V KRN 245/88

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Bratoszewski (sprawozdawca).Sędziowie: J. Gaj, Z. Ziemba.Prokurator Prokuratury Generalnej: K. Pawelec.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 23 listopada 1988 r. sprawy Mieczysława H., oskarżonego o czyn określony w art. 203 § 1 k.k. w zw. z art. 60 § 2 k.k., z powodu rewizji nadzwyczajnej wniesionej przez Ministra Sprawiedliwości na korzyść oskarżonego od wyroku Sądu Rejonowego w L. z dnia 26 lutego 1988 r.oddalił rewizję nadzwyczajną.Uzasadnienie faktyczneOskarżony Mieczysław H. stanął pod zarzutem, że w dniu 14 sierpnia 1987 r. w S. na terenie miejscowego campingu, działając w warunkach recydywy, o której mowa w art. 60 § 2 k.k., zabrał w celu przywłaszczenia ręczniki, sweter, termos, buty tj. rzeczy o łącznej wartości ok. 11.600 zł, na szkodę Barbary K. i innych osób, przy czym czynu tego dopuścił się mając zniesioną w stopniu znacznym zdolność jego rozpoznania, tj. popełnienia przestępstwa określonego w art. 203 § 1 k.k. w zw. z art. 60 § 2 i art. 25 § 2 k.k.Sąd Rejonowy w L. wyrokiem z dnia 26 lutego 1988 r. uznał oskarżonego za winnego tego, że w dniu 14 sierpnia 1987 r. w S., działając w warunkach recydywy, o której mowa w art. 60 § 2 k.k., zabrał w celu przywłaszczenia wyżej określone przedmioty o łącznej wartości ok. 11.600 zł na szkodę wymienionych osób, przy czym czynu tego dopuścił się mając ograniczoną w stopniu znacznym zdolność rozpoznania jego znaczenia, tj. popełnienia przestępstwa określonego w art. 203 § 1 k.k. w zw. z art. 60 § 2 i art. 25 § 2 k.k., i na ich podstawie skazał oskarżonego Mieczysława H. na karę 2 lat pozbawienia wolności i 25.000 zł grzywny, a ponadto orzekł wobec niego umieszczenie w ośrodku przystosowania społecznego oraz tytułem środka zabezpieczającego umieszczenie oskarżonego przed odbyciem kary w szpitalu psychiatrycznym.Wyrok ten jako nie zaskarżony przez strony uprawomocnił się w I instancji.Od tego wyroku wniósł rewizję nadzwyczajną Minister Sprawiedliwości na korzyść oskarżonego, zarzucając błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, polegający na bezzasadnym przyjęciu, że pozostawanie oskarżonego na wolności grozi poważnym niebezpieczeństwem dla porządku prawnego, i w konsekwencji zastosowaniu art. 100 § 1 k.k., wnosząc o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z opinii biegłych lekarzy psychiatrów w celu ustalenia podstaw do ewentualnej internacji oskarżonego, a następnie orzeczenie co do istoty sprawy.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zaskarżony wyrok Sądu Rejonowego uprawomocnił się dnia 4 marca 1988 r., natomiast rewizję nadzwyczajną wniesiono w dniu 24 października 1988 r.Upływ ponad 6-miesięcznego okresu od daty uprawomocnienia się tego wyroku nie miałby znaczenia, gdyby uznać, że rewizja nadzwyczajna została rzeczywiście wniesiona na korzyść oskarżonego - jak to określono w jej treści. Oczywiste jest jednak, że skoro z art. 463 § 2 k.p.k. wynika zakaz uwzględnienia rewizji nadzwyczajnej na niekorzyść oskarżonego wniesionej po upływie 6 miesięcy od daty uprawomocnienia się wyroku, to ocena, czy została ona wniesiona na korzyść, czy też na niekorzyść oskarżonego, a ściślej biorąc czy uwzględnienie postulowanych w niej wniosków lub orzeczenia niezależnie od nich nastąpiłoby istotnie na korzyść oskarżonego, a nie na jego niekorzyść, nie może zależeć od użytego w rewizji nadzwyczajnej określenia, ale od analizy całokształtu okoliczności, dokonanej przez Sąd Najwyższy. Rozpatrując to zagadnienie, Sąd Najwyższy uznał, że uwzględnienie rewizji nadzwyczajnej w niniejszej sprawie nie byłoby orzeczeniem na korzyść oskarżonego, lecz przeciwnie - na jego niekorzyść.Zawarty w rewizji nadzwyczajnej wniosek o ponowne przeprowadzenie dowodu z opinii biegłych psychiatrów w celu ustalenia, czy są podstawy do internacji oskarżonego, a w konsekwencji tego o "orzeczenie co do istoty sprawy", zmierza do uchylenia wobec oskarżonego orzeczenia o zastosowaniu do niego na podstawie art. 100 § 2 k.k. umieszczenia go przed odbyciem kary w zamkniętym szpitalu psychiatrycznym. Tymczasem wbrew pierwszemu wrażeniu