II SA/Kr 1004/22
WyrokWSA w Krakowie2022-11-22
Skład orzekający: WSA Paweł Darmoń, WSA Jacek Bursa, WSA Piotr Fronc
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy organ administracji publicznej prawidłowo odmówił potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, opierając się na braku wystarczających dowodów potwierdzających spełnienie przesłanek określonych w ustawie?Ratio decidendi
Sąd administracyjny oddalił skargę, uznając, że organy administracji prawidłowo oceniły materiał dowodowy i przepisy prawa materialnego. Wnioskodawca nie wykazał, ani nie zostało ustalone, aby prowadził działalność opozycyjną w rozumieniu ustawy lub podlegał represjom w niej określonym. Brak wystarczających dowodów, w tym brak potwierdzenia w bazach IPN i archiwach świadków, a także niewystarczające oświadczenia świadków dotyczące kolportażu prasy i kontaktów ze środowiskami opozycyjnymi, skutkowały odmową przyznania statusu.Stan faktyczny
M. J. Z. złożył wniosek o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił przyznania statusu, wskazując na brak wystarczających dowodów potwierdzających działalność opozycyjną lub represje. Po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, organ utrzymał swoją decyzję w mocy, przeprowadzając dodatkowe kwerendy i analizując oświadczenia świadków. Strona wniosła skargę do WSA, zarzucając naruszenie przepisów proceduralnych i brak wszechstronnego wyjaśnienia sprawy.Rozstrzygnięcie
Oddalił skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Paweł Darmoń Sędziowie: WSA Jacek Bursa (spr.) WSA Piotr Fronc po rozpoznaniu w dniu 22 listopada 2022 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. Z. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 20 czerwca 2022 roku, Nr DSE3-K1082-D19014-9D/22 w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych skargę oddala
M. J. Z. złożył wniosek o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych na podstawie ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz represjonowanych z powodów politycznych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r. poz. , dalej zwaną "ustawą o działaczach opozycji antykomunistycznej".
Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia 6 kwietnia 2022 r. Nr DSE2-K1057-D19014-6D/22 odmówił stronie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. W szczególności organ podał, iż zwrócił się do Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej o przekazanie informacji na podstawie art. 5 ust. 5 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej, o treści zgromadzonych dokumentów dot. wnioskodawcy oraz o przekazanie uwierzytelnionych kopii tych dokumentów. Dokumenty nie potwierdzają okoliczności podanych we wniosku.
Strona nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem wystąpiła z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, podając że cała praca na rzecz niepodległej tak przed 13 grudnia 1981 r. jak i po tej dacie ukierunkowana była na zachowanie ciągłości współpracy ze środowiskami opozycji antykomunistycznej co było szczególnie trudne po ogłoszeniu stanu wojennego i w dalszych latach 80-tych. Strona podkreśliła również, że jej praca, czyli kolportaż nielegalnych wydawnictw polegała na podejmowaniu takich czynów, które były zagrożone odpowiedzialnością karną. Wnioskodawca podkreślił, że przedstawił tylko dwóch świadków bo tylko oni wiedzieli czym się zajmuje. Strona zaznaczyła także, że wizyty u matki w T. były tylko pretekstem, ponieważ w rzeczywistości chodziło o podtrzymanie kontaktu ze środowiskiem opozycyjnym na linii T. - T.. Wnioskodawca podkreślił również, że jego zdaniem ocena oświadczeń świadków była zbyt sformalizowana i wzięła górę na ich rzeczywistym charakterem. Do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy strona nie dołączyła żadnych dowodów na okoliczność prowadzonej działalności opozycyjnej lub doznanych represji. W trakcie postępowaniu wpłynęło kolejne oświadczenie świadka K. W. z dnia 23 maja 2022 r., oraz pismo od wnioskodawcy z dnia 25 maja 2022 r. w którym strona poprosiła o dopuszczenie dowodu w postaci rozszerzonych zeznań świadka K. W., a także podkreśla, że działalność antykomunistyczna w latach 1983-1986 w jakichkolwiek strukturach opozycyjnych nie była możliwa gdyż takowe struktury w T. i T. po prostu nie istniały, rozbite przez reżim komunistyczny, tym bardziej trudniejsza była działalność (oparcia i pomocy udzielał mi m. in. ks. J. B. z klasztoru oo. Filipinów (niestety końcem lat 80-tych wyjechał na stałe do Niemiec". Wnioskodawca zaznaczył także, że brak jego teczki w archiwum IPN nie oznacza, że ona nie istniała, ponieważ wnioskodawca będąc przesłuchiwanym przez służbę bezpieczeństwa wielokrotnie ją widział.
Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia 20 czerwca 2022 r. Nr DSE3-K1082-D19014-9D/22, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 kpa oraz art. 5 w związku z art. 2 oraz art. 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej, utrzymał w mocy decyzję własną z dnia 6 kwietnia 2022 r.
Organ podkreślił, iż w toku ponownego rozpatrzenia sprawy podjął czynności uzupełniające zmierzające do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Dokonano sprawdzenia, czy wnioskodawca figuruje w internetowej bazie danych projektów: "katalog.bip.ipn.gov.pl" i "Encyklopedia Solidarności" prowadzonych przez Instytut Pamięci Narodowej, w serwisie: "szukajwarchiwach.gov.pl" prowadzonym przez Narodowe Archiwum Cyfrowe, a także w wykazach:
• Poborowych powołanych do odbycia dwuletniej zasadniczej służby wojskowej,
• Żołnierzy rezerwy powołanych na trzymiesięczne szkolenie wojskowe w ramach służby czynnej,
• Osób wytypowanych przez pion Departamentu III MSW do odbycia zasadniczej służby wojskowej lub ćwiczeń w bieżącym roku z dnia 29 października 1982 r.,
• Elektronicznym inwentarzu archiwalnym akt spraw karnych z okresu stanu wojennego, prowadzonych przez Instytut Pamięci Narodowej na stronie internetowej: "polskiemiesiace.ipn.gov.pl/mie/wszystkie-wydarzenia/grudzien-1981". W ww. źródłach nie udało się odnaleźć informacji o działalności opozycyjnej wnioskodawcy lub doznanych przez niego represjach.
Przeprowadzono również kwerendę w aktach świadków, których wnioski o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych były rozpatrywane przez organ: A. O. i K. W.. W aktach powyższych osób nie odnaleziono jakichkolwiek informacji o wnioskodawcy.
W ocenie organu materiał dowodowy zgromadzony w sprawie w pierwszej instancji oraz materiał pozyskany na etapie postępowania zainicjowanego wniesieniem wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, potwierdza, iż Strona nie spełniła przesłanek określonych w art. 2 lub art. 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej.
W zakresie żądania wnioskodawcy opierającego się na okolicznościach, iż kolportował nielegalną prasę zarówno w czasie przed stanem wojennym, jak i po wprowadzeniu stanu wojennego, a także tym, że podtrzymywał kontakty ze środowiskiem opozycyjnym na linii T. -T., pod pretekstem wizyt u matki w T., wg organu ze zgromadzonych w sprawie dowodów nie wynika, aby wnioskodawca prowadził działalność opozycyjną w rozumieniu art. 2 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej. Podkreślono, iż ustawodawca wprost wskazał, że chodzi o działalność, którą można określić mianem szczególnych zasług prowadzoną z narażeniem własnego życia, wolności, majątku lub praw pracowniczych (zob. wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 20 stycznia 2021 r. sygn.. akt II SA/Go 613/20, wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 8 października 2019 r., II SA/Bd 562/19, wyrok NSA z dnia 14 lipca 2020 r., II OSK 645/20).
