I SA/Bk 91/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Andrzej Melezini, Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Anna Dziemianowicz, sędzia WSA Paweł Janusz Lewkowicz (spr.), , po rozpoznaniu w Wydziale I na posiedzeniu niejawnym w dniu 19 maja 2023 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi W. S.A. w B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku z dnia 4 stycznia 2023 r., nr 2001-IEE.711.166.2022.11 w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych oddala skargę. Naczelnik Podlaskiego Urzędu Skarbowego w Białymstoku, działając jako organ egzekucyjny, prowadził wobec majątku W. S.A. z siedzibą w B. (dalej powoływanej również jako: "skarżąca", "spółka" bądź "strona") postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułów wykonawczych nr: [...], [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...], wystawionych przez Naczelnika Pierwszego Mazowieckiego Urzędu Skarbowego w Warszawie, obejmujących należności z tytułu podatku od towarów i usług oraz podatku dochodowego od osób prawnych. W związku ze zmianą terytorialnego zasięgu działania organów Krajowej Administracji Skarbowej z dniem 1 stycznia 2021 r., Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w Białymstoku (dalej powoływany jako: "organ egzekucyjny", "Naczelnik US") przejął prowadzenie postępowania egzekucyjnego wobec spółki. W toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego, organ egzekucyjny dokonał zajęć wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego. Zastosowane środki egzekucyjne nie doprowadziły jednak do wyegzekwowania należności. W trakcie postepowania ustalono, że spółka nie prowadzi działalności pod adresem wskazanym w tytułach wykonawczych, a w składanych deklaracjach VAT-7 od lipca 2017 r. nie wykazuje żadnych obrotów. W trakcie postępowania nie ustalono innych źródeł dochodu ani składników majątkowych zobowiązanej, z których byłoby możliwe przeprowadzenie egzekucji. Według bazy CEPiK spółka nie posiada zarejestrowanych środków transportu, a według informacji z Ksiąg Wieczystych nie posiada również nieruchomości. Postanowieniem z dnia 28 września 2022 r., nr 2003-SEE.711.241.1.2022, Naczelnik US umorzył to postępowanie egzekucyjne z uwagi na bezskuteczność egzekucji. W następstwie wniesionego przez skarżącą zażalenia, postanowieniem z 4 stycznia 2023 r. nr 2001-IEE.711.166.2022.11 Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku (dalej: "DIAS", "organ odwoławczy"), utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji. Zdaniem organu odwoławczego dokonane przez organ egzekucyjny ustalenia pozwalają stwierdzić z pewnością, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Nie ujawniono bowiem żadnego majątku W. S.A., do którego można by skutecznie skierować egzekucję na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych na zobowiązaną spółkę. Jednocześnie DIAS wskazał, że na dzień 22 września 2022 r. łączne koszty egzekucyjne, wynikające z egzekucji należności objętych ww. tytułami egzekucyjnymi, wyniosły 83.791,57 zł. W ocenie organu odwoławczego ustalenia i wiedza organu egzekucyjnego na dzień wydania zaskarżonego postanowienia w zakresie składników majątku stanowiły podstawę do umorzenia postępowania egzekucyjnego w oparciu o art. 59 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2022 r. poz. 479, dalej: "u.p.e.a."). Zdaniem organu odwoławczego nie doszło do naruszenia art. 7, art. 77 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 ze zm., dalej jako: "k.p.a.") w zw. z art. 18 u.p.e.a., gdyż Naczelnik US działał na podstawie przepisów prawa, podjęte zostały niezbędne działania zmierzające do dokładnego wyjaśnienia sprawy oraz dokonano wnikliwej oceny całego zebranego w sprawie materiału dowodowego. W ocenie DIAS organ egzekucyjny wyczerpał wszystkie dostępne mu środki w celu ustalenia składników majątkowych, z których możliwa byłaby egzekucja. Według DIAS dokonane przez Naczelnika US ustalenia pozwalają stwierdzić z pewnością, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przewyższającej