II SA/Łd 266/25

Dnia 21 sierpnia 2025 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jarosław Czerw Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Grosińska-Grzymkowska Sędzia WSA Michał Zbrojewski (spr.) Protokolant Starszy asystent sędziego Jarosław Moraczewski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 sierpnia 2025 roku sprawy ze skargi D. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 24 lutego 2025 roku nr SKO 4114.4.2025 w przedmiocie uchylenia decyzji dotyczącej wysokości zasiłku pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Pabianic z dnia 5 grudnia 2024 roku, nr ZP/3976/18/U. MR Zaskarżoną decyzją z 24 lutego 2025 r. znak: SKO 4114.4.2025 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi po rozpatrzeniu odwołania D.K. działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 572), powoływanej dalej jako: "k.p.a", art. 16 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 323 ze zm.), powoływanej dalej jako: "u.ś.r." oraz art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 roku o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 570 ze zm.) utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Pabianic z 5 grudnia 2024 r., znak: ZP/3976/18/U wydaną na podstawie art. 104, art. 108, art. 163 k.p.a. oraz art. 16 ust. 6, art. 20 ust. 3, art. 25 ust. 1, art. 29 ust. 1 i art. 32 ust. 1 u.ś.r. o uchyleniu od 1 września 2008 r. decyzji MCPS nr ZP/3976/06/W z 2 sierpnia 2006 r. i zmieniającej ją decyzji nr ZP/3976/18 z 22 października 2018 r. W uzasadnieniu organ I instancji wyjaśnił, że decyzją nr ZP/3976/06/W z 2 sierpnia 2006 r. i zmieniającą ją decyzją nr ZP/3976/18 z 22 października 2018 r. przyznano skarżącemu zasiłek pielęgnacyjny od 1 września 2006 r. bezterminowo. 4 grudnia 2024 r. wpłynęła do organu informacja z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych znak: 290000/4121/1216838/2024, z której wynika, że od 9 września 2008 r. skarżący ma ustalone prawo do dodatku pielęgnacyjnego, wobec czego nie przysługuje mu zasiłek pielęgnacyjny. Odwołanie od powyższej decyzji złożył skarżący nie zgadzając się z jego rozstrzygnięciem. Stwierdził, że nie składał wniosku o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego, a został on przyznany przez organ z urzędu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi po rozpoznaniu powyższego odwołania utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Organ po przywołaniu treści art. 16 u.ś.r. wskazało, że obowiązujące uregulowania prawne nie przewidują sytuacji, aby za ten sam okres czasu możliwe było pobieranie zasiłku pielęgnacyjnego i dodatku pielęgnacyjnego. W przypadku faktycznego zaistnienia takiej sytuacji, ustawodawca pozbawił beneficjenta prawa do decydowania które świadczenie chce otrzymywać uznając arbitralnie, że prawo do dodatku pielęgnacyjnego wyklucza uprawnienie do zasiłku pielęgnacyjnego. W przypadku równoczesnego pobierania zasiłku pielęgnacyjnego i dodatku pielęgnacyjnego, art.16 ust.7 u.ś.r. do kompetencji organów emerytalno-rentowych przekazuje rozliczenie wypłaconego zasiłku pielęgnacyjnego za okres równoczesnego pobierania dodatku pielęgnacyjnego przez stosowne pomniejszenie świadczeń emerytalno-rentowych i przekazanie tej kwoty na rachunek organu właściwego. Art. 16 ust. 8 u.ś.r. określa z kolei konsekwencję tego przekazania przez uznanie go za zwrot świadczeń nienależnie pobranych. Ustawodawca nie pozostawił żadnej wątpliwości co do tego, że pomniejszenie świadczenia emerytalnego (rentowego) o kwotę nadpłaconego zasiłku pielęgnacyjnego następuje z mocy prawa i oddał tę kwestię do właściwości organów emerytalno-rentowych. Kwestia zwrotu będzie zgodnie z u.