Organ dokonał ponownej analizy oświadczenia świadka A. O. stwierdzając, że nie jest ono wystarczającym dowodem na okoliczność spełnienia przez stronę przesłanki określone w art. 2 lub 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej. Świadek podkreślił, że po wprowadzeniu stanu wojennego szukał "kontaktów", by kontynuować działalność związku [Solidarność], a jednym z takich kontaktów był M. Z. który miał kontakty z T., bo stamtąd pochodził. Świadek w lakoniczny sposób oświadczył, że z wnioskodawcą wymieniał się biuletynami, tj. wnioskodawca przekazywał mu m.in. "Tygodnik Mazowsze", "Arkę" i inne, natomiast świadek sam przekazywał stronie "to co docierało z Krakowa". Samo wskazanie przez świadków, że kolportował prasę czy inne materiały bez podania konkretnych informacji nie jest wystarczające do potwierdzenia, że skarżący faktycznie prowadził działalność na rzecz Polski. Świadek oświadczył również, że wnioskodawca w tym czasie włączył się w ruch alternatywnej kultury, który próbował kreować ośrodek [...]" w T. w latach 1986-1992. Jednak nie każda działalność opozycyjna, jak również nie każda represja z powodów politycznych ze strony władz komunistycznych jest przez prawodawcę uznawana jako podlegająca ustawie, a tym samym uprawniająca do ubiegania się o świadczenia pieniężne czy pomoc pieniężną. Świadek oświadczył także, że wnioskodawca miał kłopoty w swoim miejscu pracy i zamieszkania, jednak w art. 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej enumeratywnie wskazano okoliczności kiedy Szef Urzędu potwierdza status osoby represjonowanej z powodów politycznych. Katalog ten ma charakter zamknięty, w związku z czym Szef Urzędu nie może potwierdzić statusu osoby represjonowanej z innych przyczyn niż w nim wymienione. Ponadto za osobę represjonowaną może być uznana jedynie taka osoba, która spotkała się z dolegliwościami wymienionymi w art. 3 ww. ustawy i nastąpiło to z powodów politycznych. Żadne inne zdarzenia, okoliczności i kłopoty nie mogą być uznane za represję w rozumieniu tej ustawy, choćby w subiektywnej ocenie osoby poszkodowanej, stanowiły dużą dolegliwość. Świadek podkreślił również, że wnioskodawca miał problemy z cenzurą, z którą musiał kontaktować się w ramach "Towarzystwa Kultury Teatralnej - Ośrodka Warsztatowa". Wskazywana przez świadka represja była rozpatrywana pod kątem spełnienia przez stronę przesłanki określonej w art. 3 pkt 3 lit. f) ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej. Zgodnie z art. 3 pkt 3. lit f) ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej objęcie zakazem publikacji przez Główny Urząd Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk, wojewódzki lub miejski urząd kontroli prasy, publikacji i widowisk albo Główny Urząd Kontroli Publikacji i Widowisk lub okręgowy urząd kontroli publikacji i widowisk przez okres dłuższy niż jeden rok jest represją przewidzianą w niniejszej ustawie, jednak musi to mieć związek z wzięciem udziału przez stronę w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Świadek, ani strona nie wykazali, by wnioskodawca brał udział w takowym wystąpieniu, które skutkowałoby objęciem zakazem publikacji przez Główny Urząd Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk, wojewódzki lub miejski urząd kontroli prasy, publikacji i widowisk albo Główny Urząd Kontroli Publikacji i Widowisk lub okręgowy urząd kontroli publikacji i widowisk przez okres dłuższy niż jeden rok, w związku z czym nie zachodzą wystarczające przesłanki do uznania, iż strona spełniła warunki, o których mowa w art. 3 pkt 3. lit f) ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej. Za osobę represjonowaną może być bowiem uznana jedynie taka osoba, która spotkała się z dolegliwościami wyszczególnionymi w art. 3 ustawy wyłącznie z powodów politycznych, a więc w wyniku działalności politycznej lub udziału w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce.