koszty egzekucyjne, gdyż nie ujawniono w tym postępowaniu żadnego majątku spółki, do którego można by skutecznie skierować egzekucję. Organ odwoławczy nie podzielił zarzutu, że organ egzekucyjny nie podjął wystarczających działań w celu ustalenia środków egzekucyjnych umożliwiających skuteczne przeprowadzenie egzekucji oraz zakończył prowadzone postępowanie egzekucyjne przedwcześnie, uznając, że zasadniczym celem postępowania egzekucyjnego nie jest poszukiwanie w nieskończoność majątku zobowiązanego, lecz wykonanie odpowiednich czynności przewidzianych w u.p.e.a. w oparciu o prawidłowo wystawiony tytuł wykonawczy. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem, spółka złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku. Zaskarżając je w całości zarzuciła naruszenie art. 59 § 4 w zw. z art. 59 § 2 u.p.e.a. poprzez umorzenie postępowania egzekucyjnego, w sytuacji gdy organ egzekucyjny nie podjął wszystkich zasadnych czynności egzekucyjnych zmierzających do zaspokojenia wierzyciela. Z uwagi na powyższe wniosła o umorzenie postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Zdaniem spółki organ ograniczył się do egzekucji z pieniędzy oraz z nieruchomości. Nieefektywność podjętych czynności nie oznacza jednak, że egzekucja stała się bezskuteczna, gdyż organ nie podjął prób wyegzekwowania należności za pomocą innych środków egzekucyjnych, wymienionych w art. 1a pkt 12 lit. a u.p.e.a. W ocenie strony organ nie wykazał się dostateczną aktywnością w dążeniu do wyegzekwowania wierzytelności. Jednocześnie wskazano, że rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie musi być poprzedzone przeprowadzeniem postępowania wyjaśniającego, spełniającego wymagania określone w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. W ocenie skarżącej w pierwszej kolejności organ powinien ustalić stan majątkowy zobowiązanego, czego nie zrobił. Ponadto postępowanie egzekucyjne jest następnym etapem i dopełnieniem postępowania administracyjnego, a zatem powinno opierać się na tych samych zasadach ogólnych, które regulują to postępowanie. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wskazał, że w pełni podtrzymuje stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia i wnosi o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem kontroli w rozpoznawanej sprawie jest postanowienie DIAS utrzymujące w mocy rozstrzygnięcie organu egzekucyjnego o umorzeniu postępowania egzekucyjnego z uwagi na bezskuteczność egzekucji. Spór w sprawie dotyczy natomiast tego, czy zasadnie organ odwoławczy utrzymał w mocy postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego. Zdaniem organu odwoławczego istotne jest, że organ egzekucyjny na dzień wydania postanowienia o umorzeniu nie posiadał wiedzy o żadnej wierzytelności, ani o jakimkolwiek majątku, z którego można było prowadzić egzekucję, w związku z czym nie było podstaw do uchylenia postanowienia o umorzeniu. Zdaniem skarżącej natomiast organ egzekucyjny nie wykazał się dostateczną aktywnością w poszukiwaniu majątku i wyegzekwowaniu wierzytelności. Sąd uznał, że w tak zarysowanym sporze rację należało przyznać organowi. Sąd zauważa, że postępowanie egzekucyjne prowadzone jest na zasadach wynikających z u.p.e.a. Umorzenie postępowania egzekucyjnego jest konsekwencją stwierdzenia, że postępowanie to nie może być prowadzone i że przyczyny niedopuszczalności egzekucji mają trwały, a nie przejściowy charakter. Do umorzenia postępowania egzekucyjnego może dojść również wskutek oceny, że egzekucja należności pieniężnej nie będzie celowa, gdyż koszty egzekucji byłyby wyższe od kwoty możliwej do wyegzekwowania. Instytucja umorzenia postępowania egzekucyjnego ma zatem na celu zakończenie tego postępowania, najczęściej z przyczyn natury formalnej, gdy w danej, konkretnej sytuacji zaistniałej w jego toku, wykonanie obowiązku przez zobowiązanego jest niemożliwe lub niedopuszczalne. Umorzenie postępowania egzekucyjnego oznacza, że nie jest realizowany jego cel, wiąże się ono z trwałymi przeszkodami uniemożliwiającymi dalsze jego prowadzenie