I GSK 1426/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Piotr Piszczek (spr.) Sędzia NSA Joanna Salachna Sędzia del. WSA Marek Krawczak po rozpoznaniu w dniu 8 kwietnia 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej J. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 9 kwietnia 2024 r. sygn. akt III SA/Łd 790/23 w sprawie ze skargi J. W. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 21 września 2023 r. nr UP-714/2023 w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne oddala skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi (dalej także jako: WSA w Łodzi albo Sąd I instancji) wyrokiem z 9 kwietnia 2024 r., sygn. akt III SA/Łd 790/23, oddalił skargę J. W. (dalej: skarżący) na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS) z 21 września 2023 r. w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek. W punkcie 2 wyroku Sąd orzekł o przyznaniu pełnomocnikowi z urzędu kosztów pomocy prawnej. Skargę kasacyjną – zaskarżając w całości pkt 1 wyroku – wniósł skarżący. Wyrokowi zarzucono na podstawie: 1. art. 174 pkt 2) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2024.935 ze zm., obecnie: Dz.U.2026.143; dalej: p.p.s.a.) naruszenie prawa procesowego, którego uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy a mianowicie art. 3 § 2 pkt 1 oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. poprzez niewłaściwe przyjęcie, że zaskarżony wyrok oraz poprzedzająca go decyzja ZUS odpowiadają prawu i zostały poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem wyjaśniającym, gdy organ wydał decyzję nieuwzględniającą żądania skarżącego, pomimo, że organ dokonał ustaleń, wskazujących iż istnieją przesłanki do wydania decyzji uwzględniającej żądanie; 2. art. 174 pkt 1) p.p.s.a. naruszenie prawa materialnego: art. 28 ust. 3 i 3a ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (obecnie Dz.U.2024.497 ze zm., dalej: "u.s.u.s.") w zw. z § 3 ust. pkt 1 i 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U.2003.141.1365) poprzez nieprawidłową wykładnię a przez to niezastosowanie w niniejszej sprawie. Wskazując na powyższe zarzuty, na zasadzie art. 176 § 1 pkt 3), art. 188 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) oraz art. 200 oraz art. 203 p.p.s.a. skarżący wniósł o: a) uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu do ponownego rozpoznania; b) zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kasacyjnie kosztów postępowania kasacyjnego, według norm przepisanych; c) przyznanie na rzecz adw. K. K. kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu kasacyjnie z urzędu według norm przepisanych, powiększonych o należny podatek VAT, oświadczając jednocześnie, iż nie zostały one opłacone w całości ani w części. Organ nie wniósł odpowiedzi na skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Jeżeli nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., a w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły, to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej. Według art. 193 zdanie drugie p.p.s.a., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie został określony zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydane orzeczenie, w przypadku gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza zatem przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku przewidzianych w art. 141 § 4 w zw. z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. (por. wyroki NSA: z 25 listopada 2016 r. sygn. akt I FSK 1376/16; z 17 stycznia 2017 r. sygn. akt. I GSK 1294/16; z 8 lutego 2017 r. sygn. akt I GSK 1371/16; z 5 kwietnia 2017 r. sygn. akt I GSK 91/17; z 27 czerwca 2017 r. sygn. akt II GSK 1869/17). Omawiany przepis ogranicza wymogi, jakie musi spełniać uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną wyłącznie do, niemającej swojego odpowiednika w art. 141 § 4 p.p.s.a., oceny zarzutów skargi kasacyjnej. Tak więc Naczelny Sąd Administracyjny uzyskał fakultatywne uprawnienie do przedstawienia, zależnie od własnej oceny, wyłącznie motywów zawężonych do aspektów prawnych świadczących o braku usprawiedliwionych podstaw skargi kasacyjnej. Jak stanowi zaś art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na: naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1), bądź na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2). W przypadku zarzutów dotyczących naruszenia przepisów postępowania, podkreślić należy, że prawidłowo sformułowany zarzut tego typu winien wskazywać konkretne regulacje procesowe, którym uchybił Sąd I instancji, a także to, że naruszenie tego rodzaju regulacji mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Skarżący kasacyjnie nie może więc ograniczyć się tylko do wskazania, że do naruszenia określonych przepisów faktycznie doszło, ale musi wykazać, co najmniej potencjalny związek przyczynowy pomiędzy tym naruszeniem a wynikiem sprawy, tj. treścią zapadłego orzeczenia. O skuteczności zarzutów, postawionych w oparciu o podstawę kasacyjną określoną w art. 174 pkt 2 p.p.s.a., nie decyduje bowiem każde stwierdzone uchybienie przepisom postępowania, lecz tylko takie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z