Organ dokonał oceny oświadczeń złożonych przez świadka K. W.. W oświadczeniu z 13 grudnia 2021 r. świadek oświadczył, że wnioskodawca w ostatnich dniach przed wybuchem stanu wojennego uczestniczył z nim w rozklejaniu plakatów wzywających do uwolnienia więźniów politycznych. Świadek oświadczył, że w czasie stanu wojennego został aresztowany i skazany. Z oświadczenia z 23 maja 2022 r. wynika, że kolejne spotkanie świadka ze stroną miało miejsce w drugiej połowie 1983 r. W oświadczeniu z 13 grudnia 2021 r. świadek wskazał, że w latach 1983-1986 r., gdy wnioskodawca przyjeżdżał do T. odwiedzić matkę, to miał brać od niego "bibułę" do dalszego kolportowania. Świadek wymienił takie tytuły jak m.in.: "Tygodnik Mazowsze", "Hutnik", "Głos Łodzi" i "Arka". Świadek w żadnym ze swoich oświadczeń nie wskazał z jaką częstotliwością wnioskodawca miał brać od niego ww. periodyki, w oświadczeniu z 23 maja 2022 r. zaznaczył jedynie, że podczas spotkania w drugiej połowie 1983 r. wziął od niego kilkanaście egzemplarzy. Świadek w oświadczeniu z 23 maja 2022 r. wskazał wprost, że M. rozprowadzał pozyskaną ode niego bibułę jakimiś znanymi sobie kanałami, w swoim środowisku. Z powyższej informacji wynika, że świadek jedynie przekazywał wnioskodawcy pewne ilości prasy bezdebitowej, jednak nie ma on wiedzy, czy wnioskodawca przekazywał ją komuś dalej, a informacja odnośnie dalszego kolportażu periodyków przez wnioskodawcę są jedynie opinią świadka. Warte podkreślenia jest również zdanie zawarte w tym samym oświadczeniu, że wymaganie dziś od M. Z. by udowodnił, że należał w latach osiemdziesiątych do zorganizowanej struktury jest nieporozumieniem, ponieważ, w małych miastach takich zorganizowanych struktur sensu stricte po prostu nie było. Ustawodawca wskazuje wprost, że działalność o której mowa w art. 2 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej musiała odbywać się w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi. Z uwagi na brak takich struktur na obszarze aktywności wnioskodawcy nie zachodzą przesłanki z art. 2 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej. Organ uznał, że z oświadczenia świadka K. W. nie są wystarczającym dowodem na okoliczność spełnienia przez stronę przesłanki określonej w art. 2 lub 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej. Z uwagi na to, iż świadek K. W. ma potwierdzony status działacza opozycji antykomunistycznej oraz osoby represjonowanej z powodów politycznych, organ dokonał przeglądu akt administracyjnych sprawy ww. świadka, tj. osoby, z którą miał współdziałać wnioskodawca - jednak nie odnaleziono w nich jakiejkolwiek wzmianki o stronie.
W ocenie organu Strona nie przedstawiła również dowodów na okoliczność podlegania represjom w rozumieniu art. 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej.