ś.r., podlegała wnikliwej analizie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Kolegium dodało, że skarżący wypełniając wniosek o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego, który złożył 23 czerwca 2005 r., był pouczony jakie są przesłanki negatywne do przyznania zasiłku pielęgnacyjnego, w tym równoczesne pobieranie dodatku pielęgnacyjnego. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi D.K. zaskarżył w całości decyzję organu II instancji wskazując, że jest osobą chorą na Z., nie potrafi samodzielnie funkcjonować i nie rozumie treści pism, które otrzymuje. Wniósł o uchylenie zaskarżonych decyzji. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi wniosło o jej oddalenie podtrzymując argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Skargę należało uwzględnić. Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r. poz. 935 z zm.), powoływanej dalej jako: "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach owej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu (decyzji lub postanowienia) nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne. Uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także dając podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W niniejszej sprawie przedmiotem kontroli Sądu w powyższym trybie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 24 lutego 2025 r. o utrzymaniu w mocy decyzji Prezydenta Miasta Pabianic z dnia 5 grudnia 2024 r., znak: ZP/3976/18/U uchylającej od dnia 1 września 2008 r. własną decyzję z dnia 2 sierpnia 2006 r. nr ZP/3976/06/W, zmienioną decyzją z dnia 22 października 2018 r. nr ZP/3976/18. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy art. 32 ust. 1 w zw. z art. 16 ust. 6 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2024 r. poz. 323), powoływanej także jako: "u.ś.r.". Zgodnie z art. 16 u.ś.r., zasiłek pielęgnacyjny przyznaje się w celu częściowego pokrycia wydatków wynikających z konieczności zapewnienia opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji (ust. 1). Zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego (ust. 6). Osobie, której przyznano dodatek pielęgnacyjny za okres, za który wypłacono zasiłek pielęgnacyjny, Zakład Ubezpieczeń Społecznych lub inny organ emerytalny lub rentowy, który przyznał dodatek pielęgnacyjny, wypłaca emeryturę lub rentę pomniejszoną o kwotę odpowiadającą wysokości wypłaconego za ten okres zasiłku pielęgnacyjnego i przekazuje tę kwotę na rachunek bankowy organu właściwego (ust. 7). Przekazanie kwoty odpowiadającej wysokości zasiłku pielęgnacyjnego, o którym mowa w ust. 7, uznaje się za zwrot świadczeń nienależnie pobranych (ust. 8). Z kolei w myśl art. 75 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn.: Dz.U. z 2023 r. poz. 1251) dodatek pielęgnacyjny przysługuje osobie uprawnionej do emerytury lub renty, jeżeli osoba ta została uznana za całkowicie niezdolną do pracy oraz do samodzielnej egzystencji albo ukończyła 75 lat życia, z zastrzeżeniem ust. 4. Z zestawienia powołanych wyżej regulacji wynika, że uzyskanie prawa do dodatku pielęgnacyjnego wyklucza prawo do zasiłku pielęgnacyjnego. Niewątpliwie więc nabycie przez stronę prawa do dodatku pielęgnacyjnego skutkuje ex lege utratą prawa do zasiłku pielęgnacyjnego. Podkreślić przy tym należy, że choć oba świadczenia (zasiłek pielęgnacyjny i dodatek pielęgnacyjny) wypłacane są na podstawie odrębnych ustaw - ustawy o świadczeniach rodzinnych i ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, to jednak ich charakter jest porównywalny. Świadczenia te nie służą zatem "wzbogaceniu się" osób do nich uprawnionych, lecz są przeznaczone na pokrywanie przez osoby otrzymujące te świadczenia wydatków wynikających z niepełnej sprawności fizycznej lub intelektualnej do samodzielnej egzystencji. Bezspornie zatem cel, charakter oraz funkcja obu świadczeń są niemalże identyczne. Ustawodawca w art. 16 ust. 6 u.