III OSK 823/23

WyrokNaczelny Sąd Administracyjny2026-01-20

Skład orzekający: Sędzia NSA Jerzy Stelmasiak, Sędzia NSA Teresa Zyglewska, Sędzia del. WSA Maciej Kobak

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy Minister Klimatu i Środowiska prawidłowo odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, uznając, że organizacja społeczna nie wykazała interesu społecznego uzasadniającego jej udział w postępowaniu?
Ratio decidendi
Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że Wojewódzki Sąd Administracyjny prawidłowo uchylił postanowienia Ministra o odmowie wszczęcia postępowania. Minister nie dokonał wnikliwej i rzetelnej analizy przesłanki interesu społecznego, ograniczając się do stwierdzenia braku nadzoru nad działaniami komornika i pomijając potencjalne oddziaływanie decyzji na środowisko i inne dobra chronione prawem, na które powoływało się Stowarzyszenie. Brak interesu społecznego nie miał charakteru oczywistego i wymagał pogłębionego postępowania wyjaśniającego.
Stan faktyczny
Stowarzyszenie złożyło wniosek o wszczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Marszałka Województwa Śląskiego zezwalającej na wydobywanie odpadów ze zwałowiska. Minister Klimatu i Środowiska odmówił wszczęcia postępowania, uznając, że Stowarzyszenie nie wykazało interesu społecznego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił postanowienie Ministra. Minister wniósł skargę kasacyjną, zarzucając Sądowi naruszenie przepisów postępowania poprzez błędne przyjęcie braku wnikliwej analizy interesu społecznego przez organ.
Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę kasacyjną Ministra Klimatu i Środowiska.

Pełny tekst orzeczenia

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Stelmasiak Sędziowie: Sędzia NSA Teresa Zyglewska (spr.) Sędzia del. WSA Maciej Kobak Protokolant: starszy asystent sędziego Tomasz Godlewski po rozpoznaniu w dniu 20 stycznia 2026 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Ministra Klimatu i Środowiska od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 stycznia 2023 r., sygn. akt IV SA/Wa 1968/22 w sprawie ze skargi Stowarzyszenia [...] z siedzibą w R. na postanowienie Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 2 sierpnia 2022 r., nr DIŚ-III.411.64.2022.MP.3 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę kasacyjną. Wyrokiem z 16 stycznia 2023 r., sygn. akt IV SA/Wa 1968/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: Sąd I instancji, WSA), po rozpoznaniu sprawy ze skargi Stowarzyszenia [...] z siedzibą w R. (dalej: Stowarzyszenie) uchylił postanowienie Ministra Klimatu i Środowiska (dalej: Minister, organ) z 2 sierpnia 2022 r., nr DIŚ-III.411.64.2022.MP.3 oraz poprzedzające je postanowienie Ministra z 11 lipca 2022 r., nr DIŚ-III.411.64.2022.AT.2 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji (pkt 1) oraz zasądził od Ministra na rzecz Stowarzyszenia kwotę 100 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Z powyższym rozstrzygnięciem nie zgodził się Minister i w skardze kasacyjnej, zaskarżając wyrok w całości, zarzucił mu naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. w zw. z art. 31 § 1 k.p.a. poprzez błędne przyjęcie, że organ w sposób wnikliwy i rzetelny nie rozważył kwestii potencjalnego istnienia interesu społecznego po stronie Stowarzyszenia w zakresie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Marszałka Województwa Śląskiego z 21 lipca 2017 r., nr 2456/OS/2017, udzielającej B.G. zgody na wydobywanie odpadów ze zwałowiska zlokalizowanego w P. przy ul. [...] na działkach o numerach ewidencyjnych [...], [...], [...], [...] podczas gdy organ wnikliwie zbadał sprawę, rozstrzygając istotne problemy prawne, a w uzasadnieniu postanowienia z 2 sierpnia 2022 r. oraz w uzasadnieniu postanowienia z 11 lipca 2022 r. precyzyjnie