynoszą 5.400 zł (§ 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych – t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1935 dalej: Rozporządzenie MS), to miarkował je do kwoty 1500 zł. wskazując przy tym, że Spółka wniosła do Sądu kilkadziesiąt skarg o tożsamej treści, zarzutach, argumentacji, w sprawach o bliźniaczo podobnym stanie faktycznym i prawnym (różniącym się w aspektach nieznaczących). Pozwało to na przyjęcie, że w rozpoznawanej sprawie zaistniał przypadek, o jakim mowa w art. 206 P.p.s.a., uzasadniający odstąpienie od zasądzenia części kosztów postępowania. W zażaleniu na powyższe postanowienie, zawarte w pkt II wyroku pełnomocnik Skarżącej wskazał na naruszenie przepisów postępowania, a mianowicie: art. 206 w zw. z art. 200 , art. 205 § 2 P.p.s.a., art. 208 P.p.s.a. oraz art. § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. § 2 pkt 6 Rozporządzenia MS poprzez niezasadne zastosowanie przepisów i bezpodstawne przyjęcie, że w rozpoznawanej sprawie zaistniał uzasadniony przypadek odstąpienia od zasądzenia części kosztów zastępstwa procesowego. Pełnomocnik Skarżącej wniósł o zmianę powyższego postanowienia w przedmiocie zasądzenia kosztów postępowania i przyznanie Skarżącej kosztów postępowania w pełnej wysokości, tj. w kwocie 5400 zł. Dodatkowo na podstawie art. 106 § 3 P.p.s.a. wniósł o przeprowadzanie dowodów z załączonych do zażalenia dokumentów. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. W niniejszej sprawie Skarżąca była zastępowana przez radcę prawnego w postępowaniu przed WSA. Zgodnie z art. 205 § 2 P.p.s.a. do niezbędnych kosztów postępowania strony reprezentowanej przez adwokata lub radcę prawnego zalicza się ich wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach i wydatki jednego adwokata lub radcy prawnego, koszty sądowe oraz koszty nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony. Wyjątek od opisanej zasady uregulowany jest w art. 206 P.p.s.a., zgodnie, z którym sąd może w uzasadnionych przypadkach odstąpić od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania w całości lub w części, w szczególności, jeżeli skarga została uwzględniona w części niewspółmiernej w stosunku do wartości przedmiotu sporu ustalonej w celu pobrania wpisu. Jak wskazuje się w literaturze, w aktualnym brzmieniu tego przepisu możliwość miarkowania, a nawet odstąpienia od zasądzenia zwrotu kosztów na rzecz skarżącego od organu w postępowaniu przed sądem administracyjnym pierwszej instancji w przypadku, o którym mowa w art. 200 P.p.s.a., powiązano, tak jak w postępowaniu kasacyjnym (art. 207 § 2 P.p.s.a.), z pojęciem niedookreślonym "uzasadniony przypadek". Pojęcie to daje swobodę sądowi orzekającemu w sprawie, ale jednocześnie wymaga odpowiedniego wyjaśnienia na tle konkretnego stanu faktycznego w uzasadnieniu wyroku (M. Niezgódka -Medek [w:] B. Dauter., A. Kabat. M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz; Warszawa 2019, uwaga 4 do art. 206, LEX/el). W literaturze wskazuje się również, że zastosowanie art. 206 P.p.s.a. jest pozostawione uznaniu sądu, zaś katalog okoliczności uzasadniających miarkowanie lub odstąpienie od zasądzenia kosztów ma charakter otwarty, na co wskazuje zwrot "w szczególności" (zob. M. Jagielska, J. Jagielski, P. Gołaszewski, [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Warszawa 2017, s. 797-800, komentarz do art. 206). W orzecznictwie podkreśla się natomiast, że "uzasadnionym przypadkiem", o którym mowa w art. 206 P.p.s.a., jest przypadek sprawy sądowoadministracyjnej, w której wystąpiły między innymi następujące okoliczności: niezwłoczne usunięcie stanu bezczynności przez organ, niewielki wkład pracy pełnomocnika wobec treści skargi i jej seryjności, inicjowanie podobnych postępowań sądowych przez stronę, brak skonkretyzowania umowy między stroną skarżącą a jej pełnomocnikiem, istnienie wątpliwości, czy rzeczywistą intencją skargi jest doprowadzenie do usunięcia bezczynności organu, czy też uzyskanie zasądzenia kosztów zastępstwa procesowego (por. np. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 13 września 2016 r., sygn. akt I OZ 930/16; z 15 września 2020 r., sygn. akt I GZ 198/20; z 25 września 2020 r., sygn. akt I GZ 240/20, a także wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 14 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2642/16; z 9 lutego 2021 r., sygn. akt II GZ 9/21). Ponieważ art. 206 P.p.s.a. dotyczy kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw, o których mowa w art. 205 P.p.s.a., to obejmuje swoim zakresem także miarkowanie wysokości wynagrodzenia fachowego pełnomocnika (M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, op. cit.). Przy określaniu wysokości wynagrodzenia takiego pełnomocnika należy każdorazowo uwzględniać stopień zawiłości sprawy oraz nakład pracy, a także wkład jego pracy w przyczynienie się do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia sprawy, w szczególności czas poświęcony na przygotowanie się do prowadzenia sprawy, liczbę stawiennictw w sądzie, w tym na rozprawach i posiedzeniach, czynności podjęte w sprawie, a także tryb i czas prowadzenia sprawy, obszerność zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 czerwca 2019 r. o sygn. akt II OZ 519/19 oraz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 czerwca 2020 r. o sygn. akt I OSK 208/20). Warunkiem prawidłowego zastosowania przez Sąd pierwszej instancji art. 206 P.p.s.a. jest, zatem wskazanie, dlaczego Sąd uznał, że zachodzi przypadek uzasadniający zasądzenie jedynie części kosztów. Intencją ustawodawcy było pozostawienie do uznania sądu, czy ma zastosować ten przepis oraz w jakiej części należy odstąpić od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania na rzecz strony skarżącej w przypadku uwzględnienia jej skargi, jednakże w razie miarkowania tych kosztów obowiązkiem sądu jest precyzyjne uzasadnienie takiego rozstrzygnięcia (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 21 lutego 2011 r., sygn. akt II FZ 8/11). W rozpoznawanej sprawie Sąd pierwszej instancji odstąpił od zasądzenia zwrotu wynagrodzenia pełnomocnika w pełnej wysokości, który reprezentował Skarżącą, ponieważ doszedł do przekonania, że w sprawie zachodził "uzasadniony przypadek" w rozumieniu art. 206 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny zgadza się z tym stanowiskiem. Z analizy sprawy wynika, że Skarżąca, reprezentowana przez tego samego pełnomocnika, wywiodła wiele skarg (w bardzo zbliżonych stanach faktycznych i na podstawie podobnej treści skarg), co pozwalało znacząco zmniejszyć nakład pracy pełnomocnika reprezentującego Skarżącą w tych sprawach. Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu pierwszej instancji, że podobny stan faktyczny opisywanych spraw, tożsamość żądania Skarżącej oraz treść wywodzonych skarg pozwalały na zastosowanie art. 206 P.p.s.a. w tej sprawie. Wywiedzenie skarg i reprezentowanie strony w sprawach o tożsamym stanie faktycznym oraz objętych jednolitą regulacją prawną uzasadnia bowiem miarkowanie wynagrodzenia pełnomocnika, czyli dostosowanie tego wynagrodzenia do stopnia zindywidualizowania sprawy i koniecznego nakładu pracy (por. post. NSA z 9 lipca 2020 r., sygn. akt I OSK 2822/19). Z kolei sam fakt przyjazdu do Sądu jak i udział w rozprawie, na co wskazano w zażaleniu, stanowiło o zrealizowaniu przez pełnomocnika Skarżącej standardowych czynności procesowych w związku ze świadczoną dla niej pomocą prawną. Godzi się zauważyć, że gdyby Sąd pierwszej instancji skargi Strony nie uwzględnił nie mógłby zasądzić na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania sądowego, natomiast uwzględnienie skargi było następstwem wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawie I FSK 1586/21 i zawartych w nim wiążących wskazań dla sądu pierwszej instancji przy ponownym rozpoznaniu sprawy. W tym stanie rzeczy Sąd nie znalazł podstaw, pomimo dwukrotnego rozpoznania sprawy, do zasądzenia kosztów zastępstwa procesowego w postaci pełnej stawki. W kwestii wniosków dowodowych, to zgodnie z art. 106 § 3 P.p.s.a., Sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdzając jednak, że w niniejszej sprawie nie występują wątpliwości wymagające wyjaśnienia, oddalił wnioski dowodowe zawarte w zażaleniu. Odnosząc się z kolei do zawartego w zażaleniu wniosku o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego, stwierdzić należy, że nie może on być uwzględniony przez Naczelny Sąd Administracyjny, bowiem art. 203 i art. 204 P.p.s.a., które regulują kwestie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, nie mają zastosowania do postępowania toczącego się na skutek wniesienia zażalenia na rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.