dotychczasowe orzeczenie nie jest dla oskarżonego niekorzystne, lecz korzystne, natomiast postulowane w rewizji nadzwyczajnej byłoby niekorzystne.Wydane na podstawie art. 100 § 2 k.k. orzeczenie o umieszczeniu sprawy w zamkniętym szpitalu psychiatrycznym stawia bowiem na pierwszym planie leczenie go w odpowiednim zakładzie, a po powrocie sprawcy do zdrowia psychiatrycznego otwiera możliwość uzyskania warunkowego zwolnienia bez żadnych ograniczeń (art. 100 § 2 k.k.); ponadto przewiduje możliwość całkowitego zaniechania wykonania kary pozbawienia wolności (art. 100 § 3 k.k.). Stanowisko to znalazło już swój wyraz w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 26 listopada 1974 r. (OSNKW 1975, z. 3-4, poz. 43). Stanowisko to Sąd Najwyższy w obecnym składzie podziela, gdyż znajduje ono nie tylko oparcie w obowiązujących przepisach, ale znajduje także pełne potwierdzenie w praktyce orzeczniczej sądów rewizyjnych, nie dopatrując się przeszkód do dodatkowego orzeczenia środka zabezpieczającego określone w art. 100 § 2 k.k., mimo wniesienia rewizji tylko przez obrońcę oskarżonego, a więc traktującego "dodanie" orzeczenia w tym zakresie jako orzeczenia na korzyść oskarżonego. Skoro zaś dodatkowe orzeczenie tego środka uznaje się za orzeczenie na korzyść oskarżonego, to nie można uważać uchylenia tego środka i pozostawienia tylko samej kary pozbawienia wolności (ewentualnie wzmocnionego jeszcze - jak w niniejszej sprawie - orzeczeniem o umieszczeniu skazanego w ośrodku przystosowania społecznego) również za orzeczenie "na korzyść oskarżonego", lecz przeciwnie - uchylenie takiego środka ocenić należy jako orzeczenie na niekorzyść oskarżonego.Oceniając, czy środek odwoławczy wniesiony jest na korzyść czy na niekorzyść oskarżonego, albo czy orzekanie sądu rewizyjnego nastąpiłoby na korzyść czy na niekorzyść oskarżonego, należy mieć na względzie również wynikające z ustawy skutki ewentualnej modyfikacji orzeczenia, mogące nastąpić w toku wykonania orzeczenia.Sąd Najwyższy dawał temu wyraz niejednokrotnie, np. w związku z oceną dopuszczalności podwyższenia przez sąd rewizyjny kary grzywny wymierzonej na podstawie art. 36 k.k. obok kary pozbawienia wolności - w wypadku gdy rewizję wniesiono tylko na korzyść oskarżonego - uznając takie podwyższenie za dopuszczalne, byleby tylko znalazło ono swój ekwiwalent w stosunkowym obniżeniu kary pozbawienia wolności. Zastrzeżenie to zostało wyrażone właśnie ze względu na ustawowo przewidziane skutki związane z ewentualnym nieuiszczeniem grzywny w terminie. Skoro zaś - jak to już powiedziano - w sprawie niniejszej skutki związane z możliwością nieograniczonego niczym uzyskania warunkowego zwolnienia czy nawet w ogóle zaniechania wykonania kary pozbawienia wolności możliwe są tylko w razie pozostawienia orzeczenia o środku zabezpieczającym określonym w art. 100 § 2 k.k., to ewentualne uchylenie tego orzeczenia nie byłoby orzeczeniem na korzyść oskarżonego, lecz na jego niekorzyść. Zważywszy zaś, że poza omawianym problemem w sprawie niniejszej nie występują żadne takie okoliczności, które pozwalałyby na ewentualne orzeczenie na korzyść oskarżonego na podstawie art. 389 k.p.k., a więc "niezależnie od granic środka odwoławczego", zwłaszcza przez uniewinnienie go czy umorzenie postępowania, a nawet złagodzenie kary, gdyż karę pozbawienia wolności określono w najniższym ustawowo dopuszczalnym wymiarze, a grzywna ma charakter bardzo umiarkowany - Sąd Najwyższy zmuszony był rewizję nadzwyczajną oddalić.Jedynie na marginesie zauważyć należy, że występujące w sprawie trudności związane z wykonaniem orzeczenia o umieszczeniu oskarżonego w szpitalu psychiatrycznym (z powodu opinii lekarskich, że aktualny stan zdrowia tego nie wymaga) mogą być - zdaniem Sądu Najwyższego - usunięte w postępowaniu wykonawczym przez odpowiednie zastosowanie (w drodze analogii) art. 197 § 3 k.k.w., natomiast nie mogły doprowadzić do uwzględnienia rewizji nadzwyczajnej, gdyż oznaczałoby to odebranie oskarżonemu tego dobrodziejstwa, które uzyskał w prawomocnym wyroku, od którego nie wniesiono przed upływem 6 miesięcy rewizji nadzwyczajnej na jego niekorzyść.