IV SA/Gl 222/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Matan (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga – Gajewska Sędzia WSA Teresa Kurcyusz – Furmanik Protokolant st. sekr. sąd. Ewa Pasiek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 stycznia 2013 r. sprawy ze skargi Z.Ł. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta B. z dnia [...] r. nr [...]. Decyzją z dnia [...]r. nr [...] Prezydent Miasta B. odmówił przyznania Z.Ł. świadczenia pielęgnacyjnego na jej męża – S.Ł. W uzasadnieniu podniósł, iż zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: matce albo ojcu, innym osobom, na których, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. -Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, z późn. zm.), ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w ust. 1. W myśl art. art. 17 ust. 5 pkt. 2 a, świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jak ustalono w trakcie postępowania wyjaśniającego, S.Ł. dysponuje orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Obowiązek alimentacyjny obciąż dzieci, z których jedno zamieszkuje wspólnie z rodzicami i nie pracuje, w związku tym może sprawować opiekę nad swoim ojcem. Natomiast nie jest możliwe przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego przez żonę ze względu na przepis art. 17 ust. 5 pkt. 2 ustawy. W odwołaniu z dnia 10 stycznia 2012 r. strona podnosi, iż mąż jest po amputacji [...], zmaga się także z chorobą [...]. Stan zdrowia męża wymaga od wnioskodawczymi świadczenia całodziennej opieki. Sytuacja finansowa trzyosobowej rodziny jest bardzo trudna, musi utrzymywać się ona z renty wynoszącej 1.049 zł. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z dnia [...]r. nr [...] utrzymało zaskarżone rozstrzygnięcie w mocy. W uzasadnieniu stwierdzono, iż S.Ł. dysponuje orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Opiekę taką sprawuje żona, jednakowoż, zdaniem Kolegium, nie może ona uzyskać świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na przeszkodę określoną w art. 17 ust. 5 pkt. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Przepis ten nie pozwala na uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego , jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Z.Ł. wskazuje na niespójność przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, które z jednej strony dają możliwość ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne osobie, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, zaś z drugiej zawierają wyłączenie określone w art. 17 ust. 5 pkt. 2 lit. a. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. wniosło o jej oddalenie, argumentując tak jak w uzasadnieniu swojej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje: Sądowa kontrola działalności administracji publicznej ogranicza się do oceny zgodności zaskarżonego aktu lub czynności z prawem. Wynika to z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U Nr 153, poz.1269 ze zmianami). Sąd administracyjny, kontrolując zgodność zaskarżonego rozstrzygnięcia z prawem, orzeka na podstawie materiału sprawy zgromadzonego w postępowaniu administracyjnym. Obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego spoczywa na organie orzekającym, a sąd administracyjny nie może zastąpić organu administracji w wypełnieniu tego obowiązku, ponieważ do jego kompetencji należy wyłącznie kontrola legalności decyzji administracyjnej. Oznacza to, że sąd administracyjny nie rozstrzyga merytorycznie o zgłoszonych przez stronę żądaniach, a jedynie w przypadku stwierdzenia, iż zaskarżony akt został wydany z naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j z 2012 r., poz. 270, zwanej w dalszym ciągu uzasadnienia jako p.p.s.a.) uchyla go lub stwierdza jego nieważność. Nadto wskazania wymaga, iż sąd orzeka na podstawie akt sprawy (art. 133 § 1 p.p.s.a.) nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a). Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd doszedł do przekonania, że wniesiona w niniejszej sprawie skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu l instancji wydane zostały z naruszeniem prawa. W ocenie Sądu, orzekające w niniejszej sprawie organy obu instancji dokonały nieprawidłowej wykładni art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r. nr 139, poz. 992 z późn. zm.). Odnosząc stan faktyczny niniejszej sprawy do treści tego przepisu należy stwierdzić, że skarżąca należy do kategorii osób, które mogą ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Art. 17 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach, rodzinnych przewiduje bowiem, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom (czyli innym niż matka lub ojciec wymienieni w punkcie 1 tego przepisu), na których, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. Taką wykładnię tego przepisu potwierdza treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008r. sygn. akt P 27/07 (Dz. U. Nr 138, poz. 872), w którym orzeczono, że art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim uniemożliwiał nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego obciążonej obowiązkiem alimentacyjnym osobie zdolnej do pracy, niezatrudnionej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym niż jej dziecko niepełnosprawnym członkiem rodziny, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Skutkiem