I FZ 65/19

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Sylwester Marciniak, po rozpoznaniu w dniu 14 maja 2019 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia F. R. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 17 grudnia 2018 r. sygn. akt I SA/Gd 411/18 w zakresie odrzucenia skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi F. R. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w G. z dnia 23 lutego 2018 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od kwietnia do grudnia 2009 r. postanawia oddalić zażalenie. I FZ 65/19 UZASADNIENIE Zaskarżonym postanowieniem z dnia 17 grudnia 2018 r., sygn. akt I SA/Gd 411/18, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku (dalej: sąd pierwszej instancji) odrzucił skargę kasacyjną F. R. (dalej: skarżący) od wyroku tego sądu z dnia 14 sierpnia 2018 r. w sprawie ze skargi skarżącego na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w G. z dnia 23 lutego 2018 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od kwietnia do grudnia 2009 r. W uzasadnieniu postanowienia sąd pierwszej instancji wskazał, że mimo wezwania pełnomocnik skarżącego nie uzupełnił w terminie braku formalnego skargi kasacyjnej, tj. nie przedłożył odpisu pisma z dnia 16 listopada 2018 r. (stanowiącego uzupełnienie szeregu braków skargi kasacyjnej), nadsyłając jedynie niepotwierdzoną za zgodność z oryginałem kserokopię tego pisma. Odwołując się do art. 178, art. 176 § 2, art. 46 i art. 47 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej: p.p.s.a.) sąd pierwszej instancji wskazał, że niepotwierdzona za zgodność z oryginałem kserokopia tego pisma nie mogła być uznana za odpis w rozumieniu art. 47 § 2 p.p.s.a., gdyż zgodnie z tym przepisem złożenie odpisu pisma w tej formie wymaga jego uwierzytelnienia. Z tego względu należało uznać, że nie został uzupełniony brak formalny skargi kasacyjnej, co uprawniało do odrzucenia tej skargi na podstawie art. 178 p.p.s.a. W zażaleniu na to postanowienie skarżący wniósł o jego uchylenie w całości i nadanie biegu skardze kasacyjnej, a także zasądzenie kosztów postępowania zażaleniowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, zarzucając naruszenie: 1) art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. przez jego niewłaściwe zastosowanie, tj. odrzucenie skargi z powodu nieusunięcia braków w postaci niezłożenia uwierzytelnionego odpisu pisma z dnia 16 listopada 2018 r., podczas gdy pełnomocnik skarżącego złożył odpis pisma zgodnie z wezwaniem z dnia 22 listopada 2018 r., w którym sąd nie wskazał, że ma być załączona uwierzytelniona kopia pisma, a jedynie odpis, 2) art. 47 § 1 i 2, art. 49 § 1-3 p.p.s.a. przez niewłaściwą wykładnię i zastosowanie polegające na odrzuceniu skargi kasacyjnej mimo nieistotnego braku w postaci nieprzedłożenia poświadczonej za zgodność kopii pisma pełnomocnika z dnia 16 listopada 2018 r., a złożeniu jego odpisu, przyjęciu, że nienadesłanie przez skarżącego jednego odpisu pisma poświadczonego za zgodność z oryginałem lub własnoręcznie podpisanego stanowi brak formalny uniemożliwiający nadanie dalszego biegu sprawie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności należy wskazać, że bezzasadnie autor zażalenia wskazuje na naruszenie art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a., przepis ten nie został bowiem przez sąd pierwszej instancji w zaskarżonym postanowieniu zastosowany. Sąd jednoznacznie wskazał podstawę prawną swego rozstrzygnięcia - był nią art. 178 p.p.s.a. Przepis art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. przewiduje możliwość odrzucenia skargi, nie skargi kasacyjnej. Wadliwość zażalenia w