II GSK 1642/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Sieńczyło-Chlabicz Sędzia NSA Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz Sędzia del. WSA Grzegorz Dudar (spr.) po rozpoznaniu w dniu 25 listopada 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej E. L. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 13 lutego 2025 r. sygn. akt III SA/Lu 746/24 w sprawie ze skargi E. L. na postanowienie Lubelskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 18 września 2024 r. nr 9012.6.134.2024 w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym w związku z niewykonaniem obowiązku szczepień ochronnych oddala skargę kasacyjną. Wyrokiem z 13 lutego 2025 r. sygn. akt III SA/Lu 746/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, oddalił skargę E. L. (dalej powoływana także jako skarżąca) na postanowienie Lubelskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 18 września 2024 r. nr 9012.6.134.2024 w przedmiocie stanowiska wierzyciela w zakresie zarzutów do prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Sąd pierwszej instancji orzekał w następującym stanie faktycznym. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Parczewie (dalej PPIS, organ pierwszej instancji) w dniu 20 stycznia 2023 r. wystawił wobec skarżącej tytuł wykonawczy obejmujący obowiązek poddania jej małoletniej córki H. L. (ur. 14 września 2013 r.) kolejnym szczepieniom ochronnym przeciwko: błonicy, tężcowi, krztuścowi, ostremu nagminnemu porażeniu dziecięcemu (Poliomyelitis), odrze, nagminnemu zakażeniu przyusznic (śwince) i różyczce. W piśmie z 24 lutego 2023 r., skarżąca wniosła zarzuty do powyższego tytułu wykonawczego w postępowaniu egzekucyjnym, które obejmowały określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisu prawa, brak uprzedniego doręczenia zobowiązanej upomnienia, wygaśnięcie obowiązku zgodnie z jego wykonaniem oraz brak wymagalności obowiązku z uwagi na odroczenie małoletniej obowiązkowych szczepień ochronnych, brak wystawienia zaświadczenia o przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym. Postanowieniem z 8 maja 2023 r. PPIS uznał w części zarzut wygaśnięcia obowiązku określonego w treści tytułu wykonawczego z 20 stycznia 2023 r., w zakresie poddania małoletniej szczepieniu ochronnemu przeciwko krztuścowi, a w pozostałym zakresie oddalił zarzuty skarżącej. Po rozpoznaniu wniesionego przez skarżącą zażalenia i ponownym rozpoznaniu sprawy, Lubelski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny dalej: (LPWIS, organ odwoławczy) postanowieniem z 18 września 2024 r. utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy wskazał, że obowiązek poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym wynika wprost z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2024 r., poz. 924 z późn. zm.); dalej jako "ustawa o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń". Natomiast wymagalność obowiązku została doprecyzowana w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 2077), w którym załącznik nr 1 określa schemat obowiązkowych szczepień ochronnych. Stwierdził, że brakujące u córki skarżącej szczepienia ochronne to szczepienia przeciwko: błonicy, tężcowi i krztuścowi, ostremu nagminnemu porażeniu dziecięcemu (poliomyelitis), odrze, nagminnemu zapaleniu przy usznie (śwince) i różyczce. Organ odwoławczy uznał, że obowiązek został prawidłowo określony w tytule wykonawczym. Podkreślił, że obowiązek poddania dziecka szczepieniom ochronnym dotyczy całej procedury, tj. badania kwalifikacyjnego oraz samego szczepienia ochronnego. Badanie kwalifikacyjne w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego przeprowadzane jest na podstawie art. 17 ust. 2 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń. Badanie kwalifikacyjne jest nieodłącznym elementem procesu szczepienia, a obowiązek dotyczy wszystkich elementów składowych tego procesu. Organ odwoławczy stwierdził, że skarżąca w nieuprawniony sposób łączy fakt braku przeprowadzenia badania kwalifikacyjnego (z powodu niestawienia się z dzieckiem w poradni podstawowej opieki zdrowotnej) z brakiem możliwości wykonania obowiązku szczepień, co miało w ocenie