I FZ 161/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Arkadiusz Cudak (sprawozdawca) po rozpoznaniu w dniu 9 października 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia A.K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 7 lipca 2025 r., sygn. akt I SA/Op 53/25, o odmowie przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 30 kwietnia 2025 r., sygn. akt I SA/Op 53/25, w sprawie ze skargi A.K. na interpretacje indywidualną Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z dnia 20 listopada 2024 r., nr [...], w przedmiocie podatku od towarów i usług postanawia oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z 7 lipca 2025 r., sygn. akt I SA/Op 53/25, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu, po rozpoznaniu wniosku A.K. (dalej "strona" lub "skarżąca"), odmówił przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku tego sądu z 30 kwietnia 2025 r., sygn. akt I SA/Op 53/25. Sąd pierwszej instancji uznał bowiem, że przy niespornym dochowaniu warunków formalnych do złożenia wniosku o przywrócenie terminu skarżąca nie wykazała, że uchybienie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku nastąpiło bez jej winy. Na powyższe postanowienie skarżąca, działając przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła zażalenie, żądając uchylenia skarżonego rozstrzygnięcia i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia przez sąd pierwszej instancji. W zażaleniu zarzucono naruszenie art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. — Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, ze zm.), dalej "p.p.s.a.", w zw. z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. z 1997 r. poz. 483, ze zm.), polegające na uznaniu, że w okolicznościach wskazanych we wniosku o przywrócenie terminu skarżącej nie przysługuje prawo do skutecznego wniosku o sporządzenie uzasadnienia i doręczenie wyroku z 30 kwietnia 2025 r., sygn. akt I SA/Op 53/25, z uzasadnieniem. W uzasadnieniu zażalenia wskazano, że pełnomocnik skarżącej przedstawił sądowi zaświadczenie lekarskie udowadniające istnienie u niego szeregu zakłóceń psychicznych wynikających z aktualnego trybu życia, którego nie może uniknąć, zmienić. Udowadniało ono, że pełnomocnik skarżącej jest obecnie obciążony psychicznie w związku z pracą intelektualną i jednoczesnymi obowiązkami związanymi z wychowywaniem małoletnich dzieci (w tym zaburzeniami rytmu dobowego). Podniesiono również, że w związku z koincydencją ogłoszenia wyroku z 30 kwietnia 2025 r. tuż przed przerwą urlopową w trakcie tzw. przerwy majowej pełnomocnik skarżącej powierzył wysłanie wniosku o przywrócenie terminu obsłudze sekretarskiej. W wyniku wspomnianego obciążenia psychicznego nie był jednak w stanie sprawdzić w ramach nadzoru, czy ta osoba wywiązała się z poleconego zadania. Zdaniem pełnomocnika strony niedochowanie przez niego terminu z powodu obciążenia psychicznego związanego z obowiązkami związanymi z wychowywaniem małoletnich dzieci, przy czasowej zbieżności tych wydarzeń z terminem do uzupełnienia braków formalnych oraz terminem urlopu w ramach tzw. przerwy majowej, mogą uprawdopodobnić brak winy w uchybieniu terminu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Instytucja przywrócenia terminu ma na celu wyeliminowanie negatywnych skutków jego uchybienia w sytuacji, gdy do tego uchybienia doszło w rezultacie okoliczności niezawinionych przez uczestnika postępowania zobowiązanego do dokonania określonej czynności procesowej w oznaczonym czasie. Zgodnie bowiem z art. 86 § 1 p.p.s.a. jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. W myśl art. 87 p.p.s.a. pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu, a w piśmie tym uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Równocześnie z ww. wnioskiem należy ponadto dokonać czynności sądowej, której nie dokonano w terminie. Z przywołanych regulacji wynika, że instytucja przywrócenia terminu ma charakter wyjątkowy i skorzystanie z niej nie jest możliwe, gdy strona postępowania dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Innymi słowy, przywrócenie terminu może mieć miejsce wtedy, gdy uchybienie nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Dla przykładu można wskazać, że do niezawinionych przyczyn uchybienia terminu zalicza się w orzecznictwie m.in. stany nadzwyczajne, takie jak problemy komunikacyjne, klęski żywiołowe (powódź, pożar), czy nagłą chorobę strony lub jej pełnomocnika, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą (por. np. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 10 września 2010 r., sygn. akt II OZ 849/10; z 28 marca 2012 r., sygn. akt II OZ 179/12; dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, https://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej "CBOSA"). Równocześnie podkreślenia wymaga, że w świetle art. 86 § 1 p.p.s.a. postępowanie w sprawie przywrócenia terminu do dokonania określonej czynności procesowej ma charakter wnioskowy. Sąd administracyjny nie jest władny podjąć żadnych działań w tym zakresie z urzędu. Ponadto (co podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 6 lipca 2011 r., sygn. akt II FZ 320/11; CBOSA) rozpoznając wniosek o przywrócenie terminu, sąd jest zobowiązany do podjęcia rozstrzygnięcia przede wszystkim na podstawie treści wniosku (podniesionych tam okoliczności faktycznych i racji prawnych) oraz dokumentów zebranych w aktach sprawy. Obowiązek taki wynika z systemowego odczytania art. 133 § 1 w zw. z art. 166 p.p.s.a. W myśl bowiem art. 133 § 1 p.p.s.a. (który znajduje odpowiednie zastosowanie do postanowień) sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy. Odpowiednie odczytanie powołanej regulacji na gruncie postępowania dotyczącego przywrócenia terminu do dokonania czynności procesowej, kończącego się postanowieniem dotyczącym wniosku strony, polega na tym, że jako podstawę oceny sądu należy przyjąć akta sprawy, które dokumentują wszystkie ustalenia faktyczne poczynione w danym postępowaniu. Tym samym to do podmiotu wnioskującego o przywrócenie terminu należy takie umotywowanie wniosku, ewentualnie dodatkowe poparcie swoich twierdzeń niezbędną dokumentacją, aby w sposób możliwe wyczerpujący i przekonujący dla sądu administracyjnego uprawdopodobnić brak winy w niedochowaniu terminu. Podkreślenia wymaga przy tym, że z uwagi na charakter działania (zakres kognicji) sądu kasacyjnego — który sprowadza się jedynie do badania prawidłowości działania sądu pierwszej instancji, a nie do powtórnego merytorycznego rozpoznania danej sprawy — wspomniane okoliczności muszą zostać wykazane na etapie rozpatrywania wniosku o przywrócenie terminu przez sąd pierwszej instancji. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny, badając zaskarżone postanowienie pod kątem jego zgodności z obowiązującymi przepisami prawa oraz w granicach okoliczności faktycznych, w jakich orzekał sąd pierwszej instancji, stwierdza, że postanowienie to nie narusza prawa. Przede wszystkim zauważyć należy, że elementy formalne wniosku skarżącej o przywrócenie terminu nie są w sprawie sporne. Skarżąca niewątpliwie nie dotrzymała ustawowego terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku sądu pierwszej instancji z 30 kwietnia 2025 r. (upłynął bezskutecznie 7 maja 2025 r.), po czym we właściwym czasie wystąpiła z wnioskiem o przywrócenie uchybionego terminu, wnosząc wraz z nim wniosek o sporządzenie uzasadnienia ww. orzeczenia. Spór zaś dotyczy wyłącznie oceny, czy uchybienie terminu miało charakter zawiniony przez osoby działające w jej imieniu, czy też nie. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w tak zakreślonym sporze rację należy przyznać sądowi pierwszej instancji. Z okoliczności opisywanych we wniosku o przywrócenie terminu wynika, że powodem uchybienia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku był spowodowany "zamieszaniem" związanym z przerwą urlopową brak nadania w placówce pocztowej przez asystentkę pełnomocnika skarżącej przesyłki zawierającej przygotowany wcześniej przez tegoż pełnomocnika wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku. W piśmie z 14 maja 2025 r. uzupełniającym wniosek o przywrócenie terminu pełnomocnik wyjaśnił dodatkowo, że zaniechanie asystentki spowodowane było "zagubieniem się" koperty z wnioskiem, wynikłym najprawdopodobniej na skutek działania osób trzecich (sprzątaczka) oraz czynników zewnętrznych (przeciąg przy sprzątaniu), jak też tym, że bieg terminu do złożenia ww. wniosku przypadał na okres tzw. przerwy majowej, w trakcie której pełnomocnik skarżącej przebywał na zaplanowanym urlopie wypoczynkowym. Wskazał również, że z uwagi na opiekę sprawowaną nad dwojgiem małoletnich dzieci nie zweryfikował, czy asystentka wywiązała się z powierzonego jej zadania. W piśmie uzupełniającym z 27 maja 2025 r. podniósł z kolei, że główną przyczyną, dla której w ramach nadzoru nad współpracownikiem nie zapewnił dochowania terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, było to, że w związku z wychowywaniem małoletnich dzieci od ok. 3 lat cierpi na zaburzenia snu, które wywierają negatywny wpływ również na jego pracę zawodową. Na dowód powyższego pełnomocnik przedstawił stosowne zaświadczenie lekarskie. Odnosząc się do powyższych okoliczności, Naczelny Sąd Administracyjny uznaje za zasadne przypomnieć, że ustanowienie przez stronę zawodowego pełnomocnika ma na celu należyte zabezpieczenie przysługujących jej praw (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28 lutego 2017 r., sygn. akt II OZ 207/17; CBOSA). Należy przy tym wskazać na silnie ugruntowany i niekwestionowany obecnie pogląd, zgodnie z którym od profesjonalnego pełnomocnika oczekuje się dochowania należytej staranności, wynikającej z zawodowego charakteru prowadzonej działalności. Pełnomocnik, który zgodził się reprezentować stronę, ma obowiązek działania w imieniu i na rzecz mocodawcy z równą starannością, jakby działał na własną rzecz, a mocodawca ponosi ryzyko ujemnych skutków niestarannego zachowania się profesjonalnego pełnomocnika. Odpowiedzialność pełnomocnika obejmuje przy tym nie tylko jego osobiste działania, ale także działania wszystkich osób, którymi posługuje się wykonując swój zawód (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28 lutego 2018 r., sygn. akt II FZ 96/18; CBOSA). W postanowieniu z 12 października 2017 r., sygn. akt II OZ 1091/17 (CBOSA) Naczelny Sąd Administracyjny wprost wskazał, że od profesjonalnego pełnomocnika wymaga się maksimum staranności, bowiem to na pełnomocniku spoczywa obowiązek zadbania o prawidłowe i terminowe dokonanie czynności procesowych. Od profesjonalnego pełnomocnika wymaga się wyższego stopnia staranności w dokonywanych przez niego czynnościach, w tym ze względu na fakt, że posiada on wiedzę z zakresu prawa oraz zna procedurę sądową. Jak już zauważono na wstępie, przywrócenie terminu będzie uznane za niezawinione, jeśli doszło do niego na skutek przeszkody nie do przezwyciężenia. Tymczasem, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, okoliczności faktyczne przywołane we wniosku o przywrócenie terminu w rozpoznawanej sprawie nie noszą cech takiej przeszkody. Jak bowiem wynika z treści ww. wniosku, jak też pism uzupełniających, niedochowanie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku nie było skutkiem jakichś nadzwyczajnych i nagłych zdarzeń, a wyłącznie zaniechaniem asystentki pełnomocnika skarżącej. Przyczyny tego zaniechania, jak wskazał sam pełnomocnik strony w piśmie z 14 maja 2025 r., "(...) trudno jednoznacznie ustalić, gdyż różne osoby legitymują się różnymi wersjami (...).". Jeśli natomiast chodzi o kwestię przyczyn braku podjęcia przez pełnomocnika skarżącej czynności nadzorczych wobec podległego mu pracownika (stan psychofizyczny pełnomocnika), to — zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego — okoliczności te nie mają w sprawie istotnego znaczenia. Jak już bowiem zauważone zostało powyżej, profesjonalny pełnomocnik, który w celu prowadzenia spraw swojego mandanta posługuje się innymi osobami (np. pracownikami kancelarii, pełnomocnikami substytucyjnymi), ponosi pełne ryzyko niestarannych działań tych osób. Jakiekolwiek zatem, nawet drobne, zaniedbanie osób, którym pełnomocnik zlecił wykonanie czynności na rzecz mocodawcy, stoi na przeszkodzie stwierdzeniu, że ewentualne uchybienie terminu do dokonania czynności procesowej nastąpiło na skutek okoliczności niezawinionych przez tego pełnomocnika. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny - działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. - postanowił jak w sentencji.