tym względzie nie uniemożliwia jednak merytorycznego odniesienia się do zawartych w nim wywodów. Pełnomocnik skarżącego odwołuje się w zażaleniu do następujących argumentów: - w wezwaniu z dnia 22 listopada 2018 r., w przeciwieństwie do wcześniejszego wezwania, nie zostało wskazane, że przedłożony ma być uwierzytelniony odpis skargi (mimo wielokrotnego wskazywania na "odpis skargi" należy wnioskować, że pełnomocnikowi skarżącego chodzi o odpis pisma z dnia 16 listopada 2018 r.); żądany odpis pisma został przesłany, - istotą odpisu jest odwzorowanie w dowolnej technice pełnej treści składanego pisma (na co wskazuje orzecznictwo - postanowienie WSA w Gdańsku z dnia 23 maja 2013 r., sygn. akt II SA/Gd 274/13 oraz postanowienia NSA z dnia: 17 października 2006 r., I OSK 1384/06; 19 marca 2008 r., I OZ 169/08), a pełnomocnik zgodnie z wezwaniem złożył odpis pisma procesowego, więc odrzucenie skargi kasacyjnej było nieuprawnione, - nawet jeśli wystąpił brak formalny, miał on charakter nieistotny, który nie uniemożliwiał nadania skardze dalszego biegu (w odniesieniu do braku w postaci odpisu na nieistotność takiego braku wskazują postanowienia NSA z dnia: 22 kwietnia 2008 r., I OZ 280/08; z dnia 19 listopada 2008 r., I OZ 851/08, w których Sąd zwrócił uwagę na możliwość wykonania dodatkowej kopii pisma przez sąd), - działania Przewodniczącego zmierzające do usunięcia braków formalnych, które uniemożliwiły nadanie dalszego biegu skardze kasacyjnej, były zbyt restrykcyjne i niecelowe, - w orzecznictwie Sądu Najwyższego kwestia poświadczenia za zgodność odpisów pism nie była postrzegana jednolicie, przy czym doktryna i orzecznictwo sądowoadministracyjne podzieliły pogląd o konieczności takiego poświadczania - w okolicznościach sprawy uznać jednak należy, że odrzucenie skargi kasacyjnej tylko z powodu niepoświadczenia odpisu pisma za zgodność z oryginałem nie zasługuje na aprobatę, gdyż w sytuacji nadesłania kserokopii byłby to nadmierny rygoryzm, - odmienna od prezentowanej w zażaleniu argumentacja stanowiłaby rażące naruszenie zasad z art. 45 ust. 1, art. 77 ust. 2 i art. 78 Konstytucji RP. Naczelny Sąd Administracyjny przedstawionego w zażaleniu stanowiska nie podziela w żadnym zakresie. Należy zaznaczyć, że stan faktyczny sprawy nie budzi wątpliwości. Pełnomocnik skarżącego nie kwestionuje przede wszystkim, że w istocie w odpowiedzi na wezwanie sądu nadesłana została nieuwierzytelniona kserokopia pisma z dnia 16 listopada 2018 r. Do rozstrzygnięcia w związku z tym pozostają następujące kwestie: 1) czy wezwanie z dnia 22 listopada 2018 r. do usunięcia braków formalnych skargi kasacyjnej było wystarczająco precyzyjne, by możliwe było stwierdzenie, iż nie zostało ono wykonane i w konsekwencji możliwe było zastosowanie rygoru odrzucenia tej skargi, 2) czy nadesłana przez pełnomocnika skarżącego kserokopia pisma z dnia 16 listopada 2018 r. może być uznana za "odpis" i tym samym wezwanie zostało wypełnione, a kwestia nieuwierzytelnienia kserokopii jest bez znaczenia dla spełnienia przesłanek z art. 47 p.p.s.a., 3) w razie stwierdzenia, że brak formalny skargi kasacyjnej nie został, mimo wezwania, usunięty, czy jest to brak na tyle istotny, że uniemożliwiał nadanie skardze kasacyjnej prawidłowego biegu. Odnosząc się w pierwszym rzędzie do kwestii wskazanych w pkt 1 i 2 należy przede wszystkim stwierdzić, że niewątpliwie w wezwaniu z dnia 22 listopada 2018 r. (jak i zarządzeniu Przewodniczącego Wydziału z tej samej daty) mowa jest jedynie o "złożeniu odpisu pisma procesowego z dnia 16 listopada 2018 r.", tj. nie zostało w wezwaniu wskazane, że chodzi - jak podkreśla autor zażalenia - o "odpis