strony uniemożliwić wierzycielowi wszczęcie postępowania egzekucyjnego. LPWIS wskazał, że skarżąca wraz z zarzutami w postępowaniu egzekucyjnym w administracji przesłała wierzycielowi zaświadczenie lekarskie z 10 lutego 2023 r., w którym lekarz z Centrum Medycznego [...] w P., użył sformułowania: "szczepienia odroczone". Organ odwoławczy ustalił na podstawie informacji organu pierwszej instancji z 5 sierpnia 2024 r., że u dziecka nie wykonano zaległych obowiązkowych szczepień ochronnych, brak jest informacji na temat konieczności odroczenia tych szczepień, lekarz nie stwierdził przeciwwskazań zdrowotnych do wykonania szczepień w trakcie lekarskiego badania kwalifikacyjnego. W dokumentacji dziecka znajduje się tylko zaświadczenie z 7 listopada 2023 r., wydane przez lekarza z Poradni Pediatrycznej Szczepień dla Dzieci Wysokiego Ryzyka w L]., dotyczące indywidualnego kalendarza szczepień dla dziecka. Organ odwoławczy zauważył, że lekarz ustalając dziecku indywidualny kalendarz szczepień zaproponował szczepionkę niezawierającą komponentu krztuścowego. Okoliczność ta została uwzględniona przez organ pierwszej instancji i w tych okolicznościach organ odwoławczy stwierdził, że zasadne było uznanie przez wierzyciela zarzutu wygaśnięcia obowiązku szczepienia przeciwko krztuścowi. Pozostałe szczepienia ochronne – przeciwko błonicy, tężcowi, ostremu nagminnemu porażeniu dziecięcemu (poliomyelitis), odrze, nagminnemu zapaleniu przyusznic (śwince) i różyczce, nadal są wymagalne. Odnosząc się do zarzutu braku doręczenia zobowiązanej upomnienia, organ odwoławczy stwierdził, że upomnienie skutecznie doręczono stronie w dniu 1 marca 2022 r. Upomnienie zawierało wszystkie elementy wymagane przepisami prawa obowiązującymi w dniu jego sporządzenia, w tym numer PESEL zobowiązanej. Ponieważ prawną pieczę nad małoletnią H. L., sprawuje jej matka – E. L., prawidłowo wskazano osobę zobowiązaną. WSA w Lublinie oddalając skargę skarżącej przytoczył treść art. 2 § 1 pkt 10, art. 33 § 1 i 2 oraz art. 34 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2023 r. poz. 2505 z późn. zm.), dalej jako "u.p.e.a." a także przepisy ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń mających zastosowanie w sprawie. Sąd pierwszej instancji stwierdził że w aktualnie obowiązującym stanie prawnym nie budzi wątpliwości, że obowiązek poddania dziecka określonym szczepieniom ochronnym, wynikający z regulacji ustawowej, tj. wskazanych wyżej przepisów art. 5 ust. 1 i art. 17 ust. 1 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń, skonkretyzowany został w rozporządzeniu, wydanym na podstawie upoważnienia ustawowego i nie ma podstaw do kwestionowania jego legalności. Z powyższego wynika, że obowiązek wykonania określonych szczepień ochronnych u córki skarżącej istniał w dacie wniesienia zarzutów oraz wydania postanowienia organu pierwszej instancji i nadal istnieje. W dacie wydania zaskarżonego postanowienia znajdował oparcie w przepisach ustawy oraz rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, w którym załącznik nr 1 określa schemat obowiązkowych szczepień dzieci i młodzieży. Odwołując się do brzmienia § 1 i § 3 rozporządzenia z dnia 27 września 2023 r. sąd stwierdził, że w świetle przywołanych wyżej przepisów nie budzi wątpliwości, że obowiązek poddania dziecka skarżącej szczepieniom ochronnym nadal istnieje i jest wymagalny mimo, że tytuł wykonawczy w stosunku do skarżącej został wydany przed dniem 1 października 2023 r. Z tej przyczyny podniesiony w skardze zarzut oparcia wymagalności obowiązku na niejasnej podstawie prawnej jest nieuzasadniony. Odnosząc się do zarzutu skargi, że w zaskarżonym postanowieniu wymagalność obowiązku określono na podstawie przepisów rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r., które nie obowiązywało w dniu wszczęcia postępowania, sąd pierwszej instancji wskazał, że obowiązek szczepień wynika z regulacji ustawowych, jego realizacja odbywa się zaś według obowiązującego rozporządzenia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, w tym załącznika nr 1. Obowiązek szczepień wywodzi się z przepisów powszechnie obowiązujących. Szczepienia wymienione w tytule