ś.r. unormował kwestię zbiegu uprawnień do zasiłku pielęgnacyjnego i dodatku pielęgnacyjnego, w ten sposób, że świadczenia te wykluczają się wzajemnie, aby zapobiec pobieraniu świadczenia o tym samym charakterze i spełniającego identyczną funkcję z dwóch źródeł. Ustawodawca nie tylko wykluczył możliwość otrzymywania obu świadczeń jednocześnie przez osobę uprawnioną, ale ponadto wyłączył swobodę decydowania przez osobę uprawnioną, które świadczenie chce otrzymywać i wprowadził regułę kolizyjną wyłączającą przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego. Dokonując analizy akt kontrolowanej sprawy z perspektywy powołanych regulacji należy zauważyć, że po rozpoznaniu wniosku skarżącego z dnia 23 września 2005 r. o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego, organ I instancji decyzją nr ZP/3976/05 z dnia 5 października 2005 r. przyznał wnioskodawcy zasiłek pielęgnacyjny na okres od dnia 1 września 2005 r. bezterminowo. Decyzja ta była zmieniana wraz z waloryzacją kwoty zasiłku pielęgnacyjnego decyzjami z dnia 2 sierpnia 2006 r. nr ZP/3976/06/W i z dnia 22 października 2018 r. nr ZP/3976/18. Następnie w dniu 4 grudnia 2024 r. do Miejskiego Centrum Pomocy Społecznej w P. wpłynęło pismo Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z tej samej daty informujące, że D.K. od dnia 9 września 2008 r. pobiera dodatek pielęgnacyjny z ZUS. W związku z tym faktem decyzją z dnia 5 grudnia 2024 r. nr ZP/3976/18/U Prezydent Miasta Pabianic orzekł o uchyleniu od dnia 1 września 2008 r. własną ostateczną decyzji nr ZP/3976/06/W z 2 sierpnia 2006 r. i zmieniającą ją decyzją nr ZP/3976/18 z 22 października 2018 r. Decyzją z dnia 24 lutego 2025 r. Kolegium utrzymało w mocy tę decyzję. W tym miejscu należy zauważyć, że organ I instancji, źle sformułował sentencję decyzji, a organ II instancji nie poprawił tego błędu. Organ I instancji uchylił jedynie decyzje zmieniające decyzję nr ZP/3976/05 z dnia 5 października 2005 r. W żaden sposób nie rozstrzygnął o decyzji przyznającą zasiłek pielęgnacyjny. Już ten błąd jest wystarczający do uchylenia decyzji. Nie zależnie od powyższego w sprawie bezsporne jest, że skarżący od 9 września 2008 r. pobierał dodatek pielęgnacyjny i jednocześnie pobierał zasiłek pielęgnacyjny. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 16 ust. 6 u.ś.r., skarżący z dniem przyznania mu dodatku pielęgnacyjnego przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych ex lege utracił prawo do pobierania zasiłku pielęgnacyjnego. Przepis art. 16 ust. 6 u.ś.r. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, i jak zostało to już wcześniej zaakcentowane, ustawodawca w takiej sytuacji wykluczył swobodę decydowania przez osobę uprawnioną, które świadczenie chce otrzymywać, wprowadzając regułę wyłączającą przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego. W sytuacji jednoczesnego pobierania zasiłku pielęgnacyjnego i dodatku pielęgnacyjnego, organ I instancji mając na uwadze dyspozycję art. 16 ust. 7 u.ś.r. zobowiązany jest powiadomić właściwy dla wypłaty dodatku pielęgnacyjnego organ rentowy o konieczności potrącenia łącznej kwoty pobranego w kolizji z dodatkiem pielęgnacyjnym, świadczenia rodzinnego, jakim jest zasiłek pielęgnacyjny. Potrącenie dokonywane przez organ rentowy ma w tej sytuacji charakter czynności materialno-technicznej, kształtującej sytuację prawną strony. Zgodnie bowiem z art.16 ust. 8 u.ś.r. przekazanie wartości pieniężnej odpowiadającej łącznej wysokości zasiłku pobranego w zbiegu, uznaje się za zwrot świadczeń nienależnie pobranych. Biorąc pod uwagę powyższe należy wyjaśnić, że aktualne brzmienie art. 16 ust. 7 i 8 u.