i wyczerpująco przedstawił powody zajęcia określonego stanowiska oraz przekonująco wykazał, że rzeczony brak interesu społecznego ma charakter oczywisty i możliwy był do ustalenia bez potrzeby prowadzenia zaawansowanego postępowania wyjaśniającego; b) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. w zw. z art. 31 § 1 k.p.a. oraz w zw. z art. 107 § 3 i art. 126 k.p.a. poprzez uznanie przez Sąd, że stanowisko organu wyrażone w postanowieniu było co najmniej przedwczesne, podczas gdy organ przedstawił spójny i przekonujący wywód prawny i w zgodzie ze stanem faktycznym i prawnym stwierdził brak jednej z przesłanek, o której mowa w art. 31 § 1 k.p.a., tj. że Stowarzyszenie nie wykazało po swojej stronie interesu społecznego, który warunkuje wystąpienie z żądaniem wszczęcia postępowania. Wobec tak sformułowanych zarzutów organ wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku, rozpoznanie skargi i jej oddalenie, ewentualnie uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, zasądzenie od Stowarzyszenia na rzecz organu kosztów postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym i Naczelnym Sądem Administracyjnym, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie. W uzasadnieniu przedstawiono argumentację przemawiającą za zasadnością skargi kasacyjnej. W pierwszej kolejności wskazano, że organizacja społeczna może w sprawie dotyczącej innej osoby występować z żądaniem wszczęcia postępowania, jeżeli jest to uzasadnione celami statutowymi tej organizacji i gdy przemawia za tym interes społeczny. Po analizie przedłożonej dokumentacji Minister doszedł do przekonania, że zakres sprawy mieści się w ramach celu statutowego organizacji społecznej z uwagi na to, że wniosek dotyczy stwierdzenia nieważności decyzji wydanej w oparciu o ustawę o odpadach a celem działalności Stowarzyszenia, określonym w § 2 ust. 1 regulaminu Stowarzyszenia z 13 kwietnia 2022 r. jest czuwanie nad przestrzeganiem prawa oraz ochrona środowiska w związku z działaniami podejmowanymi i postępowaniami prowadzonymi przez organy administracji publicznej, mogącymi oddziaływać na życie i zdrowie ludzkie, mienie, środowisko naturalne oraz inne dobra podlegające ochronie prawnej. W ocenie Ministra uczestnictwo organizacji społecznej w postępowaniu administracyjnym na prawach strony musi być uzasadnione (także) interesem społecznym. W odniesieniu do problematyki istnienia interesu społecznego uzasadniającego działania organizacji Minister w sposób wnikliwy i rzetelny dokonał analizy przedmiotowej kwestii po stronie Stowarzyszenia w zakresie wniosku o wszczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Marszałka Województwa Śląskiego z 21 lipca 2017 r., nr 2456/OS/2017. Minister wyjaśnił, że Stowarzyszenie uzasadniając swą legitymację do występowania z rzeczonym wnioskiem ograniczało się w zasadzie tylko do przedstawiania przejawów nieprawidłowych działań ze strony komornika sądowego. Czynności te miały prowadzić do utraty mienia ruchomego bez obniżenia zadłużenia. Ponadto wnioskodawca zwracał uwagę na okoliczność, że powołanie na funkcję dozorcy ruchomości nastąpiło być może jedynie po to, aby pozorować prawną poprawność działań związanych z częściowym i sukcesywnym rozbiorem hałdy pod "przykrywką" zakwalifikowania jej jako rzeczy ruchomej. Zdaniem Ministra wskazane wyżej kwestie, w tym sposób dokonywania przez komornika rozliczeń pozostaje poza zakresem sprawy rozstrzygniętej decyzją z 21 lipca 2017 r. wydanej na podstawie ustawy o odpadach, a nawet poza zakresem postępowania administracyjnego. Z punktu widzenia Ministra, a także Marszałka, bez znaczenia pozostaje okoliczność intencji komornika zawierającego umowę na dozór ruchomości, a także okoliczność jaki podmiot - czy to komornik czy też dozorca ruchomości - uzyskuje decyzję na wydobycie odpadów. Wskazano, że