wykonawczym i terminy ich wykonania zostały wykazane w rozporządzeniu z dnia 27 września 2023 r. oraz w załączniku nr 1 do tego rozporządzenia. Zgodnie z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w związku ze zmianą stanu prawnego organy winny rozpatrywać wniesione zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnej obowiązku o charakterze niepieniężnym w świetle przepisów nowego rozporządzenia (por. np. wyrok NSA z 25 stycznia 2024 r., sygn. akt II GSK 1140/23). W okolicznościach niniejszej sprawy organ odwoławczy rozważył kwestię wymagalności szczepień właśnie w kontekście przepisów nowego rozporządzenia. Trafnie wywiódł, że obowiązek poddania dziecka kwestionowanym skargą szczepieniom ochronnym nadal istnieje i jest wymagalny. Należy zwrócić uwagę, że córka skarżącej nie ukończyła wieku 19 lat, o którym mowa w przytoczonych wyżej przepisach § 3 ust. 1 pkt 2, 4 i 5 rozporządzenia z dnia 27 września 2023 r. W związku z tym wymienione w tych punktach szczepienia mają niewątpliwie charakter obowiązkowy. Zgodnie z § 3 ust. 2 powołanego rozporządzenia, schematy obowiązkowych szczepień dzieci i młodzieży obejmujące liczbę dawek i terminy ich podania wymagane dla danego szczepienia podstawowego lub przypominającego, z uwzględnieniem wieku osoby objętej obowiązkiem szczepienia, określa załącznik nr 1 do rozporządzenia. Jak wynika z akt sprawy, terminy wykonania szczepień w przypadku dziecka skarżącej minęły. W związku z tym prawidłowe jest stwierdzenie przez organy wymagalności szczepień. Z akt sprawy nie wynika, by w przypadku córki skarżącej stwierdzone zostały jakiekolwiek przeszkody natury medycznej do wykonania szczepienia. Lekarz z poradni specjalistycznej zalecił kontynuowanie szczepień wobec małoletniej, wyłączając szczepienie na krztusiec, co też organy obu instancji uwzględniły rozpoznając zarzuty. Skarżąca nie przedłożyła natomiast żadnych dokumentów świadczących o przeciwskazaniach do wykonania pozostałych szczepień ochronnych. Pomimo pozornego składania deklaracji o woli zaszczepienia dziecka, skarżąca nie wyraziła faktycznie dotąd zgody na jego uodpornienie. Obowiązek skarżącej poddania małoletniej szczepieniom ochronnym nie został wykonany do dnia wniesienia skargi, co wynika wprost z treści skargi i akt sprawy. Samo poddanie dziecka badaniu kwalifikacyjnemu do szczepienia nie oznacza wykonania przez matkę dziecka obowiązku poddania dziecka szczepieniu w sytuacji, gdy zgoda na szczepienie, mimo braku przeciwwskazań zdrowotnych, nie została ostatecznie udzielona. Odnosząc się do załączonej do skargi dokumentacji medycznej z wizyt skarżącej z małoletnią w poradni POZ w dniach 10 stycznia 2024 r., 19 marca 2024 r., 10 lipca 2024 r. i 31 lipca 2024 r. sąd pierwszej instancji wskazał, że organy egzekucyjne działają na podstawie i w granicach prawa. Zgodnie z art. 133 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm.), dalej w skrócie: "p.p.s.a.", sąd administracyjny orzeka na podstawie akt sprawy przedstawionych przez organ administracji publicznej. Przedstawienie zatem wyżej wymienionej dokumentacji po wydaniu zaskarżonego postanowienia nie ma wpływu na ocenę legalności zaskarżonego postanowienia. W dacie orzekania przez organy egzekucyjne obowiązek szczepienia istniał. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła skarżąca, zaskarżając wyrok w całości. Wyrokowi zarzucono: 1. naruszenie prawa materialnego tj.: art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b) w zw. z art. 17 ust. 2, 4 i 5 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi poprzez błędne jego zastosowanie skutkujące uznaniem, że obowiązek jest wymagalny, podczas gdy u małoletniej nie zostały wykluczone przeciwwskazania do szczepień ochronnych i nie zostało wystawione zaświadczenie, o którym mowa w art. 17 ust. 4 ustawy, 2. naruszenie art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi przez Sąd I instancji, w sytuacji gdy rozstrzygnięcia organów obu instancji obarczone są rażącymi naruszeniami, tj.: a) art. 33 § 2 w zw. z art. 34 § 2 pkt 1 u.p.e.a. poprzez oddalenie zarzutów i oparcie rozstrzygnięcia na założeniach przyjętych przez organ I i II instancji, b) art. 