i może nastąpić w każdym jego stadium. Przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego są w znacznej części następstwem pojawienia się przyczyn niedopuszczalności postępowania egzekucyjnego. Umorzenie postępowania egzekucyjnego może być obligatoryjne (na podstawie przesłanek z art. 59 § 1 u.p.e.a.) lub fakultatywne (na podstawie przesłanki z art. 59 § 2 u.p.e.a.). Podstawę do wydania postanowienia o umorzeniu w rozpoznawanej sprawie stanowił art. 59 § 2 u.p.e.a., zgodnie z którym postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Należy wskazać, że umorzenie postępowania egzekucyjnego nie wymaga wniosku zobowiązanego, czy też wierzyciela, ale może nastąpić również z urzędu (art. 59 § 4 u.p.e.a.). Wydanie postanowienia w tym przedmiocie nie jest w związku z tym uzależnione od woli zobowiązanej spółki, lecz od zaistnienia przesłanek umorzenia określonych w art. 59 u.p.e.a. Zaistnienie przesłanki, wskazanej w art. 59 § 2 u.p.e.a., nie nakłada na organ obowiązku umorzenia postępowania egzekucyjnego, a jedynie udostępnia taką możliwość. Tym samym umorzenie postępowania egzekucyjnego dotyczącego należności pieniężnej, w sytuacji gdy postępowanie to nie doprowadzi do uzyskania kwoty przewyższającej koszty jego prowadzenia, następuje wedle uznania organów egzekucyjnych, które winny kierować się względami celowościowymi (wyrok NSA z 2 czerwca 2011 r., II FSK 169/10 - wszystkie orzeczenia powołane w niniejszym uzasadnieniu są dostępne na stronie internetowej https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Umorzenie postępowania egzekucyjnego zgodnie z art. 59 § 2 u.p.e.a. może nastąpić wyłącznie w przypadku, gdy brak jest jakiegokolwiek majątku, z którego możliwe byłoby skuteczne przeprowadzenie postępowania egzekucyjnego. Ze wskazanego przepisu wynika zatem obowiązek zbadania przez organ egzekucyjny istnienia przesłanki fakultatywnego umorzenia. Dla zastosowania tego przepisu konieczne jest wszechstronne rozważenie wszystkich okoliczności faktycznych sprawy egzekucyjnej, prowadzące do ustalenia przez organ egzekucyjny w myśl zasady swobodnej oceny dowodów, że zobowiązany nie posiada majątku wystarczającego do zaspokojenia kosztów postępowania egzekucyjnego. Przy czym, zdaniem sądu, art. 59 § 2 u.p.e.a. nie nakłada na organ egzekucyjny obowiązku sporządzenia jakiegoś szczegółowo określonego co do formy dokumentu (kalkulacji), z którego wynikałoby, że w postępowaniu egzekucyjnym nie będzie możliwe uzyskanie kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Wystarczy, jeżeli wniosek taki wynika z uzasadnienia postanowienia wydanego w tym przedmiocie (por. wyroki NSA z 2 grudnia 2021 r., III FSK 4275/21 oraz z 19 stycznia 2023 r., III FSK 1503/21). Podkreślenia również wymaga, że badanie istnienia tej przesłanki musi odnosić się do aktualnego stanu faktycznego, czyli na dzień wydania postanowienia na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. (por. wyrok WSA w Warszawie z 10 listopada 2016 r., VIII SA/Wa 331/16). Wskazać należy, że chociaż umorzenie (lub odmowa umorzenia) postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. jest decyzją uznaniową organu, to musi być poprzedzone wszechstronnym zebraniem materiału dowodowego i skrupulatną jego oceną, przeprowadzoną pod kątem czy zobowiązany w istocie nie posiada środków przewyższających wydatki egzekucyjne oraz, że stan ten ma charakter definitywny, czyli w świetle obiektywnych okoliczności nie ma podstaw do uznania, że w przyszłości środki takie zostaną przez zobowiązanego zgromadzone. Koniecznie jest w związku z powyższym zbadanie sytuacji majątkowej zobowiązanego. Organ egzekucyjny uprawniony jest do poszukiwania informacji na temat majątku zobowiązanego, który może służyć zaspokojeniu wierzyciela. Może zatem również zwrócić się do zobowiązanego o udzielenie informacji na temat jego aktualnej sytuacji majątkowej - w szczególności, jeśli zobowiązany twierdzi, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Należy jednocześnie wyjaśnić, że rozstrzygnięcie o umorzeniu lub odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego musi być poprzedzone przeprowadzeniem przez organ egzekucyjny postępowania wyjaśniającego, spełniającego wymagania określone w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. Organ powinien w pierwszej kolejności ustalić stan majątkowy zobowiązanego. Pomocna w tym zakresie może być instytucja wezwania zobowiązanego do złożenia oświadczenia o posiadanym majątku i źródłach dochodu oraz o prawdziwości i zupełności tego oświadczenia (art. 37b u.p.e.a.) oraz instytucja wyjawienia majątku przewidziana w art. 71 § 1 u.p.e.a. Następnie należy dokonać oceny efektywności możliwych czynności egzekucyjnych oraz porównania szacowanych wydatków egzekucyjnych, a także możliwych do wyegzekwowania kwot w celu stwierdzenia, czy uzyska się kwotę przewyższającą wydatki egzekucyjne. Rozwiązanie to chroni wierzyciela przed ponoszeniem kosztów egzekucyjnych, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego (zob. wyrok NSA z 13 marca 2013 r., II GSK 2373/11, LEX nr 1302902). Pozwala to również na kontrolę sposobu skorzystania przez organ egzekucyjny z przyznanego mu uznania administracyjnego. Słusznie zwraca się uwagę, że skoro pobranie opłaty egzekucyjnej nie jest zależne od nakładu pracy czy skuteczności egzekucji, a jednocześnie wybór czynności podejmowanych w toku postępowania egzekucyjnego należy w istocie do organu podatkowego, to zasada celowości postępowania egzekucyjnego, wynikająca z art. 7 § 2 u.p.e.a. sprzeciwia się pobieraniu opłat za czynności, co do których przed ich podjęciem można stwierdzić, że nie doprowadzą one do przymusowego wyegzekwowania należności w kwocie przewyższającej wydatki egzekucyjne (por. wyrok NSA z 5 maja 2021 r., III FSK 222/21 i powołane tam orzecznictwo). Należy zatem podkreślić, że organ egzekucyjny powinien mieć na uwadze, czy podejmowane przez niego działania są celowe. Nieuzasadnione byłoby dalsze prowadzenie egzekucji, jeśli skutkiem tych działań miałoby być jedynie generowanie kolejnych kosztów egzekucyjnych. Odnosząc powyższe wyjaśnienia do rozpoznawanej sprawy, należy zwrócić uwagę, że organ egzekucyjny dokonał szeregu działań służących ustaleniu, czy skarżąca posiada majątek, do którego można by skutecznie skierować egzekucję. Jak wynika z akt sprawy, na podstawie wymienionych na wstępie tytułów wykonawczych, większość zajęć wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego została dokonana w 2016 r, 2017 r. i 2018 r. i do tej pory należności nie zostały zaspokojone. Z uwagi na brak prowadzenia rachunku na rzecz skarżącej nieskuteczne były zajęcia w P. S.A., R. S.A., I. S.A. oraz M. S.A. Zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w Banku Z. S.A., S. S.A. oraz Banku B. S.A. nie zostały zrealizowane z uwagi na brak środków podlegających egzekucji. W dniu 28 lutego 2018 r. A. S.A. zawiadomił natomiast o przeszkodzie w realizacji zajęcia z uwagi na wypowiedzenie i rozwiązanie dnia 6 listopada 2017 r. rachunków bankowych przez spółkę. Nieskutecznie z uwagi na brak środków okazało się również zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w Spółdzielczym Banku R. z siedzibą w Sz. z 4 stycznia 2019 r. - 20 grudnia 2019 r. bank ten zawiadomił o przeszkodzie realizacji zajęcia z uwagi na rozwiązanie umowy o prowadzenie rachunku. Próby egzekucji z wierzytelności pieniężnych, wskazanych przez spółkę w piśmie z 5 czerwca 2020 r., również nie doprowadziły do uzyskania jakichkolwiek środków pieniężnych. Poszukiwania majątku w postaci środków transportu w bazie CEPiK oraz nieruchomości, na podstawie danych uzyskanych z Ksiąg Wieczystych, również nie dały pozytywnego rezultatu. Zgodnie z ustaleniami organu, niekwestionowanymi przez skarżącą, spółka nie prowadzi działalności pod adresem wskazanym w tytułach wykonawczych oraz w KRS. O tym fakcie poinformowała 22 lipca 2022 r. pracownica działu księgowości spółki zarządzającej budynkiem przy ul. [...] wskazując jednocześnie, że księgowość nie wystawia faktur za wynajem pomieszczeń dla skarżącej. Sąd zgadza się z organem odwoławczym, że również