do księgi wieczystej [...], obejmującej działki [...], [...], [...] [...], została wpisana egzekucja z nieruchomości wszczęta przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w T. Organy ochrony środowiska nie mają w takiej sytuacji podstaw do kwestionowania ani zapisów w księgach wieczystych ani podstaw działania komornika w sprawie egzekucji z nieruchomości, a Minister Klimatu i Środowiska nie jest organem nadzorującym działania komorników ani w ogóle organem upoważnionym do ich oceny. Konkludując Minister podkreślił, że wnikliwie zbadał sprawę, rozstrzygając przy tym szereg istotnych problemów prawnych. Precyzyjnie i wyczerpująco przedstawił powody zajęcia swego stanowiska oraz przekonująco wykazał, że rzeczony brak interesu społecznego po stronie Stowarzyszenia ma charakter oczywisty i możliwy był do ustalenia bez potrzeby prowadzenia zaawansowanego postępowania wyjaśniającego. W ocenie organu nie ma absolutnie podstaw do uznania zaskarżonych postanowień za przedwczesne, gdyż przedstawiono w nich spójny wywód normatywny, który wykazał, że Stowarzyszenie nie spełniało przesłanek do wszczęcia postępowania w trybie art. 31 § 1 k.p.a. Pismem z 24 marca 2023 r. – w odpowiedzi na skargę kasacyjną – Stowarzyszenie wniosło o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów zastępstwa radcowskiego zgodnie z przepisami. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd II instancji, który w odróżnieniu od sądu I instancji nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej. Skarga kasacyjna nie jest zasadna i nie zasługuje na uwzględnienie. W niniejszej sprawie Stowarzyszenie złożyło wniosek o wszczęcie postępowania nieważnościowego i dopuszczenie Stowarzyszenia do udziału w tym postępowaniu oraz stwierdzenie nieważności decyzji Marszałka Województwa Śląskiego z 21 lipca 2017 r., nr 2456/OS/2017 udzielającej B.G. zgody na wydobywanie odpadów ze zwałowiska zlokalizowanego w P. przy ul. [...] na działkach o numerach ewidencyjnych: [...], [...], [...], [...]. Podstawę złożonego wniosku stanowił art. 31 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.; dalej: k.p.a.), zgodnie z którym organizacja społeczna może w sprawie dotyczącej innej osoby występować z żądaniem wszczęcia postępowania, jeżeli jest to uzasadnione celami statutowymi tej organizacji i gdy przemawia za tym interes społeczny. Organ administracji publicznej, uznając żądanie organizacji społecznej za uzasadnione, postanawia o wszczęciu postępowania z urzędu lub o dopuszczeniu organizacji do udziału w postępowaniu - art. 31 § 2 k.p.a. Organizacja społeczna uczestniczy w postępowaniu na prawach strony (§ 3 art. 31 k.p.a.). Powyższy przepis przewiduje zatem dwie przesłanki, od spełnienia których zależy uwzględnienie żądania organizacji społecznej: po pierwsze - jest to uzasadnione celami statutowymi tej organizacji i po drugie - przemawia za tym interes społeczny. Przesłanki te muszą być spełnione kumulatywnie. Niespełnienie chociażby jednego z tych warunków powoduje, że organ administracji powinien odmówić organizacji społecznej dopuszczenia do udziału w postępowaniu (por. P. Gołaszewski [w:] R. Hauser, M. Wierzbowski (red), Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, wyd. 8, 2023). Z przepisu art. 31 § 1 k.p.a. in fine wynika, że żądania organizacji społecznej, o których mowa w pkt 1 i 2 tego przepisu, muszą być uzasadnione celami statutowymi tej organizacji. Musi zatem istnieć merytoryczne powiązanie przedmiotu postępowania administracyjnego z celami i zakresem działania (przedmiotem działalności) organizacji społecznej. Z reguły przedmiot i cel działania organizacji społecznej są określone w jej statucie, chyba że przepisy prawa nie wymagają uchwalenia statutu (por. A. Wróbel [w:] M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Zakamycze 2000, s. 283 i