33 § 2 pkt 2 lit. c) u.p.e.a. poprzez określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisu prawa i oparcie wymagalności obowiązku na § 5 Rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, który to przepis w dniu 9 maja 2023 r. wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego sygn. akt: 81/19, został uznany za niezgodny z Konstytucją, c) art. 33 § 2 pkt 6 lit. c) u.p.e.a. z uwagi na brak wymagalności obowiązku, wynikające z niewystawienia i niewydania zaświadczenia o przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym, na podstawie którego byłoby możliwe ustalenie czy i do jakich szczepień małoletnia została zakwalifikowana; d) art. 15 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2024 r. poz. 572 z późn. zm.) poprzez naruszenie zasady dwuinstancyjności wskutek nierozpoznania przez organ II instancji zarzutów skarżącego. Wskazując na powyższe skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonego orzeczenia poprzez uwzględnienie skargi. Skarżąca zrzekła się rozprawy w niniejszej sprawie. W odpowiedzi na skargę kasacyjną, organ wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej, oświadczając jednocześnie że nie składa wniosku o przeprowadzenie rozprawy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdyż skarżąca kasacyjnie zrzekła się rozprawy, zaś organ nie zażądał jej przeprowadzenia. Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając sprawę na skutek wniesienia skargi kasacyjnej związany jest granicami tej skargi, a z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania, która zachodzi w wypadkach określonych w § 2 tego przepisu. Podstaw nieważnościowych w niniejszej sprawie nie stwierdzono. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego orzeczenia determinują zakres kontroli dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny. Granice skargi są więc wyznaczone przez podstawy i wnioski. Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę skarżącą naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego, czy też procesowego, określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zatem sam autor skargi kasacyjnej wyznacza zakres kontroli instancyjnej wskazując, które normy prawa zostały naruszone. Naczelny Sąd Administracyjny nie ma obowiązku ani prawa do domyślania się i uzupełniania argumentacji autora skargi kasacyjnej. Przytoczenie podstawy kasacyjnej musi więc być precyzyjne, gdyż - z uwagi na związanie sądu kasacyjnego granicami skargi kasacyjnej - Naczelny Sąd Administracyjny może uwzględnić tylko te przepisy, które zostały wyraźnie wskazane w skardze kasacyjnej jako naruszone. Nie jest natomiast władny badać, czy sąd administracyjny pierwszej instancji nie naruszył innych przepisów (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 26 września 2000 r., sygn. akt IV CKN 1518/2000, OSNC 2001/3, poz. 39 oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 sierpnia 2004 r., sygn. akt FSK 299/2004, OSP 2005/3, poz. 36, wyrok NSA z 12 września 2019 r., sygn. akt II GSK 634/19). Skarga kasacyjna została oparta na podstawie kasacyjnej, wymienionej w art. 174 pkt 1 jak i 2 p.p.s.a., to jest na naruszeniu prawa materialnego przez błędne jego zastosowanie (pkt 1 petitum skargi kasacyjnej) oraz na naruszeniu przepisów postępowania których uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2 petitum skargi kasacyjnej). W takiej sytuacji, co do zasady, w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegają zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania, ponieważ dopiero po ustaleniu, że stan faktyczny przyjęty przez sąd w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy albo nie został skutecznie podważony, można przejść do skontrolowania wykładni prawa materialnego oraz subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowane w sprawie przepisy prawa materialnego (por. wyrok NSA z 9 marca 2005 r., sygn. akt FSK 618/04, wyrok NSA z 3 grudnia 2024 r., sygn. akt II GSK 1000/24). Spór prawny w rozpatrywanej sprawie dotyczy oceny prawidłowości stanowiska sądu pierwszej instancji, który kontrolując zgodność z prawem postanowienia LPWIS w przedmiocie stanowiska wierzyciela w sprawie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym stwierdził, że postanowienie to nie jest niezgodne z prawem, co uzasadniało oddalenie skargi na podstawie art. 151 p.p.s.a. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika – najogólniej rzecz ujmując – że zdaniem sądu pierwszej instancji, organ odwoławczy bez naruszenia prawa stwierdził, że podnoszone przez skarżącą zarzuty odnośnie do prowadzonego postępowania egzekucyjnego dotyczącego uchylania się od obowiązku szczepień ochronnych dziecka nie są zasadne. Zwłaszcza, że wniosku przeciwnego – w tym również w relacji do daty wystawienia tytułu wykonawczego (20 stycznia 2023 r.) – nie uzasadniała, zdaniem sądu pierwszej instancji, istota orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 maja 2023 r. sygn. akt SK 81/19 o niezgodności art. 17 ust. 11 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi w związku § 5 rozporządzenia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 i art. 87 Konstytucji RP, albowiem – jak podkreślił – obowiązek szczepień ochronnych wynika z ustawy, zaś jedynie jego realizacja następowała według Programu Szczepień Ochronnych, których schemat określa aktualnie rozporządzenie z dnia 27 września 2023 r. obowiązujące w dacie wydania zaskarżonego postanowienia. W pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegał najdalej idący zarzut naruszenia przepisów postępowania, tj. zarzut naruszenia przez sąd pierwszej instancji art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 33 § 2 pkt 2 lit. c u.p.e.a. wskazujący na określenie obowiązku niezgodnie z treścią przepisów prawa i oparcie obowiązku na § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2172), który to przepis w dniu 9 maja 2023 r. wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego sygn. akt 81/19 został uznany za niezgodny z Konstytucją. Przede wszystkim należy wskazać, że autor skargi kasacyjnej nie wykazał, na czym miałby polegać istotny wpływ zarzuconego naruszenia na wynik sprawy, co jest wymagane w ramach naruszeń formułowanych na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. Nie każde bowiem naruszenie przepisów postępowania może stanowić podstawę kasacyjną, ale tylko takie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy przed sądem pierwszej instancji. Dodatkowo wskazać należy, że autor skargi kasacyjnej nieprawidłowo powołał w powyższym zarzucie art. 151 p.p.s.a. w zw. z 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Przepisy te zawierają przeciwstawne normy wynikowe, alternatywnie regulujące sposób rozstrzygnięcia sporu przez sąd wojewódzki. Nie mogą one tym samym stanowić samodzielnej podstawy kasacyjnej, ani tym bardziej - jako przepisy określające przeciwne formy rozstrzygnięcia - być stawiane, jako pozostające w związku (zob. wyrok NSA z 28 maja 2025 r. sygn. akt I OSK 1326/24, CBOSA). Istotnym jest przy tym również wskazanie, że skoro sąd pierwszej instancji oddalił skargę orzekając na podstawie art. 151 p.p.s.a., to nie stosował art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., a więc nie mógł go naruszyć. Wbrew stanowisku autora skargi kasacyjnej nie można przyjąć, że w niniejszej sprawie określenie obowiązku nastąpiło niezgodnie z przepisami prawa, w tym § 5 rozporządzenia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, który to przepis został uznany wyrokiem TK z 9 maja 2023 r. sygn. akt SK 81/19 ze niezgodny z Konstytucją. Nie rozwijając szczegółowo tej kwestii w tym miejscu (zostanie ona przestawiona w dalszej części uzasadnienia przy zarzucie naruszenia przepisów prawa materialnego) wskazać jedynie należy, że obowiązek poddania nieletniego szczepieniom ochronnym wynika wprost z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń a nie treści zakwestionowanego rozporządzenia, jak błędnie przyjmuje skarżąca kasacyjnie. Niezasadne są również zarzuty podniesione w pkt 2c petitum skargi kasacyjnej, sprowadzające się do braku wymagalności obowiązku z powodu niewystawienia i niewydania zaświadczenia o przeprowadzonym badaniu kwalifikacyjnym. W odniesieniu do braku zaświadczenia należy wskazać, że zgodnie z art. 17 ust. 2 