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na powyższą decyzję złożył wnioskodawca zarzucając naruszenie:
- art. 7 kpa w zw. z art. 77§1 kpa w zw. z art. 86 kpa i i art. 76 kpa oraz art. 107§3 poprzez brak wszechstronnego wyjaśnienia sprawy polegającego na zebraniu i rozważeniu wyczerpująco materiału dowodowego, w tym nieprzeprowadzenie wszystkich dowodów, niezbadanie a następnie wskazanie w uzasadnieniu decyzji faktów, które organ I instancji uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innych dowodów nie przeprowadził, a w konsekwencji brakiem wyjaśnienia istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych, w szczególności.:
- nieprzeprowadzenie dowodu z zeznań świadków, tj. K. W. oraz A. O. celem doprecyzowania okoliczności faktycznych, w jakich skarżący współpracował z ww. świadkami, w szczególności okresu i częstotliwości tej współpracy oraz poziomu zorganizowania struktur opozycji demokratycznej, w której obaj ww. świadkowie działali (dotyczy zwłaszcza A. O.):
- nieprzeprowadzenie dowodu z przesłuchania skarżącego, w szczególności na okoliczność ustalenia statusu skarżącego jako osoby represjonowanej w rozumieniu art. 3 ustawy z dnia 20 marca 2015 roku o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych, w tym:
- przyczyn i okoliczności w jakich doszło do pobicia skarżącego przez funkcjonariuszy Służby Bezpieczeństwa (SB) w 1978 roku;
- przyczyn i okoliczności, w jakich skarżący był bezprawnie przetrzymywany przez wskazanych w pismach skarżącego funkcjonariuszy SB (w sytuacji, gdy zasady zdrowego rozsądku, logicznego myślenia oraz doświadczenie życiowe wskazują, że tego rodzaju praktyki SB wiązały się z obowiązkowym założeniem "teczki" osobie przesłuchiwanej i przetrzymywanej):;
- częstotliwości, z jaką skarżący "odwiedzał matkę" w T. i realizował kontakty z K. W. związane z kolportowaniem bibuły;
- zakresu, okoliczności i sposobu działalności skarżącego w zakresie kolportowania tzw. "bibuły"
- przyczyn i okoliczności, w jakich skarżący był pozbawiony możliwości wykonywania zawodu.
- rodzaju i charakteru działalności kulturalnej, artystycznej, teatralnej prowadzonej przez skarżącego.
- sprzeczność istotnych ustaleń z prawdą obiektywną oraz z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego, a w konsekwencji naruszenia art. 156 § 1 pkt 2 kpa poprzez błędne uznanie, że w przedmiotowym stanie faktycznym skarżący nie współpracował w sposób systematyczny przez okres co najmniej 12 miesięcy ze zorganizowanymi strukturami opozycji demokratycznej
- art. 80 w zw. z art. 11 oraz art. 77 § 1 kpa przez przekroczenie swobodnej oceny dowodów i dokonanie dowolnej, zamiast swobodnej oceny dowodów co doprowadziło do niezgodności poczynionych przez organ I instancji ustaleń faktycznych z zebranym materiałem dowodowym w sprawie, w szczególności niewynikające z akt sprawy ustalenie, że pobicie skarżącego w 1978 roku oraz jego bezprawne przetrzymywanie przez funkcjonariuszy SB, jak również problemy z wykonywaniem (znalezieniem) pracy nie miały związku z działalnością opozycyjną i wystąpieniami publicznymi, o których mowa w art. 3 ustawy z dnia 20 marca 2015 roku o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych
- art. 6 w zw. z art. 12 § 1 kpa poprzez niedostatecznie wnikliwe rozpatrzenie sprawy;
- art. 7a kpa poprzez pominięcie zasady rozstrzygania wątpliwości na korzyść strony w sytuacji, gdy organ w toku postępowania nie usunął wątpliwości dotyczących przyczyn i okoliczności działalności kolporterskiej skarżącego, jego pobicia w 1978 roku oraz jego bezprawnego przetrzymywania przez funkcjonariuszy SB, jak również problemów z wykonywaniem (znalezieniem) pracy;
- art. 8 § 1 w zw. z art. 7 kpa, poprzez naruszenie zasady pogłębiania zaufania uczestników postępowania do władzy publicznej oraz niepodejmowania przez organ czynności z urzędu.
- art. 2 i art. 3 ustawy z dnia 20 marca 2015 roku o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych i utrzymanie w mocy decyzji organu pierwszej instancji odmawiającej potwierdzenia przez organ statusu skarżącego jako działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, podczas gdy prawidłowo zebrany przez organ materiał dowodowy doprowadziłby do uznania, że skarżący wypełnił przesłanki do potwierdzającej status skarżącego jako osoby.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym w oparciu o zarządzenie przewodniczącego wydziału wydane na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV (Dz.U. 2020.875).
Zgodnie z dyspozycją art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Stosownie do przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" - "c" p.p.s.a. kontrola ta sprawowana jest w zakresie oceny zgodności zaskarżonych do sądu decyzji z obowiązującymi przepisami prawa materialnego jak i przepisów proceduralnych. Natomiast w przypadku nieuwzględnienia skargi, sąd w myśl art. 151 p.p.s.a., skargę oddala.