ś.r. jest konsekwencją nowelizacji z dniem 4 marca 2016 r. przepisu art.16 u.ś.r. Na mocy art. 3 pkt 2 ustawy z dnia 24 lipca 2015 r. o zmianie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2015 r. poz. 1302) dodano w art. 16 ustępy 7 i 8 w brzmieniu: "7. Osobie, której przyznano dodatek pielęgnacyjny za okres, za który wypłacono zasiłek pielęgnacyjny, Zakład Ubezpieczeń Społecznych lub inny organ emerytalny lub rentowy, który przyznał dodatek pielęgnacyjny, wypłaca emeryturę lub rentę pomniejszoną o kwotę odpowiadającą wysokości wypłaconego za ten okres zasiłku pielęgnacyjnego i przekazuje tę kwotę na rachunek bankowy organu właściwego. 8. Przekazanie kwoty odpowiadającej wysokości zasiłku pielęgnacyjnego, o którym mowa w ust. 7, uznaje się za zwrot świadczeń nienależnie pobranych". Zauważyć przy tym należy, że z uzasadnienia projektu ustawy zmieniającej (druk sejmowy VII.3584) w art. 16 ustawy o świadczeniach rodzinnych został uregulowany zasiłek pielęgnacyjny, którego celem jest wsparcie osób niepełnosprawnych, poprzez przyznanie środków na częściowe pokrycie wydatków wynikających z konieczności zapewnienia im opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Zgodnie z art. 16 ust. 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej na podstawie art. 75 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych do dodatku pielęgnacyjnego. Takie rozwiązanie wynika z faktu, że oba świadczenia, zarówno zasiłek pielęgnacyjny, jak i dodatek pielęgnacyjny, spełniają podobny cel. Dodatek pielęgnacyjny ma za zadanie zabezpieczyć środki do życia osobie uprawnionej do emerytury lub renty, która została uznana za całkowicie niezdolną do pracy oraz do samodzielnej egzystencji albo ukończyła 75 lat. Nie została jednak przewidziana specjalna procedura dochodzenia kwot nadpłaconych świadczeń, w przypadku gdy przyznany zostanie, za ten sam okres, dodatek pielęgnacyjny, co często ma miejsce w sytuacji, gdy organ rentowy z mocą wsteczną przyznaje rentę lub emeryturę wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym. W powyższym zakresie, zastosowanie mają obecnie przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych, które przewidują egzekucję administracyjną nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego. W związku z powyższym, obecny stan prawny wymaga uzupełnienia o procedurę zwrotu, przez organ wypłacający dodatek pielęgnacyjny, kwoty odpowiadającej nadpłaconemu zasiłkowi pielęgnacyjnemu w przypadku, gdy organ rentowy przyzna za ten sam okres dodatek pielęgnacyjny. W celu uproszczenia procedury dochodzenia ww. kwoty proponuje się wprowadzenie rozwiązania na wzór obecnie funkcjonującego w art. 99 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r. poz. 163, z późn.zm.). Przepis ten stanowi, że osobie, której przyznano emeryturę i rentę za okres, za który wypłacono zasiłek stały lub zasiłek okresowy, Zakład Ubezpieczeń Społecznych oraz inne organy rentowe, które przyznały emeryturę i rentę, wypłacają to świadczenie pomniejszone o kwotę odpowiadającą wysokości wypłaconych za ten okres zasiłków i przekazują te kwoty na rachunek bankowy właściwego ośrodka pomocy społecznej. W uzasadnieniu projektu wskazano również, że wprowadzenie zaproponowanego rozwiązania pozwoli w efektywny sposób wyegzekwować kwotę nadpłaconego zasiłku pielęgnacyjnego, przede wszystkim z uwagi na możliwość pominięcia procedur związanych z ewentualną egzekucją administracyjną. Po wprowadzeniu proponowanych zmian organy emerytalno-rentowe, które przyznały dodatek pielęgnacyjny do emerytury lub renty, dokonywać będą pomniejszenia emerytury lub renty o kwoty zasiłku pielęgnacyjnego, i w konsekwencji zwrotem zasiłku pielęgnacyjnego wypłaconego za ten sam okres, za który przyznano dodatek (na rachunek bankowy właściwego organu). W rozważanym aspekcie należy dodać, że na tle przywołanego art. 16 ust. 7 u.