I PZP 16/94

Uchwała Pełnego SkładuIzby Administracyjnej, Pracy i Ubezpieczeń Spo-łecznych Sądu Najwyższegoz dnia 13 kwietnia 1994 r.I PZP 16/94 Sąd Najwyższy w składzie całej Izby Administracyjnej, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych: Przewodniczący Prezes SN: Jan Wasilewski, Sędziowie SN: Antoni Filcek, Teresa Flemming-Kulesza (sprawozdawca), Józef Iwulski, Adam Józefowicz, Krzysztof Kolasiński (współsprawozdawca), Jerzy Kwaśniewski, Janusz Łętowski, Maria Mańkowska, Walery Masewicz, Walerian Sanetra, Jadwiga Skibińska-Adamowicz, Stefania Szymańska, Maria Tyszel, Andrzej Wróbel, przy udziale Zastępcy Prokuratora Generalnego Rzeczypospolitej Polskiej Stefana Śnieżki oraz prokuratora Iwony Kaszczyszyn, w sprawie z wniosku Komisji Krajowej NSZZ "Solidarność" skierowanego przez Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego do rozpoznania przez skład siedmiu sędziów Izby Administracyjnej, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, po rozpoznaniu w dniu 13 kwietnia 1994 r. zagadnienia prawnego przekazanego przez skład siedmiu sędziów Sądu Najwyż-szego pełnemu składowi Izby Administracyjnej, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego postanowieniem z dnia 24 marca 1994 r., sygn. akt I PZP 3/94, "Czy zakaz wypowiedzenia i rozwiązania stosunku pracy z członkiem rady pracowniczej bez zgody rady pracowniczej oznacza tylko: 1) zakaz wypowiadania i rozwiązywania wcześniej wypowiedzianej umowy bez zgody rady pracowniczej, czy oznacza 2) zarówno zakaz wypowiadania i rozwiązywania umowy wypowiedzianej oraz także zakaz rozwiązywania bez wypowiedzenia umowy bez zgody rady pra-cowniczej?" p o d j ą ł następującą uchwałę: Zakaz wypowiedzenia i rozwiązania stosunku pracy z członkiem rady pracowniczej bez zgody tej rady (art. 6 ustawy z dnia 25 września 1981 r. o samorządzie załogi przedsiębiorstwa państwowego - Dz. U. Nr 24, poz. 123 ze zm.) oznacza zakaz wypowiedzenia i rozwiązania wcześniej wypowiedzianej umowy o pracę bez zgody rady, nie obejmuje natomiast rozwiązania stosunku pracy bez wypowiedzenia. 2 U z a s a d n i e n i e Wniosek Komisji Krajowej Niezależnego Samorządnego Związku Zawodo-wego "Solidarność" złożony na podstawie art. 22 ust. 2 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (Dz. U. Nr 55, poz. 234) o wyjaśnienie przepisu art. 6 ustawy z dnia 25 września 1981 r. o samorządzie załogi przedsiębiorstwa państ-wowego (Dz. U. Nr 24, poz. 123 ze zm.) zmierzał do odstąpienia przez Sąd Najwyższy od zasady prawnej - uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 27 czerwca 1986 r. (III PZP 22/86 OSNCP 1986 z. 12 poz. 195). W uchwale tej Sąd Najwyższy stwierdził, że zgoda rady pracowniczej nie jest wymagana na rozwiązanie przez zakład pracy umowy o pracę bez wypowiedzenia z członkiem rady pracowniczej przedsiębiorstwa państwowego. Nie była to pierwsza wypowiedź Sądu Najwyższego na temat wykładni przepisu art. 6 wymienionej wyżej ustawy o samorządzie załogi przedsiębiorstwa państwowego. Treść tego przepisu została bowiem sformułowana w sposób budzący wątpliwości. Z ustępu pierwszego wynika, że przedsiębiorstwo państwowe nie może bez zgody rady pracowniczej wypowiedzieć ani rozwiązać stosunku pracy z członkiem tej rady w czasie trwania kadencji ani w ciągu roku po jej upływie. Natomiast ustęp drugi stanowi, że postan-owienia, o których mowa w ustępie pierwszym, nie naruszają przepisów o rozwiązywaniu stosunku pracy bez wypowiedzenia. W literaturze i orzecznictwie wypowiedziane zostały sprzeczne poglądy na temat rozumienia użytych przez ustawodawcę zwrotów "nie może [...] wypowiedzieć ani rozwiązać stosunku pracy" (ust. 1) oraz "nie naruszają przepisów o rozwiązaniu stosunku bez wypowiedzenia" (ust. 2) oraz ich wzajemnej relacji. W uzasadnieniu uchwały z dnia 23 stycznia 1984 r. (III PZP 61/83, OSNCP 1984 z. 8 poz. 134) Sąd Najwyższy