I GSK 832/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Rysz Sędziowie NSA Czesława Socha (spr.) Krystyna Anna Stec Protokolant Tomasz Haintze po rozpoznaniu w dniu 14 stycznia 2014 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Celnej w K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 22 grudnia 2011 r. sygn. akt III SA/Gl 1321/11 w sprawie ze skargi C. Spółki z o.o.w J. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] czerwca 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach; 2. zasądza od C. Spółki z o.o. z siedzibą w J. na rzecz Dyrektora Izby Celnej w K. kwotę 340 (trzysta czterdzieści) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego. Zaskarżonym wyrokiem z dnia 22 grudnia 2011 r. o sygn. III SA/GL 1321/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uchylił postanowienie Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] czerwca 2011 r. o nr [...] oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Celnego w K. z dnia [...] kwietnia 2011 r. o nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie zmiany zapisu w zgłoszeniu celnym. Stwierdził także nieważność postanowienia Naczelnika Urzędu Celnego w K. z dnia [...] lipca 2010 r. nr [...] o odmowie dokonania zmian w zgłoszeniu celnym z dnia [...] kwietnia 2009 r. nr [...] oraz postanowienia Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] września 2010 r. nr [...]o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia i postanowienia Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] września 2010 r. nr [...] o stwierdzeniu uchybienia terminowi do wniesienia zażalenia. Orzekł także o zwrocie kosztów postępowania sądowego. Sąd I instancji przyjął, że wobec stwierdzenia naruszeń prawa należało w sprawie zastosować art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), a więc zastosować środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne do końcowego jej załatwienia w granicach określonych przepisami ustawy z 19 marca 2004 r. Prawo celne (Dz. U. Nr 68, poz. 622 ze zm.), ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.) oraz w oparciu o akta sprawy zgodnie z art. 133 § 1 cytowanej wyżej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Nadto zaszły podstawy do zastosowania art. 145 § 1 pkt 3 cytowanej wyżej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, gdyż zaistniały podstawy określone w art. 156 k.p.a. W ocenie Sądu I instancji wydane postanowienia wyżej wymienione dotknięte są wadą nieważności z przyczyny określonej w wyżej wymienionym przepisie. Złożony wniosek w dniu [...] lipca 2010 r. o zmianę zgłoszenia celnego z dnia [...] kwietnia 2009 r. o nr [...] przez [...] – działającą w imieniu [...] na podstawie art. 78 rozporządzenia Rady (EWG) Nr 2913/92 z dnia 12 października 1992 r. ustanawiającego Wspólnotowy Kodeks Celny (Dz.Urz. WE L 302 z dnia 19 października 1992 r., str. 1 z późn. zm., Dz.U.UE Polskie wydanie specjalne, rozdział 2, t. 4, str. 307 z późn. zm.) o zmianę zapisu w polu 8 zgłoszenia celnego, określającym odbiorcę towaru, nie obejmował uprawneinia do wystąpienia po zwolnieniu towaru z wnioskiem o zmianę zgłoszenia celnego w imieniu strony – "[...] Agent celny, który podpisał wniosek z dnia [...] lipca 2010 r. również nie przedłożył pełnomocnictwa, z którego wynikałoby jego umocowanie do działania w imieniu Spółki. Sąd I instancji przyjął, że konsekwencją powyższego jest uchylenie wyżej wskazanych zaskarżonych postanowień z dnia [...] czerwca 2011 r. oraz poprzedzającego go postanowienia z dnia [...] kwietnia 2011 r., skoro jedną z podstaw wydania tych postanowień był art. 165a Ordynacji podatkowej i w takich sytuacjach należało odmówić wszczęcia postępowania. Oznacza to, że pismo z dnia [...] października 2010 r. [...] o dokonanie korekty mylnie wypełnionego zgłoszenia celnego z dnia [...] kwietnia 2009 r. [...] w polu 8, winno zostać rozpatrzone przez organy celne merytorycznie. Z przyczyn powyższych wydano rozstrzygnięcie o uchyleniu postanowień, jak i też stwierdzając nieważność aktów wydanych w granicach sprawy. Skargę kasacyjną na powyższy wyrok w całości złożył Dyrektor Izby Celnej w K. Zarzucił naruszenie prawa materialnego i procesowego. Domagał się uchylenia zaskarżonego wykroku w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji z uwzględnieniem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Powołując się na naruszenie prawa materialnego, zarzucił błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 23 ust. 3 i 5, 73 ust. 1, 75, 76, 78, 79 Prawa celnego, art. 5 Wspólnotowego Kodeksu Celnego, art. 137 § 1a, 165 § 1-4, 165a § 1 Ordynacji podatkowej. Naruszenie przepisów procesowych jako mających istotny wpływ na wynik sprawy. Chodzi o art. 135, 141 § 4, 145 § 1 pkt 1 lit. c./, pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, art. 247 § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej. W