ś.r. w orzecznictwie sądów administracyjnych został wyrażony pogląd, podzielany zresztą w pełni przez skład orzekający Sądu w sprawie niniejszej, wedle którego przepis art. 16 ust. 7 u.ś.r. stanowi lex specialis w stosunku do art. 30 ust. 2 u.ś.r. Przepis ten dotyczy bowiem tylko jednego z rodzajów świadczeń rodzinnych, jakim jest zasiłek pielęgnacyjny i ściśle określonej sytuacji, w której świadczenie to nie jest należne beneficjentowi, a przy tym w sposób odmienny rozstrzyga sposób zwrotu tego świadczenia. Procedura opisana w art. 16 ust. 7 i 8 u.ś.r. nie ma zastosowania w żadnej innej sytuacji, w których organ umocowany będzie do żądania zwrotu zasiłku pielęgnacyjnego, a które odpowiadają definicji legalnej świadczenia nienależnie pobranego, przedstawionej w art. 30 ust. 2 u.ś.r. To zaś prowadzi do wniosku, że niezależnie od tego, czy w sytuacji opisanej w art. 16 ust. 7 u.ś.r. zasiłek pielęgnacyjny należy uznać za świadczenie nienależnie pobrane w rozumieniu art. 30 ust. 2 u.ś.r. czy też nie, zgodnie z merytoryczną regułą kolizyjną, wyrażaną formułą lex specialis derogat legi generali, procedura zwrotu zasiłku pielęgnacyjnego, opisana w art. 16 ust. 7 i 8 u.ś.r., wyłącza możliwość prowadzenia na podstawie art. 30 u.ś.r. postępowania administracyjnego w celu ustalenia nienależnego pobrania tego świadczenia i zobowiązania do jego zwrotu oraz wydania w tym zakresie decyzji. Ustawodawca w przepisach w art. 16 ust. 7 i 8 u.ś.r. wyraźnie przesądził, że opisana w nich konsekwencja prawna następuje z mocy prawa, nie przewidując jednocześnie w opisanej sytuacji wydawania decyzji w przedmiocie uznania świadczenia za nienależnie pobrane i zobowiązania do jego zwrotu, w odróżnieniu od innych przypadków nienależnie pobranych świadczeń, gdzie tryb decyzyjny wynika z art. 30 ust. 3 i 5 u.ś.r. (zob.: wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 28 grudnia 2023 r., sygn. akt I OSK 2075/22; z dnia 28 czerwca 2024 r., sygn. akt I OSK 1559/23 oraz Wojewódzkich Sądów Administracyjnych: w Gliwicach z dnia 21 lutego 2023 r., sygn. akt II SA/Gl 1256/22; w Warszawie z dnia 12 października 2021 r., sygn. akt I SA/Wa 1498/20, CBOSA). Skoro więc zaskarżona decyzja, co należy wyraźnie podkreślić, nie rozstrzyga o uznaniu za nienależnie pobrane i o obowiązku zwrotu przez skarżącego nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego, Sąd uznał za konieczne zbadanie sprawy w całokształcie, przy uwzględnieniu normy zawartej w art. 134 § 1 p.p.s.a., czyli nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zgodnie z art. 32 ust. 1 u.ś.r., stanowiącym podstawę materialnoprawną zaskarżonego rozstrzygnięcia, organ właściwy oraz wojewoda mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń. Przywołany przepis stanowi wyjątek od zasady trwałości decyzji ostatecznych, dlatego też winien być stosowany w ściśle określonych w nim sytuacjach. Katalog przesłanek warunkujących zmianę lub uchylenie decyzji o przyznaniu świadczeń rodzinnych w trybie art. 32 ust. 1 u.ś.r. ma charakter zamknięty. Wystąpienie chociażby jednej z wymienionych wyżej przesłanek stwarza organowi administracji publicznej prawną możliwość uruchomienia z urzędu postępowania w celu weryfikacji decyzji ostatecznej. Tym samym ustalenie na gruncie kontrolowanej sprawy, że doszło do kumulatywnego pobierania przez skarżącego dodatku pielęgnacyjnego i zasiłku pielęgnacyjnego, co jest zresztą okolicznością bezsporną w stanie faktycznym niniejszej sprawy, prawidłowo zostało uznane przez organy za inną okoliczność, mającą wpływ na prawo do świadczeń, uzasadniającą zastosowanie przez organ przewidzianego w art. 32 u.ś.r. trybu zmiany lub uchylenia ostatecznej decyzji administracyjnej, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych. Jednakże podkreślić należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych wypracowanym na tle art. 32 ust. 1 u.ś.r. utrwalił się pogląd, według którego decyzja w sprawie uchylenia lub zmiany decyzji przyznającej świadczenie rodzinne jest decyzją konstytutywną, kształtującą sytuację strony wyłącznie na przyszłość (ex nunc - od chwili obecnej). Wpływa ona bowiem na dotychczasowy zakres uprawnień strony. Brak jest więc podstaw, aby w trybie tego przepisu uchylać lub zmieniać decyzję pierwotną z mocą wsteczną ex tunc. Wobec tego przepis ten nie daje podstaw do wstecznego określenia okresu, na który przyznano świadczenie, to jest do ponownego orzeczenia określającego inny (krótszy) okres uprawniający do pobierania świadczenia, niż wynikający z decyzji pierwotnej w sytuacji, gdy okres ten upłynął. Ze względu na powszechnie obowiązującą w prawie polskim zasadę lex retro non agit, po to, aby możliwe było wydanie w danej, konkretnej sytuacji decyzji, która by regulowała na nowo i odmiennie sytuację strony z mocą wsteczną, musiałby takie upoważnienie przepis prawa wyraźnie przewidywać. Ustawa z 2003 r. o świadczeniach rodzinnych takiego uregulowania nie zawiera. Nie jest nim art. 32 ust. 1 u.ś.r. ani działający w powiązaniu z art. 163 k.p.a. W sytuacji, gdy upłynął już okres na jaki świadczenie zostało przyznane, brak jest podstaw do uchylenia lub zmiany w trybie art. 32 ust. 1 u.ś.r., decyzji przyznającej świadczenie. W takim wypadku zastosowanie znajduje już tylko materialnoprawna instytucja zwrotu nienależnie pobranego świadczenia (por.: np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z: dnia 19 stycznia 2009 r., sygn. akt I OSK 535/08; z dnia 3 listopada 2011 r., sygn. akt I OSK 1035/11; z dnia 20 marca 2012 r., sygn. akt I OSK 1919/11; z dnia 29 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 54/20; oraz WSA w Łodzi z dnia: 20 września 2011 r., sygn. akt II SA/Łd 616/11, 22 maja 2018 r., sygn. akt II SA/Łd 134/18; 23 marca 2023 r., sygn. akt II SA/Łd 1015/22; 19 grudnia 2023 r., sygn. akt II SA/Łd 816/23; 24 września 2024 r., sygn. akt II SA/Łd 392/24; 28 sierpnia 2024 r., sygn. akt II SA/Łd 409/24 - wszystkie dostępne: orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej jako: "CBOSA"). Jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 8 lipca 2022 r., sygn. akt I OSK 1728/21, co do zasady decyzje uchylające decyzje w trybie art. 32 u.ś.r. wydawane są z mocą ex nunc, ale nie można pominąć, że akt konstytutywny, kreujący określone prawa i obowiązki pozostaje w związku z zaistnieniem przesłanek faktycznych stanowiących podstawę powstania określonych skutków prawnych. W takiej sytuacji konstytutywna decyzja (akt) może działać zarówno z mocą na przyszłość, jak i z mocą wsteczną. Dotyczyć to może przede wszystkim sytuacji, w których zastosowanie takiego skutku odbędzie się z korzyścią dla zainteresowanego. Mając na względzie powyższe poglądy na gruncie kontrolowanej sprawy Sąd stwierdził, że w trybie art. 32 u.ś.r. organ nie był uprawniony do zmiany decyzji przyznającej zasiłek pielęgnacyjny z mocą wsteczną, za okres już miniony, za który świadczenie zostało wypłacone. Modyfikacja okresu, na który pierwotnie przyznano skarżącemu zasiłek pielęgnacyjny (od 1 września 2005 r. na czas niekreślony), poprzez jego próbę skrócenia (od 1 września 2005 r. do końca sierpnia 2008 r.) w sytuacji, gdy okres ten już upłynął, jest niedopuszczalna na podstawie art. 32 ust. 1 u.