III FSK 1467/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Bogusław Dauter (sprawozdawca), Sędzia NSA Jolanta Sokołowska, Sędzia NSA Dominik Gajewski, Protokolant Piotr Stępień, po rozpoznaniu w dniu 28 lutego 2025 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej W. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 31 maja 2023 r., sygn. akt I SA/Sz 69/23 w sprawie ze skargi W. B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie z dnia 19 grudnia 2022 r., nr 3201-IEE2.2.711.149.2022.2689 3201-IEE2.711.152.2022.2 w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od W. B. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie kwotę 480 (słownie: czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wyrokiem z 31 maja 2023 r., I SA/Sz 69/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalił skargę W. B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie z 19 grudnia 2022 r. w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych. Skarżący w skardze kasacyjnej zarzucił zaskarżonemu wyrokowi: Na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a., naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj.: 1) art. 145 § 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 156 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2021 r., poz. 1899 ze zm., dalej: "u.g.n."), poprzez jego niezastosowanie i posłużenie się w postępowaniu sądowym operatem szacunkowym, który został sporządzony w 2017 r., podczas gdy mając na uwadze treść normy stypizowanej w ww. przepisie dokument ten może być wykorzystywany do celu, dla którego go sporządzono jedynie przez okres 12 miesięcy od jego utworzenia, co miało wpływ na wynik sprawy, 2) art. 145 § 1 lit. a p.p.s.a. w zw. art. 110u § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2022 r., poz. 479 ze zm., dalej: "u.p.e.a."), poprzez jego nie zastosowanie i nieuwzględnienie zarzutów podniesionych w skardze, podczas gdy mając na względzie zasady doświadczenia życiowego oraz zebrany w sprawie materiał dowodowy zaktualizowała się w przedmiotowej sprawie potrzeba sporządzenia nowego operatu szacunkowego, 3) art. 145 § 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. w zw. z art. 8 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r., poz. 2000 ze zm., dalej: "k.p,a,"), poprzez powadzenie niniejszego postępowania sądowoadministracyjnego w sposób sprzeczny z naczelnymi zasadami systemu prawa administracyjnego obowiązującego w RP poprzez prowadzenie postępowania w sposób niebudzący zaufania jego uczestników do władzy publicznej, czym organ naruszył podstawową zasadę prawa administracyjnego tj. zasadę pogłębionego zaufania w działaniach organów, co miało w konsekwencji wpływ na wynik sprawy, 4) art. 145 § 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. w zw. z art. 8 k.p.a. w zw. z art. 11 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie i niewskazanie odpowiedniej podstawy prawnej wydanego orzeczenia w przedmiocie uznania, że podniesienie zarzutów względem operatu szacunkowego jest niedopuszczalne w zakresie skargi na czynność dotyczącą obwieszczenia o licytacji, podczas gdy w świetle obowiązujących przepisów prawnych konieczne w przedmiotowej sytuacji jest uzasadnienie wydanego postanowienia co do przyczyn faktycznych i prawnych, 5) art. 145 § 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 36 § 1 u.p.e.a. w zw. z art. 7 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., poprzez niewyjaśnienie przez organ istotnej okoliczności faktycznej w postaci wątpliwości, czy pomimo upływu okresu 5 lat cena rynkowa nieruchomości nie uległa zmianie. Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a., naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to: 1) art. 145 § 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 110s § 1 oraz § 2 u.p.e.a., poprzez jego wadliwą subsumpcję i uznanie, że operat spełnia wymagania ustawowe co do poprawności jak i przez to wartości nieruchomości, gdy zgodnie ze stanem faktycznym od 2017 r. wprowadzono kilka zmian w nieruchomości, które powinny skutkować zwiększeniem jej wartości, a przez to ceny wywoławczej jak również wartości wadium, co miało wpływ na wynik sprawy, 2) art. 145 i 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a., poprzez zaniechanie zebrania materiału dowodowego i rozpatrzenie, czy od czasu sporządzenia pierwszego operatu szacunkowego do chwili podjęcia zawieszonego postępowania nie doszło do istotnych zmian w stanie nieruchomości, brak oceny dowodów przedstawionych w sprawie jak również twierdzeń w zakresie znacznej oraz bardzo istotnej zmiany w nieruchomości oraz ich wartości, co jest obowiązkiem organu zgodnie z przywołanymi przepisami k.p.a., co miało wpływ na wynik sprawy, 3) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi w sytuacji, gdy skarżący wykazał, iż postępowanie organów administracji publicznej dotknięte było wadami, które uniemożliwiły prawidłowe ustalenie stanu faktycznego w sprawie. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji, a także zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Pismem z 18 lutego 2025 r. skarżący wniósł o zawieszenie postępowania sądowoadministracyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna nie ma uzasadnionych podstaw. Na wstępie należy podzielić pogląd zaprezentowany przez sąd pierwszej instancji, że w postępowaniu egzekucyjnym w administracji utrwaliła się zasada niekonkurencyjności środków zaskarżenia w ramach tego postępowania. Ma ona zapobiegać powielaniu środka zaskarżenia i komplikacjom wynikającym z uruchomienia różnych trybów ochrony interesu jednostkowego w tej samej co do przedmiotu sprawie. Środki różnią się bowiem między sobą z uwagi na przedmiot, którego mogą dotyczyć, kategorię podmiotów, którym przysługują, termin przewidziany do ich wniesienia, wymogi formalne, właściwość i kompetencje organu władnego rozpoznać konkretny środek, a w konsekwencji - charakter postępowania, jakie wywołuje wniesienie środka zaskarżenia (por. M. Romańska, Skarga na czynności organu egzekucyjnego lub egzekutora oraz na przewlekłość administracyjnego postępowania egzekucyjnego, (w:) System egzekucji administracyjnej, red. J. Niczyporuk, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2004, s. 535-557; R. Hauser, M. Wierzbowski, Postępowanie egzekucyjne w administracji, Komentarz, Warszawa 2021, str. 742). Pogląd ten został również powszechnie zaakceptowany w orzecznictwie sądów administracyjnych (zob. wyroki NSA z 24 października 2014 r., II GSK 1377/13; z 23 listopada 2021 r., III FSK 314/21 i III FSK 330/21; wyroki: WSA w Gdańsku z 13 lipca 2021 r., I SA/Gd 384/21, i z 19 października 2021 r., I SA/Gd 183/21; WSA w Szczecinie z 17 listopada 2021 r., I SA/Sz 567/21, czy WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 16 stycznia 2020 r., I SA/Go 707/19). Dyferencjacja środków prawnych następuje bowiem nie tylko poprzez zróżnicowanie przedmiotu zaskarżenia, ale także poprzez zastosowanie kryteriów odnoszących się do innych elementów konstrukcji środków prawnych. Zasadą jest zatem wniesienie jednego środka prawnego, a nie dwóch konkurujących wobec siebie. Jest to szczególnie widoczne w przypadku egzekucji z nieruchomości, gdzie poszczególne czynności opisane w odrębnych, kolejno po sobie następujących oddziałach, nie tylko opisują sposób ich podejmowania, ale także w przypadku każdej z nich wskazują na przysługujące odrębne środki zaskarżenia. Tak jest również w przypadku obwieszczenia o licytacji, która to czynność egzekucyjna jest przedmiotem niniejszej sprawy zawisłej przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Zgodnie z art. 110z § 1 u.p.e.a. na czynności organu egzekucyjnego dotyczące obwieszczenia o licytacji przysługuje skarga. Skargę można wnieść w terminie 14 dni od dnia ogłoszenia o licytacji. W sprawie skargi, o której mowa w § 1, postanowienie wydaje organ egzekucyjny (§ 2). Na postanowienie organu egzekucyjnego oddalające skargę przysługuje zażalenie (§ 3). Podnoszone w zażaleniu na postanowienie w sprawie skargi inne okoliczności (kwestie) niż dotyczące obwieszczenia o licytacji nieruchomości, a obejmujące, np. opis i oszacowanie wartości nieruchomości, wykraczają poza przedmiot postępowania, którego zakres określają przepisy oddziału 4, rozdziału 7, działu II ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Z wskazanych wyżej powodów nie jest zasadny zarzut naruszenia art. 156 ust. 4 u.g.n. Podkreślić należy, że zgodnie z art. 110u § 1 u.p.e.a. zarzuty do opisu i oszacowania wartości nieruchomości mogą być wnoszone przez wszystkich uczestników postępowania egzekucyjnego w terminie 14 dni od dnia ukończenia opisu i oszacowania wartości nieruchomości. Na postanowienie organu egzekucyjnego w sprawie opisu i oszacowania wartości nieruchomości przysługuje zażalenie. Przepis ten nie mógł mieć jednak zastosowania w sprawie niniejszej. Skoro bowiem zamieszczony jest w oddziale 3, rozdziału 7, działu II ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i stanowi, że zarzuty do opisu i oszacowania wartości nieruchomości mogą być wnoszone przez wszystkich uczestników postępowania egzekucyjnego w terminie 14 dni od dnia ukończenia opisu i oszacowania wartości nieruchomości. Na postanowienie organu egzekucyjnego w sprawie opisu i oszacowania wartości nieruchomości przysługuje zażalenie. To samo odnieść należy do art. 110u § 2 u.p.e.a., zgodnie z którym, jeżeli w stanie nieruchomości, w okresie pomiędzy sporządzeniem opisu i oszacowaniem jej wartości a wyznaczonym terminem licytacji, zajdą istotne zmiany, organ egzekucyjny może przeprowadzić dodatkowy opis i oszacowanie wartości nieruchomości. Możliwość dodatkowego opisu i oszacowania wartości nieruchomości istnieje do momentu wyznaczenia terminu licytacji. W tym też terminie możliwe jest kwestionowanie wartości nieruchomości. Z tych środków zaskarżenia, łącznie z postępowaniem sądowoadministracyjnym, zobowiązany skorzystał, jakkolwiek z niesatysfakcjonującym go skutkiem, co nie oznacza, że dopuszczalne jest ponowne kwestionowanie tych rozstrzygnięć na późniejszych etapach postępowania egzekucyjnego (zob. wyroki NSA z: 12 kwietnia 2023 r., III FSK 4511/21 i 13 grudnia 2023 r., III FSK 1172/23). Niezasadność zarzutów merytorycznych w oczywisty sposób skutkuje niezasadnością zarzutów naruszenia przepisów postępowania, art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 11 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a., albowiem prowadzenie postępowania w oczekiwanym przez stronę skarżącą kierunku i zakresie nie było prawnie możliwe. Na marginesie, zwłaszcza w kontekście treści art. 11 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. należy podkreślić, że uzasadnienie sądu pierwszej instancji w sposób bardzo szczegółowy, wyczerpujący i prawnie prawidłowy odnosi się do wszystkich istotnych aspektów sprawy, które to rozważania Naczelny Sąd Administracyjny w pełni akceptuje. Z tych wszystkich względów i na podstawie art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w wyroku. O kosztach postępowania kasacyjnego Sąd orzekł na podstawie art. 204 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c i pkt 2 lit. a rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1935). sędzia NSA Jolanta Sokołowska sędzia NSA Bogusław Dauter sędzia NSA Dominik Gajewski