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Z kolei po przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym lekarz wydaje zaświadczenie ze wskazaniem daty i godziny przeprowadzonego badania. W przypadku wykonywania w jednym podmiocie leczniczym badania kwalifikacyjnego do szczepień i zabiegu podania preparatu szczepionkowego nie jest wymagane wystawienie przez lekarza zaświadczenia o wykonanym badaniu kwalifikacyjnym, gdyż wynik tego badania jest wpisany do dokumentacji medycznej dziecka prowadzonej przez podmiot. Dodatkowo należy wskazać w niniejszej sprawie, że z karty uodpornienia dziecka oraz formularza zgłoszenia osoby uchylającej się od obowiązku szczepień ochronnych wynika, że u dziecka nie stwierdzono przeciwwskazań do szczepień. Z treści indywidualnego kalendarza szczepień z 28 czerwca 2022 r. wynika jakie są proponowane kontynuacyjne dawki szczepień dla małoletniej, zaś skarżąca kasacyjnie, mimo przedłożenia tegoż kalendarza lekarzowi POZ nie stawiła się do dnia 2 maja 2023 r. celem zaszczepienia małoletniej (treść pisma Centrum Medycznego [...] z 2 maja 2023 r.). Stąd należy uznać, że w rozpatrywanej sprawie zostało wykonane (wymagane) badanie kwalifikacyjne do szczepień, a co za tym idzie wydane zostało stosowne orzeczenie w postaci pozytywnej kwalifikacji do szczepienia, a więc nie sposób twierdzić, że brak jest wydania zaświadczenia, o którym jest mowa w art. 17 ust. 4 ustawy o zapobieganiu i zwalczaniu zakażeń. Trafnie również sąd pierwszej instancji zauważył, że w orzecznictwie sądów administracyjnych powszechnie został przyjęty pogląd, że poddanie się lekarskiemu badaniu kwalifikacyjnemu, o którym mowa w art. 17 ust. 2 ustawy, jest elementem obowiązku szczepienia ochronnego. Tylko w trybie lekarskiego badania kwalifikacyjnego następuje określenie, czy nie występują przeszkody w stanie zdrowia osoby objętej obowiązkiem szczepienia, które wykluczają jego wykonanie. Wykonanie tego obowiązku obciąża zobowiązanego lub osobę odpowiedzialną za wykonanie obowiązku przez zobowiązanego. Niepoddanie się badaniu kwalifikacyjnemu jest równoznaczne z niewykonaniem obowiązku poddania się obowiązkowemu szczepieniu ochronnemu (por. wyroki NSA z dnia 21 listopada 2019 r., sygn. akt II OSK 3322/17 i II OSK 43/18; z dnia 18 stycznia 2022 r., sygn. akt II OSK 459/19). Podkreślić należy, że ustawa o zwalczaniu chorób zakaźnych nie przewiduje prawa pacjenta (tu rodziców małoletniego dziecka) do odmowy wyrażenia zgody na szczepienie ochronne. Wręcz przeciwnie, statuuje ogólny obowiązek poddania się szczepieniom ochronnym, gdy brak jest przeciwwskazań. Jest to działanie w interesie ogółu. Jedynie więc w sytuacji wskazań lekarskich, gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5 ustawy). To więc na rodzicu małoletniego dziecka spoczywa prawny obowiązek, wynikający wprost z ustawy, zgłoszenia się z dzieckiem do lekarza sprawującego nad nim opiekę profilaktyczną w celu przeprowadzenia badań kwalifikacyjnych w celu potwierdzenia bądź wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego (zob. wyrok NSA z dnia 4 lipca 2024 r., sygn. akt II GSK 2216/23). Akta administracyjne sprawy nie zawierają przy tym żadnego uznanego prawem i wydanego przez uprawnionego lekarza dokonującego kwalifikacji, zaświadczenia lekarskiego o istnieniu przeciwwskazań zdrowotnych do wykonania szczepień ochronnych (wyrok NSA z 24 września 2024 r., sygn. akt II GSK 973/24). Słusznie przy tym stwierdził sąd pierwszej instancji, że przedłożona przez skarżącą dokumentacja medyczna z wizyt skarżącej z małoletnią w poradni POZ z 2024 r. nie mogła stanowić podstawy kwestionowania wymagalności obowiązku poddania dziecka szczepieniom ochronnym, bowiem została wytworzona po wydaniu zaskarżonego do sądu pierwszej instancji postanowienia organu. W odniesieniu zaś do zarzutu naruszenia art. 15 k.p.a. (zarzut z pkt 2d petitum skargi kasacyjnej) oraz zarzutu naruszenia art. 33 § 2 w związku z art. 34 § 2 pkt 1 u.p.e.a. (zarzut z pkt 2a petitum skargi kasacyjnej) wskazać należy, że nie zawierają one z jednej strony wykazania wpływu ich naruszenia na wynik sprawy, z drugiej zaś wymaganego przepisem art. 176 § 1 