I PZ 62/02

Postanowienie z dnia 13 sierpnia 2002 r. I PZ 62/02 Sąd okręgowy rozpoznaje skargę o wznowienie postępowania od wyro-ku oddalającego apelację jako sąd drugiej instancji. W takiej sytuacji niedo-puszczalne jest zażalenie na postanowienie sądu apelacyjnego oddalające wniosek o wyłączenie sędziów sądu okręgowego. Sędzia SN Józef Iwulski. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 13 sierpnia 2002 r. sprawy z powództwa Jana D. przeciwko Przedsiębiorstwu Produkcyjno-Han-dlowemu „M.” Spółce z o.o. w G. o odszkodowanie w przedmiocie wniosku o wyłą-czenie sędziów na skutek zażalenia powoda na postanowienie Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 14 stycznia 2002 r. [...] o d r z u c i ł zażalenie. U z a s a d n i e n i e Wyrokiem z dnia 11 lipca 2000 r. [..] Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gdańsku z siedzibą w Gdyni oddalił apelację powoda Jana D. od wy-roku Sądu Rejonowego-Sądu Pracy w Gdańsku z dnia 30 marca 2000 r. [...], w sprawie przeciwko pozwanemu Przedsiębiorstwu Produkcyjno-Handlowemu „M." Spółce z o.o. w G. o odszkodowanie. Pismem z dnia 5 stycznia 2001 r. powód wniósł o wznowienie postępowania i „przeniesienie procesu poza rejon Apelacji Gdańsk zgodnie z Art. 44 kpc". Powód zarzucił, że nie otrzymał zawiadomienia o terminie rozprawy w drugiej instancji. Wniosek o „przeniesienie sprawy" uzasadnił „oczywistymi powiązaniami reprezentu-jącej stronę pozwaną kancelarii prawniczej z wymiarem sprawiedliwości w Gdań-sku". Powód wywiódł, że „należy wykluczyć wszystkich sędziów Apelacji Gdańsk". Na wezwanie Sądu, w piśmie z dnia 19 lutego 2001 r. powód wyjaśnił, że wniósł „o przeniesienie procesu poza rejon Apelacji Gdańsk zgodnie z Art. 44 kpc poprzez - 2 - wyłączenie wszystkich sędziów Apelacji Gdańsk". Kolejnym pismem, które wpłynęło w dniu 5 marca 2001 r. powód wyjaśnił, że „wyłączenie dotyczy wszystkich sędziów Apelacji Gdańsk. Oznacza to, że wniosek dotyczy nie tylko sędziów VII Wydziału Pracy tylko wszystkich w ramach Apelacji Gdańsk". Postanowieniem z dnia 14 stycznia 2002 r. [...] Sąd Apelacyjny w Gdańsku oddalił wniosek powoda o wyłączenie sędziów. W uzasadnieniu stwierdził, że wszy-scy sędziowie Sądu Okręgowego w Gdańsku złożyli oświadczenia, w których stwier-dzili, że nie łączy ich ze stronami lub ich przedstawicielami żaden stosunek osobisty, który mógłby wywołać wątpliwość co do ich bezstronności. Na to postanowienie powód wniósł zażalenie, które Sąd Apelacyjny w Gdań-sku przedstawił Sądowi Najwyższemu. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: W pierwszej kolejności należało rozważyć, czy na zaskarżone postanowienie przysługuje zażalenie. Kwestię tę należy rozstrzygnąć negatywnie i stwierdzić, że zażalenie jest niedopuszczalne. Dlatego też Sąd Najwyższy nie rozważa, czy wnio-sek powoda spełniał wymagania pisma procesowego, a jeżeli nie spełniał, to czy jego braki zostały usunięte i czy wobec tego w ogóle prawidłowo nadano pismu po-woda bieg procesowy jako wnioskowi o wyłączenie sędziów (por. uzasadnienie uchwały z dnia 6 marca 1998 r., III CZP 70/97, OSNC 1998 nr 9, poz. 132; postano-wienie z dnia 23 września 1965 r., II PO 5/65, NP 1966 nr 4, s. 525 z glosą W. Sie-dleckiego; orzeczenie z dnia 21 listopada 1957 r., 1 CO 27/57, OSPiKA 1958 nr 5, poz. 141; orzeczenie z dnia 10 listopada 1958 r., 3 CO 20/58, OSPiKA 