stwierdził, że zawarty w art. 6 ust. 1 zwrot "nie może rozwiązać stosunku pracy" odnosi się zarówno do rozwiązania umowy o pracę poprzedzonego wypowiedzeniem jak i do takiego, które następuje bez uprzedniego okresu wypowiedzenia. Pogląd ten spotkał się z krytyką glosastora (OSPiKA 1985 z. 10 poz. 187), który podniósł, że interpretacja dokonana przez Sąd Najwyższy nie uwzględnia treści art. 6 ust. 2, którego zamieszczenie przez ustawodawcę świadczy o tym, że ust. 1 odnosi się tylko do rozwiązania umowy o pracę za wypowiedzeniem. Tak samo wypowiedział się Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały z dnia 2 marca 1984 r. (III PZP 7/84, OSNCP 1984 z. 8 poz. 155) stwierdzając, że zakaz rozwiąza-nia umowy o pracę bez zgody rady pracowniczej nie dotyczy sytuacji, w której "istnieją podstawy do rozwiązania stosunku pracy bez wypowiedzenia (art. 6 ust. 2 ustawy)". Na tle powstałej rozbieżności w orzecznictwie wydana została przytoczona 3 wyżej uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 27 czerwca 1986 r., której nadano moc zasady prawnej. W kolejnej uchwale z dnia 28 sierpnia 1986 r. (III PZP 55/86, OSNCP 1987 z. 8 poz. 115) Sąd Najwyższy podzielając ten pogląd, czyli przyjmując, że członek rady pracowniczej nie podlega szczególnej ochronie przed rozwiązaniem umowy o pracę bez wypowiedzenia, stwierdził, że w wyniku przywrócenia do pracy takiego pracownika przysługuje mu wynagrodzenie prze-widziane w art. 57 § 1 k.p. (w limitowanej wysokości). Ta ostatnia uchwała spotkała się z krytyką glosatora (OSPiKA 1988 z. 2 poz. 45). Sąd Najwyższy nie zmienił jednak poglądu i w wyroku z dnia 26 maja 1992 r. (I PRN 22/92, nie publikowany) podtrzymał stanowisko zajęte w uchwale składu siedmiu sędziów. Konsekwentne stanowisko Sądu Najwyższego było nadal poddawane krytyce w piśmiennictwie prawniczym. Argumenty podnoszone przeciwko niemu zostały przytoczone w uzasadnieniu rozpoznawanego obecnie wniosku. Sprowadzają się one do trzech twierdzeń: 1. sformułowanie użyte w art. 6 ust. 1 cytowanej ustawy o samorządzie załogi przedsiębiorstwa państwowego ("nie może wypowiedzieć, ani rozwiązać stosunku pracy") występuje również w innych przepisach np. w art. 177 § 1 k.p.; w art. 13 ustawy z dnia 24 czerwca 1983 r. o społecznej inspekcji pracy (Dz. U. Nr 35, poz. 163 ze zm.) i na tle tych przepisów nie ma wątpliwości, że odnosi się ono do każdego rozwiązania stosunku pracy, także bez wypowiedzenia, 2. wykładnia dokonana przez Sąd Najwyższy może prowadzić do nieuza-sadnionego korzystania przez kierowników zakładów pracy z rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia z pracownikami, których dotyczy omawiany przepis, 3. przy analogicznej ochronie członków zarządu zakładowej organizacji związkowej na rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia wymagana jest zgoda właściwego organu tej organizacji, a na rozwiązanie bez wypowiedzenia umowy ze społecznym inspektorem - zgoda statutowo właściwego organu zakłado-wej organizacji związkowej. Zdaniem Sądu Najwyższego w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podniesione argumenty nie są przekonujące, a trafne jest stanowisko zajęte przez Sad Najwyższy w cytowanej uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 27 czerwca 1986 r., mającej moc zasady prawnej. Analizowany przepis art. 6 ujęty został w dwóch ustępach. Nie można wykładać sformułowań ustępu 1 w sposób pomijający treść ustępu 2. Gdyby rozu-mieć zwrot z ustępu 1 "nie może [...] rozwiązać stosunku pracy" jako odnoszący się zarówno do rozwiązania wcześniej wypowiedzianej umowy o pracę, jak i do 4 rozwiązania umowy bez wypowiedzenia, to trzeba by powiedzieć, że ustęp 2 jest zbędny albo odmawiać mu jakiegokolwiek sensu. Ustęp 2 - aczkolwiek sformuło-wany w sposób niedostatecznie jasny - w wyraźny jednak sposób wprowadza od-rębność regulacji w zakresie rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia. Pozostaje jedynie do wyjaśnienia zakres tej odrębności. Trafnie wywodzi Sąd Najwyższy w omówionej uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 27 czerwca 1986 roku, że określenie "nie narusza" użyte w ustępie 2 oznacza uchylenie zakazu (tzn. względnego zakazu) ustanowionego w ustępie 1, czyli pozostawienie w mocy bez zmian - wobec członków rady pracowniczej - dotychczas obowiązujących zasad dotyczących rozwiązania przez zakład pracy stosunku pracy bez wypowiedzenia, zarówno w zakresie przyczyn rozwiązania jak i jego trybu. Jak słusznie stwierdził wówczas Sąd Najwyższy, sprzeczne z logiką byłoby przypisanie przepisowi art. 6 ust. 2 sensu takiego, iż oznacza on, że rozwiązanie stosunku pracy bez wypowiedzenia z członkiem rady pracowniczej wymaga zgody tejże rady, a poza tym zachowane powinny być wszystkie inne przepisy dotyczące rozwiązania stosunku pracy w tym trybie. Gdyby tak interpretować sens art. 6 ust. 2, powstawałaby wątpliwość, czy w przypadku wypowiedzenia umowy o pracę (o którym to sposobie rozwiązania umowy o pracę nie ma mowy w tym przepisie) prze-pisy regulujące tę instytucję mają być zachowane czy też nie. Wykładnia językowo-logiczna prowadzi zatem do wniosku, że określenie "nie naruszają przepisów" zawarte w art. 6 ust. 2 ustawy o samorządzie załogi przed-siębiorstwa państwowego oznacza odstąpienie od zakazu (tzn. względnego zakazu), o którym mowa w ust. 1, a zatem uchylenie ochrony i nakazania posługiwania się wyłącznie przepisami ogólnie obowiązującymi w zakresie rozwiązania stosunku pracy bez wypowiedzenia. Skoro wykładnia językowo-logiczna prowadzi do satysfakcjonujących re-zultatów, nie ma potrzeby sięgania do wykładni systemowej lub celowościowej. W szczególności nie może mieć znaczenia zakres ochrony przed rozwiązaniem sto-sunku pracy udzielony przez ustawodawcę z innego tytułu niż członkostwo w radzie pracowniczej. Żadne konstruktywne wnioski dla wykładni interpretowanego przepisu nie wypływają z porównania jego treści z regulacjami z art. 177 § 1 k.p. i art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 24 czerwca 1983 r. o społecznej inspekcji pracy (Dz. U. Nr 35, poz. 163 ze zm.). Każda z tych regulacji jest inna i nie można wykładać jednej przez od-niesienie do pozostałych. Niewłaściwe i nieuzasadnione byłoby dążenie do ujed-nolicenia - w drodze wykładni prawa, a nie jego zmiany - zakresu ochrony udzielonej z różnych tytułów. Dla wykładni przepisów o szczególnej ochronie nie mogą mieć znaczenia rozważania na temat tego, czy zakres tej ochrony jest właściwy, czy nie powinien być szerszy lub węższy, względny czy bezwzględny itp. 5 Nieprzekonujący też jest argument podniesiony przeciwko wykładni dokona-nej przez Sąd Najwyższy w omawianej uchwale i późniejszych orzeczeniach, a sprowadzający się do podkreślenia niebezpieczeństwa nadużywania rozwiązywania umów o pracę bez wypowiedzenia. Nie można przypuszczać, by zakład pracy łamał prawo z powodu kalkulacji co do wysokości wynagrodzenia należnego pracowni-kowi, który uzyskałby orzeczenia o przywróceniu do pracy na skutek wadliwego (nie uwzględniającego szczególnej ochrony z art. 6 ustawy o samorządzie załogi przed-siębiorstwa państwowego) rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia. Brak jest logicznych podstaw do takiego rozumowania, a gdyby nawet przyjąć je za uprawnione, to nie mogłoby ono prowadzić do zanegowania wykładni języ-kowo-logicznej przepisu. Sąd Najwyższy nie znalazł więc podstaw do odstąpienia od zasady prawnej. Przeciwnie, uznał za przekonujące argumenty podnoszone przez Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 27 czerwca 1986 roku i późniejszych orzeczeniach. Natomiast ar-gumenty przeciwne okazały się nieprzekonujące. Z tych wszystkich względów należało podjąć uchwałę o treści wyżej podanej. ========================================