pkt 2 p.p.s.a. uzasadnienia. Z uzasadnienia skargi kasacyjnej – w którym wymienione przepisy prawa nie zostały nawet przywołane – nie wynika na czym miałoby polegać ich naruszenie, co w tym też kontekście wymaga przypomnienia, że w przypadku skargi kasacyjnej będącej kwalifikowanym środkiem zaskarżenia, czytelność formułowanego w niej komunikatu jest o tyle istotna, że ustawa wiąże powstanie określonych skutków procesowych nie tylko z samym wniesieniem tego pisma (jak w przypadku skargi czy też zażalenia), ale także, jeżeli nie przede wszystkim, z jego treścią (zob. wyrok NSA z dnia 13 października 2017 r., sygn. akt II FSK 1445/17). Pamiętać również należy, że konsekwencją zasady dyspozycyjności, o której była mowa na wstępie jest to, że Naczelny Sąd Administracyjny nie może domniemywać granic zaskarżenia wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego, albowiem te wyznaczają zarzuty skargi kasacyjnej, a nie jest dopuszczalna rozszerzająca wykładnia zakresu zaskarżenia i jego kierunków, uzupełnianie, konkretyzowanie, uściślanie lub interpretowanie niejasno sformułowanych zarzutów kasacyjnych, czy też nadawanie im innego znaczenia niż wynika to z ich treści i towarzyszącej im argumentacji, czy też stawianie jakichkolwiek hipotez i snucie domysłów w zakresie uzasadnienia podstaw kasacyjnych i domniemywanie tym samym intencji wnoszącego skargę kasacyjną (zob. np. wyroki NSA z dnia: 14 października 2022 r., sygn. akt III OSK 5181/21; 6 maja 2021 r., sygn. akt I GSK 1542/20; 29 października 2020 r. sygn. akt I GSK 285/18; 16 lipca 2020 r. sygn. akt I GSK 611/20; 4 grudnia 2019 r. sygn. akt II FSK 2031/18; 17 lutego 2015 r. sygn. akt II OSK 1695/13). W ocenie NSA, poza gołosłownym twierdzeniem o naruszeniu art. 33 § 2 w związku z art. 34 § 2 pkt 1 u.p.e.a. i art. 15 k.p.a. skarżąca kasacyjnie w żaden sposób nie uzasadniła na czym ich uchybienie miało polegać, w szczególności mimo zarzucenia naruszenia zasady dwuinstancyjności postępowania skarżąca nie wskazała które zarzuty egzekucyjne nie zostały przez organ drugiej instancji rozpatrzone. Powyższe nie pozwalało na uwzględnienie zarzutu z pkt 2 lit. a i d petitum skargi kasacyjnej. Przechodząc do zarzutu naruszenia prawa materialnego tj.: art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b) w zw. z art. 17 ust. 2, 4 i 5 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi poprzez błędne jego zastosowanie skutkujące uznaniem, że obowiązek jest wymagalny, podczas gdy u małoletniej nie zostały wykluczone przeciwwskazania do obowiązkowych szczepień ochronnych i nie zostało wystawione zaświadczenie o którym mowa w art. 17 ust. 4 ustawy, również on okazał się nietrafiony. Z rozwiązań prawnych przyjętych na gruncie art. 5 i art. 17 ustawy o zapobieganiu i zwalczaniu zakażeń wynika bezpośrednio wykonalny obowiązek poddania dziecka szczepieniom ochronnym, co w zakresie odnoszącym się do cech tego obowiązku dotyczy zarówno podmiotu, na którym obowiązek ten ciąży, zakresu tego obowiązku oraz okoliczności, w których dochodzi do jego aktualizacji. Z dokumentacji medycznej wynika w niniejszej sprawie, że wobec niestwierdzenia przeciwwskazań do wykonania szczepień ochronnych, dziecko zostało zakwalifikowane do szczepień ochronnych. Jeżeli więc - co uznać należy za aż nadto oczywiste - w rozpatrywanej sprawie zostało wykonane (wymagane) badanie kwalifikacyjne do szczepień, a co za tym idzie wydane zostało stosowne orzeczenie w postaci pozytywnej kwalifikacji do szczepienia, to nie sposób jest twierdzić, że brak wydania zaświadczenia, o którym jest mowa w art. 17 ust. 4 ustawy o zapobieganiu i zwalczaniu zakażeń mógł stanowić uzasadnioną podstawę podważania wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego - a co za tym idzie podstawę podważania wymagalności tego obowiązku (wyrok NSA z 20 listopada 2024 r., sygn. akt II GSK 1077/24). Odnosząc się do wskazanego zarzutu, w powiązaniu także z zarzutem z pkt 2b petitum skargi kasacyjnej, należy wskazać, że powyższe normy prawne były przedmiotem kontroli Trybunału Konstytucyjnego, który przywołanym również przez sąd pierwszej instancji wyrokiem z dnia 9 maja 2023 r., sygn. akt