1959 nr 7-8, poz. 208; postanowienie z dnia 20 stycznia 1995 r., II PO 1/95, OSNAPiUS 1995 nr 11, poz. 138). Sąd Najwyższy nie analizuje też merytorycznej zasadności zaskarżo-nego postanowienia (w tym także nieważności postępowania przy jego wydaniu - art. 379 pkt 4 w związku z art. 50 § 3 k.p.c.; por. orzeczenie z dnia 26 stycznia 1959 r., 2 CR 1271/57, OSN 1960 nr 1, poz. 28). W kwestii dopuszczalności zażalenia Sąd Najwyższy zważył, że po ukształ-towaniu w procedurze systemu trzyinstancyjnego (według stanu po nowelizacji do-konanej ustawą z dnia 24 maja 2000 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania - 3 - cywilnego, ustawy o zastawie rejestrowym i rejestrze zastawów, ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych oraz ustawy o komornikach sądowych i egzekucji, Dz.U. Nr 48, poz. 554) dopuszczalność zażaleń w procesie uregulowana jest w art. 394 k.p.c. co do zaskarżenia postanowień (zarządzeń) sądu pierwszej instancji oraz w art. 39318 k.p.c. co do zaskarżania do Sądu Najwyższego postanowień sądu dru-giej instancji. Który z tych przepisów należy zastosować zależy więc od tego czy za-skarżono zażaleniem postanowienie sądu pierwszej, czy drugiej instancji. W postanowieniu z dnia 28 września 2001 r., I PZ 57/01 (dotychczas niepubli-kowane), Sąd Najwyższy uznał, że na postanowienie sądu apelacyjnego rozpoznają-cego jako sąd przełożony wniosek o wyłączenie sędziów sądu okręgowego, rozpo-znającego sprawę w pierwszej instancji (art. 52 § 1 k.p.c.) w części oddalającej wniosek, przysługuje zażalenie do Sądu Najwyższego (art. 394 § 1 pkt 10 k.p.c.), do którego nie stosuje się art. 39318 k.p.c. Sąd apelacyjny rozpatruje bowiem taki wnio-sek w zastępstwie sądu pierwszej instancji (por. uchwała składu siedmiu sędziów z dnia 21 lutego 1972 r., III CZP 76/71, OSNCP 1972 nr 9, poz. 152 i uchwała z dnia 6 marca 1998 r., III CZP 70/97, OSNC 1998 nr 9, poz. 132). Pogląd ten należy podzie-lić, co prowadzi do wniosku, że gdyby Sąd Okręgowy w Gdańsku rozpatrywał sprawę jako sąd pierwszej instancji, to na zaskarżone postanowienie Sądu Apelacyj-nego w Gdańsku przysługiwałoby zażalenie na podstawie art. 394 § 1 pkt 10 k.p.c. Gdyby natomiast Sąd Okręgowy rozpoznawał sprawę jako sąd drugiej instancji, to na podstawie tego przepisu zażalenie byłoby niedopuszczalne (por. uchwała składu siedmiu sędziów z dnia 8 czerwca 1988 r., III CZP 16/88, OSNCP 1989 nr 1, poz. 6). Powód złożył skargę o wznowienie postępowania od wyroku sądu okręgowe-go oddalającego jego apelację. Występujący w sprawie problem polega na ocenie, czy rozpoznając taką skargę o wznowienie postępowania, sąd okręgowy działał jako sąd pierwszej, czy drugiej instancji. W tym zakresie w literaturze wypowiadane są różne poglądy (por. J. Jagieła: Środki zaskarżenia w postępowaniu ze skargi o wznowienie, Przegląd Sądowy 2000 r. nr 11-12, s. 96-114 i wskazane tam publika-cje). Kontrowersje wynikają przede wszystkim ze stwierdzenia, iż zgodnie z art. 406 k.p.c. do postępowania ze skargi o wznowienie postępowania stosuje się odpowied-nio przepisy o postępowaniu przed sądem pierwszej instancji. Jednakże nie oznacza to, że sąd rozpoznający skargę o wznowienie postępowania należy uznać za sąd - 4 - pierwszej instancji, gdy postępowanie dotyczy skargi o wznowienie postępowania od wyroku sądu drugiej instancji i skargę tę zgodnie z art. 