tego wyroku była nowelizacja art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych dokonana przepisem art. 1 pkt 8 lit. a ustawy z dnia 17 października 2008r. o zmianie ustawy oświadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 233, poz. 1456). Ta nowelizacja nie zmieniła przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy, wyłączającego prawo do świadczenia w przypadku, gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, jednakże trafnie zwraca się uwagę w orzecznictwie, że ograniczenie się do literalnej wykładni tego przepisu, prowadzące do uniemożliwienia skorzystania ze świadczenia pielęgnacyjnego w razie konieczności rezygnacji z pracy zawodowej z uwagi na opiekę nad współmałżonkiem, niweczyłoby skutki orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 12 września 2012r, sygn. akt IV SA/Po 512/12; także wyrok WSA w Gliwicach z dnia 3 listopada 2011 r. sygn. akt IV SA/GI 92/11). Także po kolejnej nowelizacji art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, dokonanej ustawą z dnia 19 sierpnia 2011 r. (Dz. U. Nr 205, poz. 1212), która weszła w życie w dniu 14 października 2011 r., literalne odczytanie znowelizowanego przepisu prowadziłoby do sprzeczności z powołanym wyżej wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego. Wykładnia przyjęta przez organy w niniejszej sprawie prowadzi do wniosku, że małżonek ubiegający się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad swoim współmałżonkiem, sam musiałby być osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności. Świadczenie ustanowione w celu zapewnienia wsparcia osobie sprawującej opiekę nad wymagającym opieki współmałżonkiem mogłoby być zatem przyznane tylko takiej osobie, która sama również wymaga opieki, bo jest niepełnosprawna w stopniu znacznym (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 27 kwietnia 2012 r. III SA/Kr 328/12; wyrok WSA w Poznaniu z dnia 23 maja 2012r. IV SA/Po 255/12). Taka wykładnia omawianego przepisu nie może zostać zaaprobowana w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego oraz podstawowych wartości konstytucyjnych, w tym zwłaszcza wymienionych w art. 18 Konstytucji RP: małżeństwa, rodziny, macierzyństwa i rodzicielstwa. Byłaby ona sprzeczna z podstawowymi zasadami naszego porządku prawnego, akcentowanymi w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego (por. zwłaszcza wyrok TK z 18.07.2008r., P 27/07, OTK-A 2008, nr 6, poz.107 i postanowienie TK z 1.06.2010r.,P 38/09, OTK-A2010, nr 5, poz.53). Dokonując wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, należy zatem przyznać pierwszeństwo wykładni celowościowej i systemowej, przed jego wykładnią językową. Dlatego również w aktualnym stanie prawnym organy winny stosować prokonstytucyjną wykładnię tego przepisu. Należy zatem odczytać treść art. 17 ust.5 pkt.2 lita cytowanej ustawy w ten sposób, że osoba sprawująca opiekę, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, o którym mowa w art. 128 ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy, traci prawo do świadczenia w przypadku zawarcia przez osobę wymagającą opieki związku małżeńskiego z tego powodu, że obowiązek sprawowania opieki ciążyć będzie na małżonku, który uzyska w konsekwencji prawo ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne, jeżeli zrezygnuje z pracy zarobkowej (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 5 sierpnia 2009r, II SA/Gd 319/09). A zatem, przepis art. 17 ust.5 pkt. 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych nie znajduje zastosowania, gdy z wnioskiem o świadczenie pielęgnacyjne występuje zobowiązany do opieki i alimentacji w rozumieniu Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonek osoby legitymującej się orzeczeniem o niepełnosprawności, spełniający jednocześnie wymogi z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 10 marca 2010r., VIII SA/Wa 671/09, wyrok WSA w Olsztynie z dnia 18 sierpnia 2011 r. II SA/Ol 456/11). Okoliczność, że osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne sprawuje opiekę nad własnym małżonkiem, nie może więc stanowić podstawy do odmowy przyznania tego świadczenia. W świetle zatem prokonstytucyjnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a ustawy o świadczeniach rodzinnych, Sąd stwierdza, że organy administracyjne orzekające w niniejszej sprawie wadliwie przyjęły, że pozostawanie w związku małżeńskim jest okolicznością uniemożliwiającą przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w celu opieki nad osobą w nim pozostającą, która wymaga opieki, w sytuacji gdy współmałżonek nie jest zaliczony do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z tego powodu, w ocenie Sądu, obie decyzje wydane w sprawie naruszają prawo materialne - art. 17 ust.5 pkt 2 lit.a ustawy o świadczeniach rodzinnych w związku z art. 18, art.67 ust.1 i art.71 ust.1 Konstytucji RP, w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Dlatego też przy ponownym rozpatrywaniu wniosku skarżącej, organy będą zobowiązane do zastosowania przedstawionej wyżej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy oświadczeniach rodzinnych oraz pozostałych przesłanek art. 17 ust.1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Mając na uwadze powyższe okoliczności, Sąd orzekł jak w sentencji, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.