uwierzytelniony" (o "uwierzytelniony odpis" pełnomocnik skarżącego nie był przy tym - wbrew twierdzeniom zażalenia - wzywany w poprzednim wezwaniu z dnia 30 października 2018 r.; w wezwaniu tym zobowiązano bowiem pełnomocnika do złożenia "jednego egzemplarza podpisanej skargi kasacyjnej bądź jej uwierzytelnionej kopii", więc w ogóle nie posłużono się słowem "odpis"). Dla stwierdzenia, co należy rozumieć pod określeniem "odpis" w postępowaniu sądowoadministracyjnym, istotna jest w okolicznościach sprawy przede wszystkim treść art. 47 § 2 p.p.s.a., w świetle której odpisami "mogą być także uwierzytelnione fotokopie bądź uwierzytelnione wydruki poczty elektronicznej". A contrario zatem, kserokopia (mieszcząca się w pojęciu "fotokopii" - na temat wzajemnych relacji obu terminów por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 października 2015 r., I FZ 327/15), która nie została uwierzytelniona, jest nie tyle nieuwierzytelnionym odpisem, co nie jest odpisem w ogóle (ustawodawca zdecydował się w tym zakresie na zawężenie pojęcia "odpisu"). Przeciwny wniosek pozbawiałby art. 47 § 2 p.p.s.a. ratio legis (gdyby odpisami mogły być fotokopie nieuwierzytelnione, wskazanie na taki wymóg w art. 47 § 2 p.p.s.a. pozbawione byłoby znaczenia prawnego, a interpretacja przepisu prowadząca do takich konkluzji byłaby niezgodna z zasadą racjonalności ustawodawcy). Należy w konsekwencji stwierdzić, że trafnie i prawidłowo sąd pierwszej instancji zwrócił uwagę, że złożenie pisma w formie kserokopii wymaga uwierzytelnienia. Co więcej, pełnomocnik skarżącego w istocie argumentu sądu w tym zakresie nie próbuje obalić - mimo sformułowania zarzutu naruszenia art. 47 § 2 p.p.s.a. autor zażalenia nie odnosi się do treści tego przepisu i wynikających z tej treści wniosków co do zakresu znaczeniowego "odpisu". W takiej sytuacji samo powtarzanie, że odpis pisma z dnia 16 listopada 2018 r. został złożony nie może być skuteczne. Konsekwencją powyższego jest stwierdzenie, że odpowiadając na wezwanie do "złożenia odpisu pisma procesowego z dnia 16 listopada 2018 r." i decydując się na odwzorowanie treści tego pisma w formie kserokopii, profesjonalny pełnomocnik skarżącego (adwokat) powinien zdawać sobie sprawę z tego, że bez uwierzytelnienia taka kserokopia nie będzie mogła być uznana za odpis w rozumieniu art. 47 § 2 p.p.s.a., a zatem nie będzie możliwe stwierdzenie, że wezwanie do usunięcia braków formalnych skargi kasacyjnej zostało prawidłowo wypełnione, co z kolei będzie oznaczało spełnienie przesłanek do odrzucenia tej skargi na podstawie art. 178 p.p.s.a. Nie może być także podzielona argumentacja zażalenia wskazująca na nieistotność omawianego braku formalnego, tj. to, że nie uniemożliwia on nadania biegu skardze kasacyjnej. W tym zakresie należy zwrócić uwagę, że przywoływane przez pełnomocnika skarżącego orzecznictwo (cytowane w zażaleniu postanowienia wydane zostały w 2008 r.) jest nieaktualne w świetle uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 grudnia 2013 r., I OPS 13/13, zgodnie z którą (teza 1) "Niedołączenie przez skarżącego wymaganej liczby odpisów skargi i odpisów załączników, zgodnie z art. 47 § 1 p.p.s.a., jest brakiem formalnym skargi, o którym mowa w art. 49 § 1 w związku z art. 57 § 1 p.p.s.a., uniemożliwiającym nadanie skardze prawidłowego biegu, który nie może być usunięty przez sporządzenie odpisów skargi przez sąd". Choć uchwała wprost odnosi się do braków formalnych skargi, a nie skargi kasacyjnej, stosowanie w odniesieniu do obu rodzajów pism procesowych art. 47 § 1 i 2 p.p.s.a. jest identyczne, co oznacza, że stanowisko wskazanej uchwały można również odnieść