nast.). W przedmiotowej sprawie bezspornym jest, że spełniona została przesłanka dotycząca związku celów statutowych Stowarzyszenia z przedmiotem postępowania, co potwierdza między innymi treść § 2 regulaminu Stowarzyszenia. Celem działalności Stowarzyszenia, określonym w § 2 ust. 1 regulaminu Stowarzyszenia jest czuwanie nad przestrzeganiem prawa oraz ochrona środowiska w związku z działaniami podejmowanymi i postępowaniami prowadzonymi przez organy administracji publicznej, mogącymi oddziaływać na życie i zdrowie ludzkie, mienie, środowisko naturalne oraz inne dobra podlegające ochronie prawnej. Stowarzyszenie realizuje swoje cele poprzez: (§ 2 pkt 2 lit. a, c i d regulaminu) udział w postępowaniach administracyjnych i sądowoadministracyjnych dotyczących spraw, o których mowa w ust. 1; przeciwdziałanie zagrożeniom ze strony działań i postępowań, o których mowa w ust. 1; przeciwdziałanie działaniom i postępowaniom, o których mowa w ust. 1. Tym samym zasadnie uznano, że zakres sprawy mieści się w ramach celu statutowego organizacji społecznej, postępowanie dotyczy bowiem żądania stwierdzenia nieważności decyzji wydanej w oparciu o przepisy ustawy o odpadach. Spornym w niniejszej sprawie jest natomiast wykazanie przez Stowarzyszenie interesu społecznego przemawiającego za jego udziałem w tej sprawie. Pojęcie "interesu społecznego" nie zostało zdefiniowane w przepisach k.p.a. Obowiązkiem organu administracji publicznej jest wyważenie w konkretnym wypadku wymagań interesu społecznego i wymagań realizacji konkretnych celów statutowych organizacji społecznej. Pojęcie "interesu społecznego" wymaga każdorazowo indywidualnej oceny. Naczelny Sąd Administracyjny w wielu swoich orzeczeniach podnosił, że nie wystarczy ogólnikowe sformułowanie przez organizację społeczną, że działa w interesie społecznym, powoływanie się na ochronę środowiska, ochronę zdrowia czy życia ludzi, bo są to cele wskazane bardzo ogólnie i na tej zasadzie każda organizacja musiałaby być dopuszczona do udziału w każdym postępowaniu. Chodzi o to, aby powołując się na interes społeczny, który jest interesem ogólnym, organizacja nie używała ogólnikowych stwierdzeń, lecz wskazywała konkretne okoliczności faktyczne, prawne, które mogą świadczyć o tym, że powinna w tym postępowaniu uczestniczyć bądź, że powinno być z urzędu wszczęte przez organ postępowanie administracyjne (vide wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 maja 2023 r., sygn. akt III OSK 2181/21 - orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w bazie internetowej na stronie NSA: orzeczenia.nsa.gov.pl). Jednocześnie stwierdzić należy, że nie muszą to być takie okoliczności, które już rzeczywiście wystąpiły lub na pewno wystąpią po realizacji przedsięwzięcia, dla którego np. mają zostać określone środowiskowe uwarunkowania, ale okoliczności, które mogą zaistnieć. Aby organizacja społeczna została dopuszczona do udziału w danym postępowaniu na prawach strony winna wskazać takie okoliczności, które będą świadczyć o tym, że jej udział w danym postępowaniu jest zasadny, bo zachodzą wątpliwości co pewnego rodzaju okoliczności i jej udział w postępowaniu może dodatkowo zagwarantować, że okoliczności te zostaną prawidłowo wyjaśnione (vide wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 listopada 2014 r., sygn. akt II OSK 985/13, z 15 kwietnia 2015 r., sygn. akt II OSK 2194/13). Udział organizacji społecznej w postępowaniu administracyjnym nie ma służyć wyłącznie zapewnieniu aktywnego i lepszego wypełnienia jego celów. Te cele co do zasady ma realizować organ prowadzący postępowanie. Natomiast udział organizacji społecznej ma służyć "uspołecznieniu" tego postępowania, a więc działaniu organu w realiach kontroli społecznej, którą gwarantuje podmiot "społeczny" niebędący stroną w sprawie (vide wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 marca 2023 r., sygn. akt II GSK 1505/19). Jeżeli organizacja społeczna podnosi na przykład, że zostaną przekroczone normy jakości powietrza, czy też dopuszczalne normy hałasu, bądź planowana inwestycja spowoduje degradację terenów zielonych, to nie musi już udowadniać, że tak faktycznie się stanie. Organizacja ta winna natomiast wskazać takie okoliczności, które świadczą o tym, że tak może się stać. Okoliczności te powinny zostać następnie wnikliwie sprawdzone w postępowaniu administracyjnym. Nie jest oczywiście wystarczające samo twierdzenie, że wystąpi negatywne oddziaływanie inwestycji na podlegające ochronie dobra, ale należy to uprawdopodobnić uwzględniając przedmiot postępowania. Tylko w sytuacji, gdyby organizacja społeczna z tego obowiązku się nie wywiązała, to samo takie twierdzenie można uznać za niewystarczające do wykazania interesu społecznego uzasadniającego dopuszczenie jej do udziału w sprawie na prawach strony (vide wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 stycznia 2023 r., sygn. akt III OSK 1710/21). Dodatkowo zauważyć należy, że kryterium interesu społecznego stanowi wyrażenie niedookreślone, którego treść zmienia się w czasie w zależności od wartości uznawanych w społeczeństwie. Z tego względu, jak już wskazano, przesłanka ta wymaga każdorazowo indywidualnej oceny. Dopuszczenie do postępowania administracyjnego organizacji społecznej, której statutowe cele są zbieżne z celem (przedmiotem) konkretnego postępowania administracyjnego można postrzegać jako zwiększenie prawdopodobieństwa lepszego wyjaśnienia okoliczności faktycznych kluczowych dla sprawy. Udział organizacji może zmniejszyć ujemne konsekwencje inkwizycyjności postępowania administracyjnego poprzez wprowadzenia quasi-kontradyktoryjności, czyli sporu między wnioskodawcą żądającym od organu administracyjnego decyzji - z jednej strony oraz organizacją społeczną, będącą rzecznikiem interesu społecznego - z drugiej strony. Dopuszczenie organizacji społecznej do udziału w postępowaniu administracyjnym musi jednak zostać poprzedzone oceną organu administracji publicznej, czy poszerzenie kręgu uczestników postępowania administracyjnego jest korzystne dla gromadzenia materiału dowodowego i dla wyjaśnienia istotnych faktów bądź aspektów sprawy (vide wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 czerwca 2009 r., sygn. akt II OSK 1038/08, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28 czerwca 2016 r., sygn. akt II OSK 2635/14, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 1 sierpnia 2017 r., sygn. akt II OSK 2956/15). Udział organizacji społecznej w postępowaniu administracyjnym musi zatem odpowiadać wymogom racjonalnie pojmowanej kontroli społecznej nad postępowaniem administracyjnym w sprawach indywidualnych i działaniem w nim organów administracji publicznej. Uczestnictwo organizacji społecznej w postępowaniu administracyjnym nie jest obojętne dla stron, zwłaszcza gdy reprezentują one przeciwstawne interesy. Ochrona strony przed negatywnymi skutkami aktywności organizacji społecznej w postępowaniu administracyjnym również leży w interesie społecznym, a organ administracji publicznej i takie wymagania interesu społecznego powinien mieć na względzie przy ocenie żądań organizacji społecznej. Nie jest dopuszczalna taka wykładnia art. 31 § 1 k.p.a., zgodnie z którą organ administracji publicznej byłby niejako automatycznie zobligowany do uwzględnienia żądania organizacji społecznej z tych tylko powodów, że jest ona formalnie organizacją społeczną, której żądanie jest uzasadnione celami statutowymi, bez badania, czy przemawia za tym interes społeczny. Taka wykładnia art. 31 § 1 k.p.a. byłaby sprzeczna z ratio legis tego przepisu, gdyż zawężałoby to zakres kompetencji organu określony w § 2 tego przepisu. Obowiązek skonkretyzowania interesu społecznego w sprawie objętej żądaniem, który równoważyłby interes stron i uzasadniał dopuszczenie organizacji społecznej do udziału w postępowaniu administracyjnym obciąża organizację społeczną. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że interes społeczny może polegać na tym, aby organizacja społeczna mogła wypełniać swoje statutowe i ustawowe uprawnienia wobec członków, jak również podejmować działania w celu ochrony publicznych praw podmiotowych. W postanowieniu składu siedmiu sędziów NSA z 28 września 2009 r., sygn. akt II GZ 55/09 podkreślono, że istotą udziału organizacji społecznej w postępowaniu administracyjnym, nie jest zaspokojenie partykularnych interesów samej organizacji, ale zapewnienie szeroko pojmowanej kontroli społecznej nad postępowaniem. Organ nie jest zobowiązany do każdorazowego uwzględnienia wniosku organizacji społecznej tylko z tego powodu, że charakter rozpoznawanej sprawy jest zgodny z zakresem jej statutowej działalności. Obowiązek ten powstaje jednak już w wyniku dodatkowej oceny, że organizacja wystąpiła w celu ochrony interesu zbiorowego i to nawet wówczas, gdy jednocześnie działania organizacji będą zmierzały do ochrony indywidualnych praw jej członków (vide wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 kwietnia 2021 r., sygn. akt III OSK 85/21). Istotnym jest, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie żądania organizacji rozkłada się w postępowaniu wywołanym jej wnioskiem pomiędzy występującą z roszczeniem procesowym a organem. Do organizacji należy sformułowanie twierdzenia o występowaniu interesu społecznego i poparcie go konieczną argumentacją, znajdującą uzasadnienie w okolicznościach sprawy i przedmiocie postępowania. Organ zaś w sposób wyczerpujący winien dążyć do wyjaśnienia rzeczywistego zamiaru organizacji społecznej (vide wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 marca 2025 r., sygn. akt II GSK 2403/24). W rozpoznawanej sprawie Stowarzyszenie wywodziło, że decyzja udzielająca zezwolenia na wydobywanie odpadów ze zwałowiska została wydana z rażącym naruszeniem prawa, bowiem została wydana w stosunku do przedmiotu postępowania, którego nie obejmuje norma prawna, o której mowa w art. 144 ust. 1 pkt 2 ustawy o odpadach, a ponadto wydana została na wniosek podmiotu, który nie był uprawniony do wystąpienia z takim wnioskiem. Wskazano, że wnioskodawca, na rzecz którego wydano decyzję nie jest ani posiadaczem, ani właścicielem przedmiotowej hałdy, a co za tym idzie nie może być posiadaczem odpadów, które zostaną z niej wydobyte. Z przedstawionych przez Stowarzyszenie twierdzeń wynika, iż decyzja dotyczy działań mogących prowadzić do daleko idącej ingerencji w dobra prawnie chronione, w szczególności w mienie nieruchome, prawa rzeczowe do nieruchomości oraz środowisko naturalne, a także do utrwalenia praktyki organów administracji publicznej polegającej na przyznawaniu podmiotom nieuprawnionym kompetencji skutkujących faktyczną dekompletacją nieruchomości i naruszeniem konstytucyjnej ochrony własności. Stowarzyszenie w uzasadnieniu wniosku wskazało w szczególności na ryzyko wystąpienia negatywnych skutków decyzji dla środowiska naturalnego oraz mienia, w tym praw rzeczowych do nieruchomości, wynikające z umożliwienia dozorcy ruchomości podejmowania działań prowadzących do trwałej zmiany substancji nieruchomej w postaci hałdy pohutniczej, stanowiącej zgodnie z utrwalonym orzecznictwem część składową nieruchomości. Podniesiono, że dozorca ten uzyskał uprawnienia wykraczające poza zakres dozoru nad rzeczami ruchomymi, co skutkowało faktycznym wyparciem użytkownika wieczystego z przysługujących mu uprawnień oraz znacznym uszczupleniem masy hałdy. W ocenie Stowarzyszenia, okoliczności te wskazują na istnienie potrzeby społecznej kontroli nad postępowaniem