SK 81/19 (Dz. U. z 2023 r. poz. 909) stwierdził, że art. 17 ust. 11 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2022 r. poz. 1657, z późn. zm.) w związku z § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2172) w zakresie, w jakim termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, określone są w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, a nie przez ministra właściwego do spraw zdrowia, w drodze rozporządzenia, jest niezgodny z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 87 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Jakkolwiek w orzeczeniu w sprawie SK 81/19 podkreślono, że komunikat Głównego Inspektora Sanitarnego nie może stanowić podstawy rekonstrukcji zakresu nakazów wynikających z obowiązku szczepień ochronnych nałożonego na jednostkę na mocy ustawy, a co za tym idzie, że niedopuszczalna jest sytuacja, gdy treść obowiązku jest współkształtowana wymienionym komunikatem, który nie jest aktem prawa powszechnie obowiązującego, to jednak w orzeczeniu tym podkreślono również, że materia dotycząca obowiązkowych szczepień ochronnych może – ze swej istoty – ulegać potrzebie częstych zmian, co zależy od wielu czynników, w tym aktualnej wiedzy medycznej. Z tego względu – jak w pełni zasadnie należałoby przyjąć – wskazano na potrzebę dostosowania stanu prawnego w pierwszej kolejności poprzez zmianę rozporządzenia, co w konsekwencji spowodowało określenie innego terminu (6 miesięcy) utraty mocy obowiązującej przepisów prawa, których niezgodność z konstytucją stwierdzono, co motywowane było potrzebą zapewnienia ciągłości realizacji obowiązku szczepień ochronnych. Podkreślenia wymaga, że regulacja objęta wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 maja 2023 r., sygn. akt SK 81/19 dotyczy szczególnie istotnej ze względów społecznych i medycznych kwestii zapobiegania chorobom zakaźnym. Prawidłowa realizacja szczepień ochronnych zapewnia wysoki odsetek osób posiadających odporność przeciw chorobom zakaźnym, a tym samym zmniejsza ryzyko szerzenia się tych chorób. Na powyższe okoliczności zwrócił uwagę Trybunał Konstytucyjny wyjaśniając, że cyt. wyrok nie odnosi się do zagadnienia zgodności z Konstytucją obowiązku poddania się szczepieniom ochronnym. Odroczenie terminu utraty mocy obowiązującej zakwestionowanych przepisów wynika z konieczności zapewnienia ciągłości obowiązkowych szczepień. Ewentualne przyjęcie, że w rozpoznawanej sprawie nie mogą być stosowane zakwestionowane przez Trybunał Konstytucyjny przepisy, których termin utraty mocy obowiązującej odroczono, byłoby równoznaczne z akceptacją postaw rodziców niezgłaszających się na szczepienia ochronne dzieci, choć szczepienia te w świetle orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego są obowiązkowe i istnieje konieczność zapewnienia ich ciągłości. Podkreślenia wymaga, że takie stanowisko Trybunału jest wyrazem ochrony nadrzędnych chronionych konstytucyjnie wartości, jak: ochrona zdrowia publicznego oraz zwalczanie chorób zakaźnych, o których stanowi art. 68 ust. 1 i 4 Konstytucji. Powyższe nie jest bez znaczenia, gdy podkreślić, że kontrolowane przez sąd pierwszej instancji postanowienie zostało wydane w stanie prawnym – który w konsekwencji wyroku w sprawie SK 81/19 – został już jednak ukształtowany rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, a co więcej – a nie jest to również pozbawione prawnie istotnego znaczenia – że zostały one wydane w postępowaniu egzekucyjnym w administracji, a więc w procesie wykonawczym odnoszącym się do realizacji obowiązku szczepienia wynikającego wprost z przepisów prawa i wymagalnego nie tylko w okresie przed wydaniem wyroku w sprawie SK 81/19, ale także w okresie przed wszczęciem samego postępowania egzekucyjnego. Mając na uwadze wszystkie przedstawione argumenty należało więc stwierdzić, że zarzuty skargi kasacyjnej nie podważają zgodności z prawem zaskarżonego wyroku, albowiem nie zostały oparte na usprawiedliwionych podstawach. Z tych wszystkich przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny nie znalazł podstaw do uwzględnienia skargi kasacyjnej i orzekł jak w sentencji wyroku na mocy art. 184 p.p.s.a.