do niedołączenia do skargi kasacyjnej jej odpisów (przypomnieć należy, że pismo z dnia 16 listopada 2018 r. zawierało uzupełnienie skargi kasacyjnej o elementy istotne z punktu widzenia możliwości nadania tej skardze biegu, a więc zagadnienia dotyczące odpisu tego pisma należy traktować analogicznie do odpisu samej skargi kasacyjnej, dopiero bowiem oba te pisma tworzą środek odwoławczy zawierający wszystkie wymagane w przepisach prawa elementy konstrukcyjne). W związku z tym za rozważaniami uchwały warto wskazać, że "przepisy regulujące postępowanie sądowoadministracyjne pozwalają wyodrębnić czynności procesowe, w zależności od kryterium podmiotowego, na czynności procesowe sądu, stron i innych uczestników postępowania. Sporządzanie odpisów pisma przez sąd w celu usunięcia braków za jedną ze stron postępowania nie tylko nie mieści się w zakresie dopuszczalnych czynności procesowych sądu, ale ponadto mogłoby wskazywać na działanie sądu w interesie jednej ze stron, a to z kolei podważałoby zasadę bezstronności sądu. Brak jest uzasadnienia prawnego dla stanowiska nakazującego sądowi uzupełnianie braków formalnych pisma procesowego za stronę w celu umożliwienia nadania mu dalszego biegu lub zapobieżenia sankcji prawnej w postaci odrzucenia pisma". Uzasadnienie uchwały wskazuje również na bezpodstawność podnoszonych w rozpatrywanym zażaleniu zarzutów naruszenia przepisów Konstytucji RP. Jak wskazał bowiem poszerzony skład Naczelnego Sądu Administracyjnego: "Obowiązek dopełnienia wymagań formalnych przez stronę, które nie są nadmierne i służą celom postępowania sądowego, nie może być postrzegany jako ograniczenie prawa do sądu. Sądy administracyjne orzekają na podstawie procedury, w obrębie której toczy się postępowanie, z wykorzystaniem instrumentów będących w ich dyspozycji oraz przysługujących im kompetencji. Okoliczność, że w ramach tych kompetencji ustawodawca przewidział m.in. rozwiązania określone w art. 58 § 1 pkt 3 w zw. z art. 57 § 1 zd. 1 i art. 47 § 1 9.p.s.a., skutkujące w przypadku nieuzupełnienia braków formalnych skargi jej odrzuceniem, nie stanowi przecież o niekonstytucyjności wskazanych przepisów. W związku z tą jednoznaczną regulacją ustawową nie sposób przyjąć, że narusza ona prawo obywatela do sądu. P.p.s.a. nie zamyka drogi sądowej do dochodzenia naruszonych praw i wolności jednostki (art. 77 ust. 2 Konstytucji RP), lecz umożliwia każdemu obywatelowi skorzystanie z tego prawa w ramach określonej procedury". W podsumowaniu powyższego należy zatem stwierdzić, że: - wezwanie z dnia 22 listopada 2018 r. zostało sformułowane w sposób, który nie powinien był wywołać wątpliwości profesjonalnego pełnomocnika (adwokata), powinien on bowiem znać m.in. treść art. 47 § 1 i 2 p.p.s.a., - w terminie zakreślonym w wezwaniu brak formalny skargi kasacyjnej nie został usunięty (kserokopia pisma bez jej uwierzytelnienia nie stanowi odpisu, którego dotyczyło wezwanie), - brak formalny był brakiem istotnym, uniemożliwiającym nadanie skardze kasacyjnej prawidłowego biegu. W takiej sytuacji podniesione w rozpatrywanym zażaleniu zarzuty naruszenia przepisów postępowania, jak i przepisów Konstytucji RP należy uznać za bezzasadne. Końcowo warto wskazać, że podobne stanowisko do zaprezentowanego powyżej zostało wyrażone w szeregu postanowień Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. np. postanowienia: z dnia 1 grudnia 2017 r., I OZ 1713/17 i powołane tam orzecznictwo; z dnia 25 maja 2018 r., I GZ 137/18; z dnia 23 października 2018 r., I OZ 991/18; z dnia 11 kwietnia 2019 r., II FZ 179/19). Ze wskazanych przyczyn, działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie.