III FZ 297/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Sławomir Presnarowicz po rozpoznaniu 22 sierpnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia S. w T. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 30 kwietnia 2025 r., sygn. akt I SA/Po 224/25 w przedmiocie odrzucenia skargi w sprawie ze skargi S. w T. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koninie z dnia 30 stycznia 2025 r., nr SKO-GO-4151/1/2025 w przedmiocie opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi postanawia oddalić zażalenie. Postanowieniem z 29 kwietnia 2025 r., sygn. akt I SA/Po 224/25 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu (dalej: "WSA", "Sąd I instancji") odrzucił skargę S. w T. (dalej: "Skarżąca", "Strona", "S.") oraz nakazał zwrócić mu kwotę 234 zł uiszczoną tytułem wpisu sądowego od skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koninie (dalej: "SKO", "Organ") z 30 stycznia 2025 r. w przedmiocie opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi za miesiąc listopad 2024 r. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I WSA z 26 marca 2025 r. (k. 1 akt sądowych) wezwano Stronę do usunięcia braków formalnych skargi, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem odrzucenia skargi poprzez złożenie dokumentu lub jego uwierzytelnionego odpisu określającego umocowanie do reprezentowania strony skarżącej oraz złożenie pełnomocnictwa lub jego uwierzytelnionego odpisu do działania w imieniu strony skarżącej przez WSA lub przed sądami administracyjnymi. Przedmiotowe zarządzenie zostało wykonane dnia 31 marca 2025 r. (k. 31 akt sądowych). Przesyłka zawierająca ww. wezwania została doręczona pełnomocnikowi S. dnia 2 kwietnia 2025 r. (k. 35 akt sądowych). W przewidzianym prawem terminie Skarżąca nie uzupełniła wszystkich braków formalnych, przedkładając jedynie pełnomocnictwo do działania w imieniu strony skarżącej. W związku z powyższym, na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 i § 3 w zw. z art. 29 w zw. z art. 16 § 2 oraz art. 232 § 1 pkt 1 i § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej: "p.p.s.a."), sąd I instancji odrzucił skargę oraz zwrócił wpis sądowy od skargi. Na powyższe postanowienie Skarżąca wniosła zażalenie, wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz zwrot kosztów postępowania, w tym zwrot kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Przedmiotowemu orzeczeniu zarzuciła naruszenie: 1) art. 46 i 47 p.p.s.a. poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie. W uzasadnieniu postanowienia o odrzuceniu skargi WSA wskazał, że art. 46 i 47 p.p.s.a., określają wymogi formalne skargi jako pisma procesowego. Jednakże w świetle literalnej treści tych przepisów nie istnieje wymóg załączenia do skargi wydruku z Krajowego Rejestru Sądowego (KRS). Przepisy te wskazują jedynie na obowiązek podania numeru KRS, a w przypadku jego braku — numeru REGON, NIP lub innego numeru rejestrowego, stosownie do charakteru Strony. W niniejszej sprawie strona skarżąca podała numer KRS zarówno w uzupełnionym pełnomocnictwie jak i w samej skardze na decyzję SKO w miejscu oznaczenia stron skargi, co umożliwiało sądowi I instancji weryfikację danych identyfikacyjnych i reprezentacyjnych w ogólnodostępnym rejestrze publicznym. Wymaganie załączenia dodatkowego dokumentu (wydruku KRS) stanowiło nadmierny formalizm, niewynikający wprost z przepisów ustawy i jako takie nie może być podstawą do uznania, że skarga nie spełnia wymogów formalnych. Działanie WSA należy zatem ocenić jako nieuprawnione i bezcelowe zaostrzenie ustawowych wymagań; 2) art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. poprzez jego błędne zastosowanie polegające na odrzuceniu skargi pomimo skutecznego uzupełnienia przez Stronę braków formalnych w wyznaczonym terminie. Strona skarżąca przedłożyła pełnomocnictwo oraz wskazała numer Krajowego Rejestru Sądowego, umożliwiający identyfikację i weryfikację umocowania osób działających w jej imieniu. Wbrew stanowisku sądu I instancji, z literalnej treści przepisów nie wynika obowiązek załączenia wydruku z KRS — wystarczające jest podanie numeru rejestrowego, co Strona uczyniła dwukrotnie. WSA, dysponując numerem KRS oraz nieograniczonym dostępem do ogólnodostępnego rejestru, był w stanie samodzielnie zweryfikować umocowanie osób reprezentujących Skarżącą, co wynika zarówno z zasady szybkości postępowania, jak i zasady współdziałania organów wymiaru sprawiedliwości z uczestnikami postępowania. W tej sytuacji uznanie, że brak przedłożenia wydruku z KRS stanowi nieuzupełniony brak formalny skargi, należy ocenić jako przejaw nadmiernego formalizmu, nieznajdującego oparcia w obowiązujących przepisach prawa. Przerzucenie na Stronę obowiązku dostarczania dokumentów, do których sąd I instancji ma pełny dostęp, prowadzi do nieuzasadnionego przedłużenia postępowania i narusza zasadę zaufania do organów państwa oraz prawo Strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki; 3) art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 z późn. zm., dalej: "Konstytucja RP"), zgodnie z którym każdemu przysługuje prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd. W niniejszej sprawie nie sposób jednak mówić o spełnieniu konstytucyjnego standardu sprawiedliwego procesu przed WSA, wobec nieprecyzyjnego i niejednoznacznego sformułowania wezwania do uzupełnienia braków formalnych oraz zaniechania przez sąd I instancji podstawowych czynności zmierzających do sprawnego rozpoznania sprawy. W szczególności należy wskazać na brak weryfikacji uprawnień przedstawicie strony skarżącej, pomimo wskazania przez Stronę numeru KRS, który umożliwiał samodzielne sprawdzenie danych rejestrowych. Wymaganie złożenia wydruku z KRS w sytuacji, gdy możliwa była weryfikacja danych na podstawie numeru rejestru, stanowiło nadmierny formalizm i pozostaje w sprzeczności z zasadą proporcjonalności oraz dążeniem do efektywnego prowadzenia postępowania sądowo administracyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 49 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. jeżeli skarga nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych, przewodniczący wzywa stronę o ich uzupełnienie w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi. Jednym z braków formalnych, o których mowa w art. 49 § 1 p.p.s.a., a który uniemożliwia nadanie skardze biegu, jest brak dokumentu właściwie określającego umocowanie do wniesienia skargi. Jednocześnie w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest zasadą, że przedstawiciel ustawowy lub organ albo osoby, o których mowa w art. 28 p.p.s.a. (w tym osoby prawne - spółki kapitałowe), mają obowiązek wykazać swoje umocowanie dokumentem przy pierwszej czynności w postępowaniu (art. 29 p.p.s.a.). W przypadku spółek prawa handlowego, dokumentem, z którego wynika umocowanie do występowania w imieniu tego rodzaju spółki, jest co do zasady odpis z Krajowego Rejestru Sądowego (KRS). Art. 28 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 29 p.p.s.a. przewidują, że osoby prawne dokonują czynności w postępowaniu przez organy albo osoby uprawnione do działania w ich imieniu, które mają obowiązek wykazania swojego umocowania dokumentem złożonym lub okazanym sądowi przy pierwszej czynności w postępowaniu. Z art. 37 § 1 p.p.s.a. wynika, że pełnomocnik obowiązany jest przy pierwszej czynności procesowej, którą w niniejszym postępowaniu sądowym było wniesienie skargi, dołączyć do akt sprawy (tj. akt sądowych) pełnomocnictwo z podpisem mocodawcy lub wierzytelny odpis pełnomocnictwa. Brak wykazania swojego umocowania odpowiednim dokumentem stanowią braki formalne skargi, które nieuzupełnione w wyznaczonym terminie powodują jej odrzucenie (art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a.). W orzecznictwie sądów utrwalony jest pogląd, że dokumentem wykazującym umocowanie do działania w imieniu skarżącej spółki, będącej osobą prawną, jest odpis z rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego (zob. np. post. NSA z 30 października 2019 r., I FZ 236/19; publik. CBOSA). Przepis art. 3 ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (Dz.U. z 2024 r., poz. 979, dalej: "ustawa o KRS") przewiduje, że rejestr obejmuje podmioty, na które przepisy ustaw nakładają obowiązek uzyskania wpisu do tego Rejestru. Takim podmiotem, w myśl art. 36 ust. 8 ustawy o KRS, jest spółdzielnia. Zatem za prawidłową należy uznać praktykę, zgodnie z którą do spółdzielni, podobnie jak w przypadku spółek prawa handlowego, odpowiednim dokumentem w rozumieniu wyżej wskazanych uregulowań jest dokument zawierający informacje z Krajowego Rejestru Sądowego (por. post. NSA z 20 grudnia 2017 r., I FZ 356/17). Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny uznaje, że sąd I instancji trafnie stwierdził, iż Skarżąca nie uzupełniła dostrzeżonych braków formalnych skargi. Wskazać należy, że w wyznaczonym terminie nie został przedłożony wymagany odpis z rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego. Co istotne, Strona nie podważała tej okoliczności, ograniczając swoje zarzuty wyłącznie do argumentu o braku obowiązku przesłania odpisu z KRS, w sytuacji nadesłania na wezwanie sądu I instancji numeru KRS. W ocenie Strony samo nadesłanie numeru KRS jest wystarczającym do identyfikacji i weryfikacji umocowania osób działających w jej imieniu. W konsekwencji S. uznała, że spełniła obowiązek wynikający z żądania WSA. Zgodnie jednak z utrwalonym stanowiskiem judykatury, sąd administracyjny jest gospodarzem postępowania sądowoadministracyjnego i nie jest uprawniony do działania w imieniu stron tego postępowania, a do tego doprowadziłoby nałożenie na niego obowiązku weryfikacji danych osoby działającej za stronę z danymi wynikającymi z odpowiedniego rejestru, nawet tak dostępnego jak KRS. Samo podanie numeru Krajowego Rejestru Sądowego nie wypełnia żądania WSA. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego niezasadny jest zarzut naruszenia przez WSA art. 45 ust. 1 Konstytucji RP poprzez pozbawienie Strony prawa do sądu. Argumentacja podniesiona w uzasadnieniu zażalenia, wskazująca na nadmierną formalność postępowania, która nie ma uzasadnienia prawnego oraz fakt nieprecyzyjnego i niejednoznacznego sformułowania wezwania do uzupełnienia braków formalnych, pomija kwestie dotyczące obowiązku wykazania umocowania do reprezentowania Skarżącej, prawidłowego wezwania do uzupełnienia braków tym zakresie oraz nieuzupełnienia tych braków przez profesjonalnego pełnomocnika. Wskazać należy, że profesjonalny pełnomocnik, jakim jest adwokat lub radca prawny, podlega większym wymaganiom w związku z posiadaną przez siebie wiedzą z zakresu prawa i znajomością procedury sądowej (postanowienie NSA: z 11 marca 2009 r., I OZ 198/09; z 3 marca 2009 r., I OZ 155/09; z 9 maja 2006 r., II OZ 468/06), toteż w stosunku do tych podmiotów podwyższone zostają standardy rzetelności. Z tego względu pełnomocnicy, zarówno działając samodzielnie, jak również posługując się osobami trzecimi, winni dołożyć należytej staranności przy podejmowaniu wszelkich działań na rzecz mocodawcy. Wiąże się to z odpowiedzialnością za prowadzenie sprawy strony oraz odpowiedzialnością za prawidłowy przebieg całego postępowania sądowego (postanowienie NSA z 26 sierpnia 2009 r., II GZ 184/09). Skoro skarga była dotknięta brakami formalnymi, bowiem nie dołączono do niej dokumentu (odpisu KRS), z którego wynika upoważnienie do reprezentowania Spółki, to należało wezwać Skarżącą do uzupełnienia braków formalnych skargi w terminie 7 dni od otrzymania wezwania, pod rygorem odrzucenia skargi. Pomimo wezwania, brak formalny nie został w pełni uzupełniony. W konsekwencji zasadnie sąd I instancji odrzucił zażalenie Strony. Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że wpis uiszczony od pisma odrzuconego lub cofniętego do dnia rozpoczęcia rozprawy jest wpisem nienależnym, stąd zgodnie z literalnym brzmieniem art. 232 § 1 pkt 1 p.p.s.a., podlega zwrotowi z tej przyczyny, iż nie doszło do merytorycznej oceny zasadności skargi. W tej sytuacji sąd I instancji zobligowany był zwrócić z urzędu Stronie cały uiszczony wpis od pisma odrzuconego, wskazując jednocześnie podstawę prawną decyzji (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 września 2008 r., sygn. akt II FSK 1073/05, opubl. CBOIS). Nie znajdując podstaw do uwzględnienia zażalenia, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.