Zarzuty skargi nie zasługują na uwzględnienie.
Sporne w kontrolowanej sprawie było czy organy wyczerpująco ustaliły i czy w oparciu o te ustalenia prawidłowo oceniły spełnienie przesłanek dla potwierdzenia względem skarżącego statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych na podstawie udokumentowanego wniosku strony, w świetle art. 2 lub art. 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej.
Wbrew argumentacji zawartej w skardze o ile zebranie pełnego materiału dowodowego jest niewątpliwie obowiązkiem organu, to obowiązek ten nie ma charakteru absolutnego w tym znaczeniu, że organ nie jest zobowiązany do poszukiwania, niejako w zastępstwie strony, dowodów mających potwierdzić korzystne dla tej strony okoliczności. Zatem wymagane jest, aby organ zgromadził wszystkie dostępne mu dowody, tak aby przeprowadzić wyczerpujące ustalenia , ale to na wnioskodawcy, w razie braku możliwości zgromadzenia takich dowodów przez organ, ciąży obowiązek udowodnienia okoliczności, na podstawie których wywodzi korzystne dla siebie skutki prawne. Postępowanie w sprawie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej wszczyna się co do zasady na wniosek osoby ubiegającej się o ten status, zatem to ta osoba ma dołączyć do wniosku dowody potwierdzające spełnienie oznaczonych przesłanek (por. wyroki NSA z 29 września 2020 r., sygn. akt II OSK 1452/20; z 14 lipca 2020 r., sygn. akt II OSK 645/20; z 26 maja 2020 r., sygn. akt II OSK 2864/19).
W ocenie Sądu skarżone organy oceniły materiał dowodowy w kontekście obowiązujących przepisów prawa materialnego prawidłowo uznając, że brak jest podstaw do przyznania skarżącemu statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Na podstawie art. 5 w/w ustawy organ mógł w drodze decyzji administracyjnej potwierdzić status odpowiednio działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych wyłącznie osobie spełniającej warunki wskazane w art. 2 ust. 1 i art. 3. Na podstawie prawidłowych i wyczerpujących ustaleń przeprowadzonych przez organ I instancji, w a także uzupełnionych przez organ II instancji, prawidłowo oceniono, iż skarżący nie wykazał, ani w toku postępowania nie ustalono, by prowadził on działalność opozycyjną w rozumieniu art. 2 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej lub podlegała którejkolwiek z represji ujętych w art. 3 ww. ustawy. Istotne tu były ustalenia w zakresie sprawdzenia, czy wnioskodawca figuruje w odpowiednich bazach min. internetowej bazie danych projektów: "katalog.bip.ipn.gov.pl" i "Encyklopedia Solidarności" prowadzonych przez Instytut Pamięci Narodowej, w serwisie: "szukajwarchiwach.gov.pl" prowadzonym przez Narodowe Archiwum Cyfrowe, a także w wykazach poborowych powołanych do odbycia dwuletniej zasadniczej służby wojskowej, żołnierzy rezerwy powołanych na trzymiesięczne szkolenie wojskowe w ramach służby czynnej, osób wytypowanych przez pion Departamentu III MSW do odbycia zasadniczej służby wojskowej lub ćwiczeń w bieżącym roku z dnia 29 października 1982 r., elektronicznym inwentarzu archiwalnym akt spraw karnych z okresu stanu wojennego, prowadzonych przez Instytut Pamięci Narodowej na stronie internetowej: "polskiemiesiace.ipn.gov.pl/mie/wszystkie-wydarzenia/grudzien-1981".
