II SA/Gd 527/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Diana Trzcińska Sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz Asesor WSA Wojciech Wycichowski (spr.) po rozpoznaniu w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 19 listopada 2025 r. sprawy ze skargi A. M. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 10 stycznia 2023 r. sygn. akt SKO Gd/3109/22 w przedmiocie wszczęcia postępowania w sprawie przyznania zasiłku okresowego oddala skargę. Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco: Wnioskiem z 29 kwietnia 2022 r. A. M. (dalej: "Wnioskodawca", "Strona", "Skarżący") wystąpił do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej (dalej: "GOPS") w Krokowej o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej w formie zasiłku okresowego z powodu bezrobocia lub długotrwałych chorób. Decyzją z 30 maja 2022 r. Wójt Gminy Krokowa (dalej: "Wójt", "organ pierwszej instancji"), na podstawie art. 7 pkt 4, art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 36 pkt 1 lit. b, art. 38 ust. 1 pkt 1, ust. 2 pkt 1, ust. 3 pkt 1 i ust. 4 oraz art. 106 ust. 1, 3 i 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2021 r., poz. 2268 ze zm.) - dalej: "u.p.s.", przyznał Wnioskodawcy zasiłek okresowy z powodu długotrwałej choroby w kwocie 388 zł miesięcznie na okres od 1 kwietnia 2022 r. do 30 czerwca 2022 r. Wnioskiem z 31 maja 2022 r. Strona wystąpiła do GOPS w Krokowej o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej w formie zasiłku okresowego z powodu bezrobocia lub długotrwałych chorób. Postanowieniem z 1 czerwca 2022 r. Wójt, na podstawie art. 61a ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.) - dalej: "k.p.a.", odmówił wszczęcia postępowania w sprawie przyznania świadczenia z pomocy społecznej w formie zasiłku okresowego z powodu bezrobocia lub długotrwałych chorób z uwagi na fakt, że decyzją z 30 maja 2022 r. przyznano Wnioskodawcy świadczenie pieniężne w formie zasiłku okresowego w kwocie 388 zł miesięcznie na okres od 1 kwietnia 2022 r. do 30 czerwca 2022 r. W uzasadnieniu organ pierwszej instancji podał, że w dniu 31 maja 2022 r. wpłynęło podanie Wnioskodawcy o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej w formie zasiłku okresowego z powodu bezrobocia lub długotrwałych chorób, jednakże decyzją z 30 maja 2022 r. przyznano Stronie świadczenie pieniężne w formie zasiłku okresowego w kwocie 388 zł miesięcznie na okres od 1 kwietnia 2022 r. do 30 czerwca 2022 r. Wójt podał, że zgodnie z art. 61a § 1 k.p.a. gdy żądanie wszczęcia postępowania zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. W wyniku zażalenia wniesionego na powyższe rozstrzygnięcie przez Wnioskodawcę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku (dalej: "Kolegium", "organ odwoławczy"), postanowieniem z 10 stycznia 2023 r. utrzymało je w mocy. W uzasadnieniu organ odwoławczy opisał dotychczasowy przebieg postępowania, przytoczył treść przepisów art. 61 § 1 i art. 61a § 1 k.p.a. wskazując następnie, że z treści tego ostatniego wynika, iż ustawodawca wprowadził w nim dwie samodzielne i niezależne przesłanki wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania. Jedną z nich jest wniesienie podania przez osobę, która nie jest stroną (występuje np. w interesie innej osoby, czy w interesie społeczności lokalnej, nie mając uprawnień do reprezentowania tych podmiotów). Natomiast drugą przesłanką jest zaistnienie innych uzasadnionych przyczyn uniemożliwiających wszczęcie postępowania. Kolegium zwróciło uwagę, że przyczyny te nie zostały w ustawie skonkretyzowane, należy przez nie rozumieć takie sytuacje, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania, tj. gdy np. w tej samej sprawie postępowanie administracyjne już się toczy albo w sprawie takiej zapadło już rozstrzygnięcie lub gdy w przepisach prawa brak jest podstawy materialnoprawnej do rozpatrzenia żądania w trybie administracyjnym. Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy organ odwoławczy wskazał, że niewątpliwie żądanie wszczęcia postępowania w przedmiocie wydania decyzji o przyznaniu pomocy w formie zasiłku okresowego zostało złożone przez stronę tego postępowania, tj. Wnioskodawcę. W ocenie Kolegium w przedmiotowej sprawie mamy do czynienia z inną uzasadnioną przyczyną odmowy wszczęcia postępowania, którą jest rozstrzygnięcie sprawy, albowiem w dniu 30 maja 2022 r. została wydana decyzja przyznająca Wnioskodawcy zasiłek okresowy z powodu długotrwałej choroby na okres od 1 kwietnia 2022 r. do 30 czerwca 2022 r., tj. za okres, w którym został złożony wniosek o przyznanie pomocy. Końcowo organ odwoławczy zaznaczył, że rozstrzygnięcie sprawy za okres od kwietnia 2022 r. do czerwca 2022 r. nie oznacza, iż zainteresowany nie może zwracać się o ponowne przyznanie pomocy na kolejny okres, w przypadku gdy pomoc taka będzie konieczna. Kolegium wskazało, że Strona może w każdym czasie złożyć nowy wniosek o przyznanie pomocy na kolejny okres, w przypadku spełnienia warunków do jej otrzymania, który to wniosek będzie rozpatrzony w odrębnym postępowaniu. W skardze na postanowienie Kolegium z 10 stycznia 2023 r. A. M., zaskarżając je w całości, zarzucił mu rażące naruszenie przepisów art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 3, art. 8 ust. 1 pkt 1 i art. 38 ust. 1 pkt 1 u.p.s., art. 7, art. 8 § 1, art. 61 § 1, art. 61a § 1, art. 138 § 2 w zw. z art. 144 k.p.a. oraz art. 30 Konstytucji RP. Zdaniem Skarżącego zaskarżone postanowienie jest nielogiczne. W związku z powyższym Skarżący wniósł o uchylenie w całości zarówno zaskarżonego, jak i poprzedzającego go postanowienia organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu Skarżący zarzucił, że zaskarżone postanowienie rażąco narusza przepisy prawne, jest nielogiczne. Organy administracyjne nie ustaliły, na jaki okres Wnioskodawca zwraca się o przyznanie świadczenia. W ocenie Skarżącego brak jest skonkretyzowanych innych uzasadnionych przyczyn uniemożliwiających wszczęcie postępowania. Ponadto Kolegium nie ustaliło, czy decyzja z 30 maja 2022 r. została wyeliminowana z obrotu prawnego. Podsumowując przedstawiony w skardze stan faktyczny i prawny Skarżący podniósł, że jest ona całkowicie zasadna i konieczna, natomiast okoliczności sprawy stanowią twarde podstawy do uchylenia zarówno zaskarżonego, jaki i poprzedzającego go postanowienia organu pierwszej instancji. Kolegium w odpowiedzi na skargę, wnosząc o jej oddalenie, podtrzymało dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku ustalił i zważył, co następuje: Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.) - dalej: "P.p.s.a.", stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty. W wyniku takiej kontroli postanowienie może zostać uchylone w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c P.p.s.a.). Z przepisu art. 134 § 1 P.p.s.a. wynika z kolei, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tym samym, sąd ma prawo i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. Należy również wskazać, że w myśl art. 119 pkt 3 P.