administracyjnym, którego następstwem jest legitymizowanie działań prowadzących do naruszenia konstytucyjnie chronionych praw majątkowych oraz środowiska. Podkreślenia wymaga, że Stowarzyszenie nie powołało się jedynie na ogólnikowe sformułowania, że działa w interesie społecznym, lecz wymieniło konkretne okoliczności, które wskazują na istnienie tego interesu, który przemawia za dopuszczeniem do udziału w tym postępowaniu. Wskazało także na okoliczności przemawiające za tym, że jego udział przyczyni się aktywnie do lepszego wypełnienia przez postępowanie administracyjne jego celów. Wbrew stanowisku skarżącego kasacyjnie organu, nie sposób uznać, że uzasadnienie wniosku Stowarzyszenia ograniczało się wyłącznie do wskazania nieprawidłowości w działaniach komornika sądowego. Z treści wniosku wynika, iż Stowarzyszenie odwoływało się do potencjalnych skutków zaskarżonej decyzji w sferze dóbr prawnie chronionych, w szczególności mienia, praw rzeczowych do nieruchomości oraz środowiska naturalnego, jak również do konsekwencji wynikających z przyjęcia określonej praktyki działania organów administracji publicznej. Okoliczności te wymagały dokonania przez organ rzetelnej i wszechstronnej oceny w kontekście przesłanek określonych w art. 31 § 1 k.p.a., której - jak trafnie wskazał Sąd I instancji - w zaskarżonym rozstrzygnięciu zabrakło. Mając na względzie okoliczność, że pojęcie "interesu społecznego" wymaga każdorazowo indywidualnej oceny, na gruncie powyższej sprawy stwierdzić należy, że zasadnie Wojewódzki Sąd Administracyjny przyjął, iż Minister nie dokonał wnikliwej i rzetelnej analizy tej przesłanki w kontekście skutków zaskarżonej decyzji. Jak trafnie wskazał WSA, organ poprzestał na stwierdzeniu, iż nie sprawuje nadzoru ani nie ocenia działań komornika sądowego, pomijając konieczność odniesienia się do istoty sprawy, tj. do potencjalnego oddziaływania decyzji zezwalającej na wydobywanie odpadów ze zwałowiska na środowisko naturalne oraz inne dobra podlegające ochronie prawnej, na które wprost powoływało się Stowarzyszenie. W konsekwencji organ nie wykazał, aby brak interesu społecznego miał charakter oczywisty i możliwy do ustalenia bez potrzeby prowadzenia pogłębionego postępowania wyjaśniającego, co prowadziło do przedwczesnego uznania niespełnienia przesłanki z art. 31 § 1 k.p.a. Tym samym zasadnie uznano, że zaskarżone postanowienia zostały wydane z naruszeniem prawa, co skutkowało ich uchyleniem na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c. p.p.s.a. Co więcej, Sąd I instancji zasadnie stwierdził, że organ nie wykonał ciążącego na nim obowiązku sporządzenia uzasadnienia spełniającego wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a., stosowanego do postanowień na podstawie art. 126 k.p.a., bowiem nie przedstawił przekonującego wywodu prawnego uzasadniającego przyjęcie braku interesu społecznego, mimo ocenności tej przesłanki. Na marginesie należy zauważyć, że organ, w obu wydanych postanowieniach, przyjął identyczne rozważania, nie odnosząc się odmiennie do przedstawionych przez Stowarzyszenie argumentów, co dodatkowo podkreśla brak rzetelnej analizy przesłanki interesu społecznego oraz wpływa na ocenę spełnienia przez organ wymogów określonych we wskazanych regulacjach. Powyższe wywody przesądzają o niezasadności sformułowanych w skardze kasacyjnej zarzutów naruszenia przepisów postępowania. W konsekwencji, wobec braku usprawiedliwionych podstaw kasacyjnych, skarga kasacyjna podlegała oddaleniu na podstawie art. 184 p.p.s.a. Nie orzeczono o kosztach postępowania kasacyjnego, ponieważ Stowarzyszenie nie było reprezentowane przez profesjonalnego pełnomocnika i nie przedłożyło dowodów potwierdzających poniesienie kosztów, o których mowa w art. 205 § 1 p.p.s.a.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 22.07.2026. · Źródło