uzasadnieniu podał, że nie istniały podstawy do uchylenia, jak też stwierdzenia nieważności postanowień. Wynika to z faktu, że strona upoważniła Agencję Celną do dokonywania wszelkich czynności określonych przepisami Wspólnotowego Kodeksu Celnego i ustawy Prawo celne. Rozstrzygniecie Sądu nie zawiera wskazań co do dalszego postępowania w zakresie spraw, w których stwierdzono nieważność postanowień. Brak przedstawienia zarzutów merytorycznych uniemożliwia zajęcie stanowiska w sprawie w zakresie wadliwości postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania. Nie zachodziły podstawy do zastosowania art. 135 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Istniejące w obrocie prawnym wcześniejsze postanowienie uniemożliwiało rozstrzygnięcie ponowne sprawy. Sytuacja taka doprowadziłaby do zaistnienia przesłanki w kierunku stwierdzenia nieważności wydanego postanowienia w niniejszym postępowaniu. W niniejszym postępowaniu, nie zachodziły podstawy stosowania trybu kwalifikowanego, jak również zwykłego naruszenia prawa. Skarga kasacyjna jest uzasadniona a wyrok Sądu I instancji jako wadliwy należałoby uchylić i sprawę przekazać do ponownego rozpoznania. [...] wniosła o oddalenie skargi kasacyjnej. Podała, że zarzuty skargi kasacyjnej są nieuzasadnione a wyrok Sądu I instancji jest zgodny z prawem. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania, która – co należy podkreślić – w niniejszej sprawie nie zachodzi. Wobec takiej regulacji postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, a uzasadnione jest odniesienie się do poszczególnych zarzutów przedstawionych w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Przedmiotem skargi kasacyjnej jest wyrok Sądu pierwszej instancji uchylający zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Celnego w K. z dnia [...] kwietnia 2011 r., a także stwierdzający nieważność wymienionych postanowień w przedmiocie odmowy dokonania zmian w zgłoszeniu celnym, o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia oraz o stwierdzeniu uchybienia terminowi do wniesienia zażalenia. Zdaniem składu orzekającego NSA, Sądowi I instancji nie można skutecznie postawić zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez sporządzenie uzasadnienia wyroku w sposób uniemożliwiający rzeczowe przedstawienie zarzutów merytorycznych, z uwagi na brak wskazania na czym polegała wadliwość postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania i naruszenie przepisu art. 165a § 1 O.p. Przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. określa elementy uzasadnienia wyroku. Zgodnie z nim uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowiska pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazanie co do dalszego postępowania. W judykaturze prezentowany jest pogląd, że wskazany przepis może stanowić samodzielną podstawę kasacyjną, jeżeli uzasadnienie orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego nie zawiera stanowiska, co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia (vide: uchwała NSA z dnia 15 lutego 2010 r. II FPS 8/09). Ponadto przyjmuje się, że aczkolwiek uzasadnienie sporządzane jest po wydaniu orzeczenia, sporządzenie go z uchybieniem zasad określonych w art. 141 § 4 p.p.s.a. może stanowić mające wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisów postępowania (por. wyrok NSA z dnia 19 grudnia 2007 r., sygn. akt I OSK 1868/06, LEX nr 417759). Taka sytuacja występuje przede wszystkim wtedy, gdy uzasadnienie orzeczenia sporządzone jest w sposób uniemożliwiający jego kontrolę instancyjną, w szczególności wobec braku wymaganych przez ustawodawcę elementów konstrukcyjnych (por. wyroki NSA: z dnia 27 lutego 2008 r., sygn. akt II FSK 1771/06, z dnia 20 stycznia 2009 r., sygn. akt I GSK 1185/07, z dnia 17 lipca 2009 r., sygn. akt II FSK 592/08, z dnia 10 października 2007 r., sygn. akt II GSK 204/07). Taka sytuacja nie zachodzi w niniejszej sprawie. Uzasadnienie Sądu pierwszej instancji zawiera wskazane w art. 141 § 4 p.p.s.a. elementy konstrukcyjne, ponadto wyjaśnia w sposób dostatecznie jasny – pozwalający sądowi kasacyjnemu na kontrolę instancyjną, a stronie na wdanie się w spór, co do tego, z jakich powodów Sąd I instancji uznał, że zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Celnej podlegało uchyleniu. WSA wskazał jednoznacznie, że uchylenie to było konsekwencją wyeliminowania z obrotu prawnego przez stwierdzenie nieważności postanowień wymienionych w punkcie drugim wyroku. Jak wynika z dalszych wywodów, uznał on, że w ten sposób przestała istnieć przesłanka z art. 165 a O.p., na którą powołał się organ odmawiając wszczęcia postępowania, tzn., że postępowanie "z jakichkolwiek innych przyczyn nie może być wszczęte." Zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. nie usprawiedliwia zatem wniosku o uchylenie