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Aktem poddanym sądowej kontroli w niniejszej sprawie jest postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 10 stycznia 2023 r. utrzymujące w mocy postanowienie Wójta Gminy Krokowa z 1 czerwca 2022 r. odmawiające A. M. wszczęcia postępowania w sprawie przyznania świadczenia z pomocy społecznej w formie zasiłku okresowego z powodu bezrobocia lub długotrwałych chorób. Podstawą prawną rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji jest art. 61a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2025 r., poz. 1691), który stanowi, że gdy żądanie, o którym mowa w art. 61 (tj. żądanie wszczęcia postępowania - przypisek Sądu), zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Przepis art. 61 § 5 stosuje się odpowiednio. W przytoczonej wyżej regulacji zawarto dwie odrębne przesłanki wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania. Pierwszą jest wniesienie podania przez osobę, która nie jest stroną. Odmowa wszczęcia postępowania na tej podstawie jest możliwa wówczas, gdy wnioskodawca nie posiada zdolności prawnej lub nie ma interesu prawnego w sprawie (nie jest stroną postępowania w rozumieniu art. 28 k.p.a.) oraz ustalenie tej kwestii jest oczywiste i nie wymaga złożonego procesu wykładni. W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że wydanie postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania powinno ograniczać się do sytuacji, w której żądanie takie zostało zgłoszone przez podmiot oczywiście nieuprawniony, przy czym stwierdzenie tej okoliczności powinno być na tyle proste, że nie powinno wymagać prowadzenia postępowania wyjaśniającego lub złożonego procesu wykładni przepisów prawa materialnego. Zatem odmowa wszczęcia postępowania powinna być ograniczona do przypadków, gdy brak przymiotu strony wynika z samego podania wnioskodawcy, bądź gdy ustalenie tego może być dokonane w drodze prostych czynności wyjaśniających organu administracji (zob. wyrok NSA z 24 stycznia 2017 r. sygn. akt II OSK 1060/15, przywołane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl). Drugą przesłanką jest istnienie innych uzasadnionych przyczyn uniemożliwiających wszczęcie postępowania. Ustawodawca nie zdefiniował tego pojęcia i nie zawarł nawet przykładowego katalogu tego rodzaju przyczyn. Na tym tle w doktrynie został wypracowany pogląd, że przez inne uzasadnione przyczyny, o których mowa w art. 61a § 1 k.p.a. należy rozumieć takie sytuacje, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania. Podkreśla się, że zastosowanie komentowanego przepisu może mieć miejsce na wstępnym etapie badania wniosku, tj. gdy nie trzeba prowadzić postępowania wyjaśniającego po to, aby stwierdzić, że sprawa wywołana konkretnym wnioskiem powinna zakończyć się odmową wszczęcia postępowania z przyczyn formalnych. Jako "inną uzasadnioną przyczynę" nakazującą odmowę wszczęcia postępowania wskazuje się ponadto brak w przepisach prawa podstawy materialnoprawnej do rozpatrzenia żądania w trybie administracyjnym (tak: A. Wróbel [w:] A. Wróbel, M. Jaśkowska, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Wolters Kluwer, Warszawa 2016, s. 394). Wskazaną w art. 61a § 1 k.p.a. "inną uzasadnioną przyczyną" jest bez wątpienia stan powagi rzeczy osądzonej (res iudicata), czyli funkcjonowanie w obrocie prawnym decyzji dotyczącej przedmiotu sprawy lub gdy żądanie wszczęcia postępowania dotyczy takiego postępowania, które już się toczy przed właściwym organem administracji. Nie ulega wątpliwości, że nie można ponownie żądać wszczęcia postępowania w sprawie już raz rozstrzygniętej decyzją ostateczną, bądź gdy toczy się już postępowanie administracyjne dotyczące tego samego przedmiotu. W judykaturze zgodnie wskazuje się, że warunkiem koniecznym do wydania postanowienia na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. jest stwierdzenie tożsamości sprawy administracyjnej. Tożsamość ta istnieje wówczas, gdy występują te same podmioty w sprawie, dotyczy ona tego samego przedmiotu i tego samego stanu prawnego w niezmienionym stanie faktycznym tej sprawy, przy czym przez stan faktyczny sprawy należy rozumieć stan faktyczny