kolei w przypadku zarzucenia naruszenia prawa materialnego, poprzez jego błędne zastosowanie, zarzut skargi kasacyjnej winien zawierać jednoznaczne stwierdzenie na czym miał polegać w konkretnym przypadku błąd subsumpcji. Zarzut niewłaściwego zastosowania prawa materialnego, w formie pozytywnej, wiąże się z zarzuceniem zastosowania normy prawnej, która nie powinna być w danej sprawie zastosowana, zaś w formie negatywnej, z zarzuceniem niezastosowania normy prawnej, która w ocenie wnoszącego skargę kasacyjną powinna być zastosowana w sprawie ze względu na ustalenia stanu faktycznego (zob. np. wyrok NSA z 14 czerwca 2017 r., sygn. akt II GSK 2735/15 – dost. w CBOSA – orzeczenia.nsa.gov.pl). W niniejszym przypadku skarżący kasacyjnie sformułował przeciwko wyrokowi WSA zarzuty wyczerpując w całości możliwości jakie stwarza ustawodawca w art. 174 p.p.s.a., a zatem w pierwszej kolejności odnieść należy się do kwestii procesowych, gdyż ocena zasadności zarzutów naruszenia prawa materialnego może być dokonywana wyłącznie na podstawie stanu faktycznego, którego ustalenia nie są kwestionowane lub nie zostały skutecznie podważone. Przede wszystkim – przystępując do oceny tego zarzutu – wskazać należy, że przepisy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. mają charakter typowo wynikowy i mają zastosowanie adekwatne do dokonanych ustaleń faktycznych. Stanowią one, że sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W orzecznictwie NSA wielokrotnie zwracano uwagę, że przepis art. 145 § 1 p.p.s.a. nie może stanowić samodzielnej podstawy kasacyjnej. Podobnie art. 151 p.p.s.a. – który w niniejszej sprawie miał prawidłowe zastosowanie – wskazuje, jakie rozstrzygnięcie podejmuje sąd administracyjny w przypadku, gdy skarga nie została uwzględniona. Unormowania te są przepisami kompetencyjnymi – dającymi sądowi administracyjnemu podstawę do podejmowania przewidzianych prawem rozstrzygnięć oraz wynikowymi – stanowiącymi o tym, jaki może być wynik sprawy. Ich naruszenie jest zawsze następstwem uchybienia innym normom prawnym, a zatem wymienione w zarzucie przepisy nie mogą być samoistną podstawą skargi kasacyjnej (por. np. wyroki NSA z: 11 października 2018 r., sygn. akt I OSK 2674/16; 26 września 2018 r., sygn. akt II OSK 104/18; 12 stycznia 2017 r., sygn. akt II OSK 970/15; 4 marca 2014 r., sygn. akt II OSK 2387/12; 9 czerwca 2016 r., sygn. akt I OSK 2054/14). Przepisy te można naruszyć jedynie w powiązaniu z wyraźnie wskazanymi przepisami postępowania lub prawa materialnego. Dopiero bowiem naruszenie konkretnych przepisów postępowania lub prawa materialnego może doprowadzić do konieczności uwzględnienia skargi. Ocena, czy nieuwzględnienie skargi jest wadliwe i stanowi naruszenie art. 145 § 1 p.p.s.a. – przez jego niezastosowanie możliwa jest zatem wtedy, gdy zostanie wykazane naruszenie konkretnych przepisów postępowania lub prawa materialnego (wyrok NSA z 11 marca 2015 r., sygn. akt I OSK 2383/14). W niniejszej sprawie Sąd I instancji prawidłowo zastosował art. 151 p.p.s.a. Bezsprzecznie za spełnienie wyżej określonych wymagań nie może stanowić powołanie przez skarżącego art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a. gdyż przepis ten stanowi jedynie o tym, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne; taka była sprawowana właśnie przez Sąd I instancji. Końcowo wskazać należy, iż w motywach skargi kasacyjnej nie zamieszczono jakiegokolwiek uzasadnienia tego zarzutu (w rozumieniu art. 176 § 1 pkt 2 p.p.s.a.), zwłaszcza nie wykazano potencjalnego związku przyczynowego pomiędzy sugerowanymi naruszeniami a wynikiem sprawy, tj. treścią zapadłego orzeczenia. Wprawdzie – w motywach – zwrócono obszernie uwagę na rzekomą nieporadność skarżącego i lakonicznie odniesiono się do sytuacji majątkowej, to jednak nie powołano żadnego przepisu w zarzucie skargi kasacyjnej, który wskazywałby, iż doszło do naruszenia konkretnej normy prawnej tyczącej tej kwestii. Pozwala to uznać, iż zarzut – z uwagi na powyższe braki skargi kasacyjnej – jest bezzasadny. Nie zasługuje na uwzględnienie również zarzut obrazy prawa materialnego gdyż i w tym przypadku – w motywach skargi kasacyjnej – nie zamieszczono jakiegokolwiek uzasadnienia (w rozumieniu art. 176 § 1 pkt 2 p.p.s.a.) w obszarze naruszenia wskazanych przepisów prawa materialnego. Za takie nie może być traktowane jednozdaniowe nawiązanie do treści art. 28 ust. 3 i 3a u.s.u.s. przy całkowitym pominięciu wskazanych w zarzucie skargi kasacyjnej przepisów rozporządzenia. Braki te sprawiają, że nie jest możliwa ocena – o czym mowa w zarzucie – na czym polegała nieprawidłowa wykładnia (a w konsekwencji niezastosowanie) tych regulacji przez Sąd I instancji, a także jaki to miało wpływ na wynik sprawy. Mając więc na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną, jako niezasadną. Odnosząc się natomiast do wniosku w kwestii kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, to Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o ich przyznaniu, gdyż wynagrodzenie - należne od Skarbu Państwa - za wykonaną pomoc prawną przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 p.p.s.a.