405 k.p.c. rozpoznaje sąd, który wydał taki wyrok. Wręcz odwrotnie z art. 406 k.p.c. wynika, że przepisy o po-stępowaniu przed sądem pierwszej instancji stosuje się tylko odpowiednio i to o ile dalsze przepisy dotyczące skargi o wznowienie nie stanowią inaczej. Skarga o wznowienie postępowania stanowi bowiem niewątpliwie środek zaskarżenia, co jed-noznacznie wynika z art. 405, 409, 412 § 2 i 414 k.p.c., w których jest mowa o za-skarżonym wyroku. Nadto rozpoznanie skargi następuje w granicach jej podstaw (art. 412 § 1 k.p.c.), a sposoby rozstrzygnięcia (art. 412 § 2 i 3 k.p.c.) są charaktery-styczne dla rozpoznania środka zaskarżenia. Oznacza to, że postępowanie wywoła-ne wniesieniem skargi o wznowienie postępowania stanowi dalszy ciąg postępowa-nia zapoczątkowanego wytoczeniem powództwa (por. orzeczenie z dnia 12 kwietnia 1937 r., C.III. 3278/36, Zb.Urz. 1938 r. poz. 252; orzeczenie z dnia 8 listopada 1935 r., C.II. 1284/35, Zb.Urz. 1936 r. poz. 208; postanowienie z dnia 2 grudnia 1965 r., II CZ 100/65, OSNCP 1966 nr 5, poz. 87; postanowienie z dnia 8 maja 1981 r., I PZ 17/81, nie publikowane). Ewentualne wznowienie postępowania prowadzi do po-nownego rozpoznania sprawy począwszy od tego momentu, od którego postępowa-nie dotknięte było wadą, stanowiącą podstawę wznowienia postępowania. Jeżeli więc skargą o wznowienie zasadnie zaskarżono wyrok sądu drugiej instancji, to wznowienie postępowania oznacza niejako powrót do tej fazy postępowania (rozpo-znania apelacji). Jeżeli skargę o wznowienie postępowania rozpoznaje zgodnie z art. 405 k.p.c. sąd wyższej instancji, to działa on jako sąd drugiej instancji, także w fazie oceny dopuszczalności skargi. Nie można bowiem przyjąć, aby co do dopuszczalno-ści skargi o wznowienie postępowania orzekał on jako sąd pierwszej instancji, a po wznowieniu (połączeniu badania dopuszczalności wznowienia z rozpoznaniem sprawy - art. 411 k.p.c.) jako sąd drugiej instancji. Prowadzi to do wniosku, że Sąd Okręgowy w Gdańsku przy rozpoznaniu skargi powoda o wznowienie postępowania od jego wyroku oddalającego apelację, działał jako sąd drugiej instancji. Sąd Apelacyjny w Gdańsku wydał więc zaskarżone postanowienie w zastępstwie Sądu Okręgowego, czyli również jako sąd drugiej in-stancji. Ocena dopuszczalności zażalenia nie może więc nastąpić na podstawie art. 394 § 1 pkt k.p.c., lecz należy jej dokonać według przesłanek art. 39318 k.p.c. Zgod- - 5 - nie z tym przepisem zażalenie do Sądu Najwyższego przysługuje tylko na postano-wienia sądu drugiej instancji odrzucające kasację oraz postanowienia kończące po-stępowanie (jedynie w sprawach, w których przysługuje kasacja, niepodlegających zaskarżeniu na podstawie art. 392 k.p.c. oraz niewydanych po rozpoznaniu zażale-nia). Nadto warunkiem dopuszczalności zażalenia jest zachowanie przymusu adwo-kacko-radcowskiego (art. 39318 § 3 w związku z art. 3932 k.p.c.). Zażalenie powoda jest więc niedopuszczalne, choćby dlatego, że nie dotyczy postanowienia kończące-go postępowanie w sprawie (powód nie zachował też przymusu adwokacko-radcow-skiego, a nadto należy zauważyć, że nie wyjaśniono, czy w sprawie przysługuje ka-sacja ze względu na wartość przedmiotu zaskarżenia). Z tych względów zażalenie podlegało odrzuceniu na podstawie art. 373 w związku z art. 39318 § 3 i art. 397 § 2 k.p.c. ========================================