mający znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, a więc mieszczący się w ramach hipotezy normy prawnej, która stanowiła podstawę do rozstrzygnięcia sprawy (zob. wyroki NSA: z 20 września 2022 r. sygn. akt III OSK 2734/21, z 13 grudnia 2021 r. sygn. akt I OSK 118/19, z 24 lutego 2021 r. sygn. akt III FSK 2503/21, z 6 lipca 2020 r. sygn. akt I OSK 3032/19, z 24 maja 2019 r. sygn. akt I OSK 1817/17, z 21 grudnia 2016 r. sygn. akt II OSK 841/15). W wyroku z 30 lipca 2013 r. sygn. akt II GSK 735/12 Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że użycie przez ustawodawcę sformułowania "nie może być wszczęte" wskazuje, iż przyczyna przedmiotowa musi być znana już w chwili złożenia wniosku (żądania), a więc w istocie wynikać z treści wniosku lub też jest znana organowi z urzędu. Odmowa wszczęcia postępowania w momencie złożenia wniosku w rozumieniu art. 61a § 1 k.p.a. musi być więc oczywista, aby można było wydać postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania w danej sprawie, przez co postanowienie to stanowi jedynie formalne rozstrzygnięcie stwierdzające zaistnienie trwałej przeszkody do procedowania. W rozpoznawanej sprawie przeszkodą do wszczęcia postępowania w odniesieniu do wniosku Skarżącego z 31 maja 2022 r. - w ocenie organów obu instancji - był fakt wydania przez Wójta decyzji z 30 maja 2022 r. o przyznaniu Skarżącemu zasiłku okresowego z powodu długotrwałej choroby w kwocie 388 zł miesięcznie na okres od 1 kwietna 2022 r. do 30 czerwca 2022 r. Sąd podziela powyższe stanowisko organów. Nie ulega bowiem wątpliwości, że w obu sprawach: zainicjowanej wnioskiem z 29 kwietnia 2022 r., do którego odnosi się decyzja Wójta z 30 maja 2022 r., jak i zainicjowanej wnioskiem z 31 maja 2022 r., występuje ten sam podmiot, wnioskodawcą jest bowiem Skarżący. W obu wnioskach Skarżący wnosił o przyznanie mu świadczenia z pomocy społecznej w formie zasiłku okresowego z powodu bezrobocia lub długotrwałych chorób. Uwzględniając powyższe, w ocenie Sądu, orzekające w sprawie organy prawidłowo stwierdziły zaistnienie przesłanki odmowy wszczęcia postępowania wobec pozostawania w obrocie prawnym decyzji Wójta z 30 maja 2022 r. przyznającej Skarżącemu zasiłek okresowy z powodu długotrwałej choroby na okres od 1 kwietna 2022 r. do 30 czerwca 2022 r. Zaistniałe okoliczności były na tyle oczywiste, że nie wymagały analizy sprawy i przeprowadzenia dowodów, organ pierwszej instancji dysponował bowiem wszelkimi niezbędnymi materiałami pozwalającymi na zajęcie wskazanego stanowiska. W takich przypadkach, tj. wystąpienia jednej z przyczyn wymienionych w art. 61a § 1 k.p.a., odmowa wszczęcia postępowania ma wręcz charakter obligatoryjny (zob. wyrok WSA w Gliwicach z 12 maja 2021 r. sygn. akt II SA/Gl 64/21), co w realiach niniejszej sprawy odnosi się do wniosku Skarżącego z 31 maja 2022 r. W tej sytuacji nie było prawnie dopuszczalne ponowne rozstrzygnięcie tej samej sprawy, bowiem "nowa" decyzja byłaby obarczona wadą nieważności z art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. - doszłoby bowiem do naruszenia powagi rzeczy osądzonej w postępowaniu administracyjnym z uwagi na tożsamość sprawy rozstrzygniętej decyzją ostateczną. W związku z tym należy podzielić stanowisko orzekających w sprawie organów, że żądanie Skarżącego z 31 maja 2022 r. dotyczące przyznania zasiłku okresowego z powodu bezrobocia lub długotrwałych chorób jest niedopuszczalne. Zaistniały więc podstawy do zastosowania art. 61a § 1 k.p.a., gdyż postępowanie w tym przedmiocie nie mogło być wszczęte z przyczyn przedmiotowych. Mając na uwadze przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 w zw. z art. 120 P.p.s.a., oddalił skargę uznając ją za nieuzasadnioną.[pic]