W powyższych rejestrach nie odnaleziono informacji o działalności opozycyjnej wnioskodawcy lub doznanych przez niego represjach. Przeprowadzono również kwerendę w aktach świadków, których wnioski o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych były rozpatrywane przez organ: W aktach świadków wskazanych przez skarżącego, nie odnaleziono jakichkolwiek informacji o wnioskodawcy. Z uwagi na to, iż świadek K. W. miał potwierdzony status działacza opozycji antykomunistycznej oraz osoby represjonowanej z powodów politycznych, organ dokonał przeglądu akt administracyjnych sprawy ww. świadka, tj. osoby, z którą miał współdziałać wnioskodawca - jednak nie odnaleziono w nich jakiejkolwiek wzmianki o skarżącym.
Dodatkowo prawidłowa była ocena okoliczności wskazanych we wniosku w zakresie przesłanek dla potwierdzenia względem skarżącego statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, tj. tego czy za taką może być uznane udokumentowane w/w dowodami z oświadczenia świadków kolportowanie nielegalnej prasy zarówno w czasie przed stanem wojennym, jak i po wprowadzeniu stanu wojennego, a także podtrzymywanie kontaktów ze środowiskiem opozycyjnym na linii T. -T., pod pretekstem wizyt u matki w T.. Ustawa wymaga w tym względzie okres co najmniej 12-miesieczny takiej działalności. Zasadnie organy uznały, iż musi zaistnieć działalność, którą można określić mianem szczególnych zasług prowadzoną z narażeniem własnego życia, wolności, majątku lub praw pracowniczych. W tym zakresie samo wskazywanie przez świadków na kolportaż prasy, bez podania konkretnych informacji mogących potwierdzić wymagany okres 12 miesięczny, bez konkretnego wskazania z jaką częstotliwością wnioskodawca miał to robić, nie jest wystarczające do potwierdzenia, że skarżący faktycznie prowadził wymaganą ustawą działalność. Również w uzupełniającym oświadczeniu złożonym w postępowaniu odwoławczym brak podania takich szczegółów co do działalności wnioskodawcy, aby oznaczało to spełnienie przesłanek ustawowych dla przyznania żądanego statusu. Również w zakresie struktur opozycyjnych na terenie wskazywanym we wniosku, w toku postępowania nie przedstawiono żadnych istotnych dowodów, a te wskazywane przez wnioskodawcę potwierdzały brak takich struktur. Nadto w zakresie uczestniczenia w ruchu alternatywnej kultury w latach 1986-1992, nie może być uznana za taką działalność, gdyż nie każda działalność opozycyjna, jak również nie każda represja z powodów politycznych ze strony władz komunistycznych jest przez prawodawcę uznawana jako podlegająca ustawie, a tym samym uprawniająca do ubiegania się o świadczenia pieniężne czy pomoc pieniężną. Także nieudowodniona kwestia zatrzymania i pobicia, czy kłopotów w miejscu pracy wnioskodawcy i zamieszkania, w świetle w art. 3 ustawy, nie może być uznana jako potwierdzenie statusu osoby represjonowanej. Za osobę represjonowaną może być uznana jedynie taka osoba, która spotkała się z dolegliwościami wymienionymi w art. 3 ww. ustawy i nastąpiło to z powodów politycznych. Powyższego wnioskodawca nie udowodnił. Żadne inne zdarzenia, okoliczności i kłopoty nie mogą być uznane za represję w rozumieniu tej ustawy, choćby w subiektywnej ocenie osoby poszkodowanej, stanowiły dużą dolegliwość. Nadto świadkowie nie potwierdzili, ani strona nie wykazała, by brała ona udział w wystąpieniu, które skutkowałoby objęciem zakazem publikacji przez Główny Urząd Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk, wojewódzki lub miejski urząd kontroli prasy, publikacji i widowisk albo Główny Urząd Kontroli Publikacji i Widowisk lub okręgowy urząd kontroli publikacji i widowisk przez okres dłuższy niż jeden rok, w związku z czym nie zachodzą wystarczające przesłanki do uznania, iż strona spełniła warunki, o których mowa w art. 3 pkt 3. lit f) ustawy.
Mając powyższe na uwadze, sąd w oparciu o art. 151 p p.s.a. oddalił skargę.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 15.07.2026. · Źródło