zaskarżonego wyroku. Prawidłowość zaprezentowanego przez Sąd I instancji poglądu jest kwestią odrębną. W tym zakresie za trafny uznać należy zarzut wyrażony w drugiej części skargi kasacyjnej - tj. zarzut naruszenia art. 135 p.p.s.a., poprzez zastosowanie tego przepisu, gdy w istocie nie doszło do merytorycznego rozpoznania sprawy w zakresie zaskarżonego do sądu postanowienia. Artykuł 135 p.p.s.a. uszczegółowia zasadę niezwiązania wojewódzkiego sądu administracyjnego granicami skargi. "Z postanowień art. 135 p.p.s.a. wynika – aczkolwiek nie zostało to wyrażone expressis verbis – że zasada niezwiązania sądu administracyjnego granicami skargi w zakresie merytorycznego elementu wniosku skarżącego (zakresu zaskarżenia), determinująca granice rozpoznania skargi przez wojewódzki sąd administracyjny, dotyczy również następnej fazy postępowania sądowoadministracyjnego, a mianowicie fazy orzekania przez ten sąd." (por. T. Woś, H. Knysiak - Molczyk, M. Romańska Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. LexisNexis Warszawa 2008 str. 500). Określenie "we wszystkich postępowaniach", użyte w art. 135 p.p.s.a., wskazuje, że środki prawne, o których mowa w komentowanym przepisie, powinny być stosowane do aktów lub czynności wydanych lub podjętych w różnych, a więc w odrębnych postępowaniach prowadzonych "w granicach sprawy, której dotyczy skarga". Jednolicie przyjmuje się, że przepis ten ma zastosowanie wyłącznie w razie uwzględnienia skargi (por. Andrzej Kabat. Komentarz do art. 135 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.; LEX 2011, wyrok NSA z 22 listopada 2007r., II FSK 1366/06 LEX 438671 i podana tam literatura). W wyroku z dnia 20 listopada 2007r. (w sprawie sygn. akt II FSK 1310/06; opubl. LEX 519506) Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że "Dopiero stwierdzenie przez Sąd podstaw do uchylenia decyzji odwoławczej daje mu przewidzianą w art. 135 p.p.s.a. możliwość stosowania przewidzianych w tej ustawie środków w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do innych aktów podjętych w granicach sprawy (w tym uchylenia decyzji organu I instancji poprzedzającej decyzję odwoławczą)." Przenosząc te poglądy na grunt niniejszej sprawy należy wskazać, że Sąd rozpoznający skargę w pierwszej kolejności winien był stwierdzić, czy zaskarżone orzeczenie obarczone jest wadą pozwalającą na wyeliminowanie go z obrotu w oparciu o art. 145 p.p.s.a., a dopiero w przypadku pozytywnej odpowiedzi na to pytanie mógł badać, czy są podstawy do zastosowania art. 135 p.p.s.a. - dla końcowego załatwienia sprawy w granicach danego stosunku administracyjnoprawnego. Tymczasem WSA w Gliwicach odwrócił tę kolejność - wpierw zajął się badaniem legalności rozstrzygnięć wydanych przed zaskarżonym postanowieniem, a stwierdzenie ich wadliwości stało się podstawą do uchylenia zaskarżonego postanowienia. Sąd I instancji (str. 13 wyroku) stwierdził: "Skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż postanowienie Naczelnika Urzędu Celnego w K. z dnia [...] lipca 2010r., /.../ o odmowie zmian w zgłoszeniu celnym z dnia [...] maja 2009r. /.../ oraz postanowienie Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] września 2010r. o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia i postanowienie Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] września 2010r. /.../ o stwierdzeniu uchybienia terminowi do wniesienia zażalenia dotknięte (są) wadą nieważności /.../." Takie działanie nie było prawidłowe, naruszało bowiem regulację art. 135 p.p.s.a., w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Konsekwencją tego było naruszenie przez Sąd pierwszej instancji art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a. poprzez uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia organu pierwszej instancji bez prawidłowego rozpoznania sprawy co do tego, czy organy celne naruszyły art. 165a § 1 O.p. Tym samym zasadny był również pierwszy zarzut postawiony w drugiej części skargi kasacyjnej. Przedwczesne są natomiast, na tym etapie, zarzuty dotyczące naruszenia przez Sąd I instancji przepisów prawa materialnego oraz procesowego w zakresie rozstrzygnięcia sprawy w punkcie drugim wyroku. Skoro bowiem samo zastosowanie art. 135 p.p.s.a. okazało się wadliwe, bezprzedmiotowe było rozpoznawanie zarzutów sformułowanych co do merytorycznych przesłanek stwierdzenia nieważności wymienionych w pkt 2 postanowień. Z tych wszystkich przyczyn skarga kasacyjna podlegała uwzględnieniu na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd pierwszej instancji w pierwszej kolejności zbada legalność zaskarżonego postanowienia, a dopiero wówczas, gdy uzna, że zapadło ono z naruszeniem przepisów prawa, w szczególności art. 165a § 1 O.p., dokona badania sprawy w granicach zakreślonych art. 135 p.p.s.a. O kosztach postanowiono na podstawie art. 203 pkt 2 p.p.s.a.