dalsza analiza akt sprawy potwierdza, że organ egzekucyjny poszukiwał majątku zobowiązanej za pomocą innych niż ww. baz danych, jednakże bez rezultatu. Chybione jest zatem twierdzenie spółki, że organ egzekucyjny ograniczył się m.in. do egzekucji z nieruchomości, w przypadku gdy z akt sprawy wynika, że nie udało się ustalić aby taki składnik majątku posiadała. Trudno zatem czynić względem organu zarzut braku dokonania innych środków egzekucyjnych, wymienionych w art. 1a pkt 12 u.p.e.a., skoro organ ten podjął wystarczające starania w celu ustalenia majątku, do którego można by je skierować i nie przyniosły one rezultatu. Organ odwoławczy trafnie zauważył, że skarżąca takiego majątku nie ujawniła. W sprawie będącej przedmiotem rozstrzygnięcia w niniejszym postępowaniu bezsprzecznie wykazano, że zobowiązana nie posiada żadnego majątku ruchomego, czy też nieruchomego, w związku z czym nie było jakiejkolwiek możliwości uzyskania środków pieniężnych celem zaspokojenia wierzyciela. Podkreślenie wymaga w ocenie sadu fakt, że zasadniczym celem postępowania egzekucyjnego nie jest poszukiwanie hipotetycznego majątku zobowiązanego "w nieskończoność", lecz wykonywanie odpowiednich czynności przewidzianych w u.p.e.a., w oparciu o prawidłowo wystawiony tytuł wykonawczy. Zdaniem sądu organ egzekucyjny zasadnie umorzył postępowanie egzekucyjne, powołując się na fakt, że prowadzone czynności nie pozwolą na uzyskanie środków, które pozwolą na zaspokojenie należności wierzyciela, a nawet samego organu egzekucyjnego. Powyższe wystarczało, aby uznać, że organ mógł przyjąć, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne (art. 59 § 2 u.p.e.a.). Co istotne, skarżąca nie wskazała żadnego konkretnego składnika majątku, z którego możliwe byłoby prowadzenie skutecznej egzekucji, ograniczając się jedynie do wymienienia środków egzekucyjnych, określonych w u.p.e.a. Sytuacja, gdy postanowienie organu egzekucyjnego, wydane na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a, kwestionuje zobowiązany, było już niejednokrotnie przedmiotem oceny sądów administracyjnych w kontekście reguł postępowania dowodowego z art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a., stosowanych odpowiednio na podstawie art. 18 u.p.e.a. Niewątpliwie zobowiązanemu przysługuje możliwość zaskarżenia postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego i kwestionowania ustaleń organu egzekucyjnego. Zasadnie jednak zauważa się w orzecznictwie, że zobowiązany może łatwo zapobiec umorzeniu postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. przez wskazanie posiadanego majątku, z którego egzekucja byłaby możliwa, bądź przez spełnienie, przy wykorzystaniu tego majątku, ciążącego na nim i egzekwowanego od niego obowiązku (por. wyrok NSA z dnia 4 grudnia 2019 r., II FSK 1383/19). Ogranicza to możliwość skutecznego podnoszenia zarzutów w zakresie braku ustalenia majątku przez organ egzekucyjny, skoro zobowiązany sam może ten majątek ujawnić. Z powyższych względów sąd uznał za zasadne stanowisko organu odwoławczego, że Naczelnik US podjął niezbędne działania w celu ustalenia, czy spółka posiada jakikolwiek majątek, czy też źródła dochodu, a wobec ich braku oczywistym jest, że wyegzekwowanie środków pieniężnych przewyższających koszty egzekucyjne nie jest możliwe. W związku z tym istniały podstawy do zastosowania art. 59 § 4 w zw. z art. 59 § 2 u.p.e.a., a zarzut w tym zakresie jest bezzasadny. Sąd nie doszukał się też innych naruszeń przepisów prawa materialnego, czy procesowego, które uzasadniałyby konieczność uchylenia zaskarżonego postanowienia. W tym stanie rzeczy skarga jako niezasadna podlegała oddaleniu, o czym orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259). Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym, do czego uprawniał art. 119 pkt 3 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem sprawa, w której przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym może być rozpoznana w trybie uproszczonym. Sąd rozpoznaje takie sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.).