ś.r. We wskazanym trybie organ mógł jedynie odmówić stronie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego od daty wydania decyzji zmieniającej (5.12.2024 r.) bądź uchylić decyzję przyznającą stronie zasiłek pielęgnacyjny z mocą od daty wydania decyzji. Natomiast w stosunku do okresu równoczesnego pobierania zasiłku pielęgnacyjnego i dodatku pielęgnacyjnego organ powinien uruchomić uproszczony tryb dochodzenia świadczenia, o którym mowa w art. 16 ust. 7 u.ś.r., uwzględniając przy tym datę wejścia w życie regulacji wprowadzającej ów tryb. W tej sytuacji należało stwierdzić, że w kontrolowanej sprawie organy obu instancji naruszyły art. 32 ust. 1 u.ś.r., w zakresie w jakim decyzją orzeczono o zmianie decyzji przyznającej prawo do zasiłku pielęgnacyjnego ze skutkiem wstecznym. Stwierdzone uchybienie wpłynęło w istotnym stopniu na wynik sprawy. W dalszej kolejności Sąd stwierdził, że na gruncie kontrolowanej sprawy organ wbrew obowiązkom wynikającym z art. 61 § 1 i 4 k.p.a. nie powiadomił skarżącego o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie zmiany decyzji przyznającej mu prawo do zasiłku pielęgnacyjnego, pomimo wyraźnego brzmienia art. 32 ust. 2 u.ś.r., który stanowi, że w sprawach nieuregulowanych w niniejszej ustawie stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 i 803), z zastrzeżeniem ust. 3. O toczącym się postępowaniu skarżący, jak podaje w skardze, dowiedział się dopiero w momencie odebrania decyzji organu I instancji. Również w toku kontrolowanego postępowania, na żadnym jego etapie nie zapewniono skarżącemu możliwości zapoznania się i wypowiedzenia co do zebranego w sprawie materiału dowodowego, co świadczy o naruszeniu art.10 § 1 k.p.a. Organ uruchamiając tryb z art. 16 ust. 7 i 8 u.ś.r. nie pouczył również skarżącego o możliwości złożenia do organu pomocowego wniosku, o którym mowa w art. 30 ust. 9 u.ś.r., o umorzenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, o odroczenie terminu płatności, albo rozłożenie na raty, co świadczy o naruszeniu art. 9 k.p.a. Tymczasem jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 28 grudnia 2023 r., sygn. akt I OSK 2183/22, niewydanie decyzji o uznaniu świadczenia za nienależnie pobrane nie pozbawia organu administracji właściwości do rozstrzygania w sprawie zastosowania ulgi np. w postaci umorzenia kwoty nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego. Przy braku takiej kompetencji organu emerytalno-rentowego i w konsekwencji sądu powszechnego, osoba, która pobierała nienależnie świadczenie rodzinne, nie może być pozbawiona uprawnienia do ubiegania się o rozpatrzenie jej wniosku w trybie określonym w art. 30 ust. 9 u.ś.r. Nie ma przy tym podstaw do uznania w tym zakresie właściwości sądu powszechnego, skoro przedmiotowa sprawa nie dotyczy nienależnie pobranego świadczenia emerytalno-rentowego lub należnych do tego świadczenia dodatków, lecz dotyczy świadczenia rodzinnego, a tryb potrącenia określony w art. 16 ust. 7 u.ś.r., nie zmienia przedmiotu nienależnie pobranego świadczenia (ww. wyrok NSA z dnia 28 grudnia 2023 r., sygn. akt I OSK 2183/22, CBOSA). Sąd w składzie niniejszym podziela ten pogląd na gruncie kontrolowanej sprawy. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ uwzględni zaprezentowaną w niniejszym uzasadnieniu ocenę prawną w zakresie art. 32 ust. 1 u.ś.r. i podejmie rozstrzygnięcie odpowiadające prawu, uzasadniając je zgodnie z wymogami art. 107 § 3 k.p.a. W toku postępowania organ będzie czuwał nad przestrzeganiem zasad ogólnych Kodeksu postępowania administracyjnego, w tym zwłaszcza art. 10 i art. 9 k.p.a. W ramach obowiązku informacyjnego wynikającego z art. 9 k.p.a. organ prowadzący postępowanie odniesie się również do kwestii zawieszenia zajęcia ww. wierzytelności w zaistniałych okolicznościach procesowych sprawy. Z tych względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku. dc